Antonio Parietti Coll – Monument aan de Formentorstraat

Als je vanuit Port de Pollença naar het schiereiland Formentor rijdt, kom je Antonio Parietti Coll twee keer tegen: eerst in de bochten van de weg, en daarna in de vorm van een monument bij de Mirador de Mal Pas, in de buurt van de Mirador del Colomer. Het monument herdenkt de ingenieur die enkele van de beroemdste bergwegen van Mallorca ontwierp.

Het monument is geen museum en ook geen uitgestrekt historisch complex. Het is een gedenkteken op precies die plek waar je Parietti’s prestatie direct kunt ervaren. Achter het monument begint geen abstracte techniekgeschiedenis, maar een weg die zich door moeilijk begaanbaar kalksteengebied richting Formentor slingert.

Deze stop is daarom vooral interessant voor reizigers die Mallorca niet alleen als landschap, maar ook als een vormgegeven culturele ruimte willen zien. Ook wegenbouw, uitkijkpunten en toeristische ontsluiting maken deel uit van de geschiedenis van het eiland. Het monument laat zien welke ontwerper achter een deel van deze ontwikkeling zat.

Een bezoek kun je prima inplannen als een bewuste onderbreking van je rit. Als je het monument bekijkt en daarna het verloop van de weg in het landschap volgt, krijg je in korte tijd een levendig beeld van een belangrijk hoofdstuk uit de geschiedenis van de infrastructuur op Mallorca.

Geschiedenis en betekenis

Toen Antonio Parietti Coll in de eerste decennia van het gemotoriseerde verkeer aan zijn projecten werkte, was de Serra de Tramuntana nog veel moeilijker bereikbaar dan nu. Veel projecten uit die tijd waren niet in de eerste plaats bedoeld om bestaande plaatsen met elkaar te verbinden. Ze maakten landschappen die voorheen maar met moeite bereikbaar waren, bewust toegankelijk voor dagjesmensen en het opkomende toerisme.

Antonio Parietti Coll

Parietti werd in 1899 in Palma geboren als zoon van een Italiaanse vader en een Mallorcaanse moeder. Na zijn studie civiele techniek in Madrid keerde hij terug naar het eiland. Daar leidde hij de afdeling ingenieurs- en wegenbouw van het provinciebestuur en was hij tegelijkertijd actief bij Foment del Turisme, de Mallorcaanse organisatie voor toerisme. Hij stierf in 1979 in Palma.

Zijn werkterrein reikte verder dan alleen wegen: hij ontwierp ook kanalen en haveninstallaties. Hij werd echter vooral beroemd door die verkeerswegen die zich moesten aanpassen aan het ruige reliëf van de Tramuntana. Parietti zocht naar oplossingen die de natuurlijke contouren volgden en zo min mogelijk tunnels nodig hadden. Daarbij moest het tracé ook geschikt zijn voor de relatief zwakke motoren van de vroege auto’s.

De weg naar Formentor

De in 1925 aangelegde verbinding tussen Port de Pollença en Formentor is een van Parietti’s meest invloedrijke werken. Deze weg maakte het schiereiland toegankelijk voor toeristen en maakte onder andere de bouw van het hotel daar mogelijk. Vanuit het perspectief van vandaag lijkt het tracé bijna vanzelfsprekend; toen het werd aangelegd, was het aanleggen van een autoweg langs de steile kusthellingen echter een uitdagend project.

Juist daarom staat het monument niet toevallig langs deze route. Vanaf de Mirador kun je zien voor welk probleem de ingenieur stond: tussen de rotsen, de helling en de kust moest een begaanbare route worden gevonden. De weg is hier niet alleen de route naar het monument, maar ook een essentieel onderdeel van de boodschap ervan.

Sa Calobra en andere projecten

De naam van Parietti wordt trouwens ook in verband gebracht met de weg naar Sa Calobra. Het bekendste onderdeel daarvan is de Nus de sa Corbata, de ‘stropdasknoop’, waar de rijbaan in een wijde bocht zichzelf kruist. Het project laat heel duidelijk zien hoe hij moeilijke terreinen overwint door een vindingrijke tracékeuze in plaats van via een rechte doorgang.

Parietti hield zich ook bezig met een kabelbaan naar de Puig Major. De bouw begon in 1936, maar kwam tot stilstand door de Spaanse Burgeroorlog; latere pogingen werden verhinderd door de Tweede Wereldoorlog. Het plan werd uiteindelijk omgezet in een wegenproject en overgenomen door de Spaanse staat. Het monument aan de Formentorstraat eert dus niet alleen een stukje weg, maar ook een ingenieur wiens ideeën de beleving en bereikbaarheid van de Tramuntana voorgoed hebben veranderd.

Het monument uit 1968

In 1968 werd er een monument voor Parietti opgericht langs de weg naar Cap de Formentor. Hij heeft deze eerbetoon nog zelf mogen meemaken. De plek bij de Mirador de Mal Pas verbindt de man, zijn werk en het landschap op een heel bijzondere manier: in plaats van de ingenieur in een stedelijke omgeving te eren, hebben ze het monument midden in een van zijn belangrijkste projecten neergezet.

Wat er te zien is

Bij de Mirador de Mal Pas staat het monument voor Antonio Parietti Coll met het kustlandschap op de achtergrond. Door de plek waar het staat, wordt je blik tegelijkertijd teruggeleid naar de weg waarvan de aanleg hiermee wordt geëerd.

Het monument

Het monument is opgedragen aan Antonio Parietti Coll. Juist op deze plek verwijst het naar het technische aspect van de eerbetoon: hier moest een weg niet door een vlak gebied worden aangelegd, maar door een massief, sterk geaccidenteerd terrein.

De lofrede voor Antonio Parietti

Het monument maakt van de ingenieur, die anders meestal alleen in verband met huisnummers en bochtstralen wordt genoemd, een concreet historisch figuur. Het wijst hem aan als de man aan wie deze eerbetoon is gewijd.

De nadruk ligt op de herinnering aan het ontwerp en de uitvoering. Het echte hoogtepunt vind je eromheen: de weg die zich door de helling slingert, en het reliëf waar het tracé rekening mee moest houden.

De straat en het landschap als onderdeel van het monument

Vanaf deze plek krijgt de term ‘civiele techniek’ een betekenis die je meteen snapt. De kust van Formentor bestaat uit steile rotswanden, smalle bergkammen en hellingen die steil naar de zee afdalen. Een weg moest bochten, hellingen en de bestaande terreinvormen zo met elkaar verbinden dat gemotoriseerde voertuigen erlangs konden rijden.

Als je je blik van het monument naar de weg laat glijden, zie je het landschap met andere ogen. Bochten zijn niet langer alleen maar mooie fotomotieven, maar ook antwoorden op topografische obstakels. Uitsnijdingen in de rots, richtingsveranderingen en de ligging van het tracé op de helling worden zichtbare sporen van een ontwerpbeslissing.

Mirador de Mal Pas en Mirador del Colomer

Het monument staat bij de Mirador de Mal Pas, vlakbij de bekende Mirador del Colomer. Zo wordt de historische herdenking gecombineerd met een van de meest opvallende uitzichtpunten langs de Formentor-weg. De locatie maakt duidelijk waarom deze route als een landschappelijke belevenis wordt gezien: de weg en het uitzicht zijn niet los van elkaar bedacht, maar de weg is juist aangelegd om bezoekers toegang te geven tot dit soort uitzichten.

Het monument verdient daarom meer dan zomaar een snelle foto. Het leukste is om af te wisselen tussen het monument en het uitzicht: bekijk eerst het monument en kijk dan hoe de weg verder loopt door de rotsachtige omgeving.

Het bezoek

Een typisch bezoek begint niet bij een ingang, maar als tussenstop tijdens de rit over de Formentorweg. Alleen al de rit vanuit Port de Pollença maakt deel uit van de ervaring, want die loopt over de route waarvoor Parietti wordt geëerd. Eenmaal aangekomen bij het uitkijkpunt kun je het monument op je eigen manier verkennen, zonder vaste route.

Een korte stop met wat achtergrondinformatie

Voor het monument alleen hoef je niet lang te blijven. Het is de moeite waard om wat meer tijd te nemen als je het monument niet op zichzelf bekijkt. Het gedenkteken, de rotsen eromheen, de ligging van het uitkijkpunt en het zichtbare verloop van de weg laten samen zien waarom Parietti zo belangrijk was voor Mallorca. Wie eerst alleen zijn naam kende, begrijpt ter plaatse al snel hoe nauw zijn levenswerk verbonden is met de toeristische ontwikkeling van de Tramuntana.

De logische volgorde ligt bijna voor de hand: eerst het monument bekijken, daarna van plek wisselen en de weg in het terrein zoeken. Zo wordt van een korte fotostop een kleine les over de inrichting van een berglandschap in het tijdperk van de vroege auto.

Drukte en bezoekplanning

Als je rustig de tijd wilt nemen om het monument te bekijken, moet je dit bezoek niet zomaar even tussen twee activiteiten in proppen, maar wat extra tijd inplannen voor het uitkijkpunt.

Dat geldt vooral als het monument deel uitmaakt van een verdere reis over het schiereiland.

Voor wie is het de moeite waard om hier even te stoppen?

Deze plek is vooral interessant voor mensen die geïnteresseerd zijn in de geschiedenis van Mallorca, wegenbouw, fotografie en het cultuurlandschap. Zelfs zonder technische voorkennis is het basisidee makkelijk te begrijpen: een ingenieur wordt geëerd op de plek waar zijn werk nog steeds wordt gebruikt en ervaren.

Wie daarentegen een museum, binnenruimtes of een uitgebreide tentoonstelling verwacht, komt hier niet aan zijn trekken. Antonio Parietti Coll is een klein historisch station in de open lucht. De waarde ervan zit hem in de combinatie van monument, uitkijkpunt en authentieke locatie, niet in de hoeveelheid tentoongestelde voorwerpen.

Routebeschrijving en parkeren

Vanuit Palma en vanaf het vliegveld gaat het eerste deel van de reis eerst naar Port de Pollença. De aangegeven afstanden en reistijden gelden uitdrukkelijk tot aan deze kustplaats; voor het laatste stuk naar het monument moet je er de bochtige Formentor-weg bij rekenen.

Vanaf de luchthaven van Palma

Vanaf de luchthaven van Palma is het over de weg 64 kilometer naar Port de Pollença. De rit duurt ongeveer 54 minuten en loopt via de Ma-30, daarna via de Ma-13 en ten slotte via de Ma-2200. In Port de Pollença begint het stuk richting Formentor, dat landschappelijk gezien een stuk uitdagender is.

Het laatste stuk volgt de Ma-2210. Deze weg loopt vanuit het havenstadje het schiereiland op en omhoog naar het gebied van de Mirador del Colomer of Mirador de Mal Pas. Naarmate je hoger komt, wordt de weg bochtiger en volgt hij nauwgezet het rotsachtige landschap – precies die route die een bezoek aan het Parietti-monument historisch gezien zo interessant maakt.

Vanuit Palma

Vanaf het centrum van Palma is het via de weg 61 kilometer naar Port de Pollença. De rit duurt ongeveer 57 minuten en loopt via de Ma-13 en de Ma-2200. Daarna ga je ook via de Ma-2210 verder richting Formentor.

De reistijd naar Port de Pollença moet je niet verwarren met de totale reis naar het monument. Voor het laatste stuk moet je wat extra tijd inplannen, want een berg- en kustweg vraagt om een ander tempo dan de Ma-13. Tegelijkertijd is dit stuk niet zomaar een verlenging van de rit: het loopt door Parietti’s eigen project en bereidt je zo voor op het monument.

Bus en halte bij het uitkijkpunt

In de buurt van de Mirador del Colomer vind je de bushaltes Mirador del Colomer 1 en Mirador del Colomer 2. Deze zijn een goed alternatief voor je eigen auto, mits de huidige buslijnen en seizoensregels aansluiten bij het tijdstip van je bezoek. Check de dienstregeling even vlak voor je op pad gaat.