De Franciscaner kloosters in Es Capdellà

Ca ses Monges Franciscanes staat niet op een afgelegen berg en ligt ook niet verscholen achter een monumentale kerkgevel. Het voormalige vrouwenklooster maakt deel uit van de historische dorpskern van Es Capdellà in het zuidwesten van Mallorca. Door de stenen buitenmuren en de ligging op een straathoek lijkt het op het eerste gezicht op een bijzonder statig dorpshuis. Juist die bescheidenheid maakt het gebouw zo interessant: Ca ses Monges is een voormalig klooster van een religieuze gemeenschap midden in het dorp. Het gebouw was van de Franciscanessen, werd later door de gemeente Calvià gekocht en moet voortleven als een plek waar iedereen welkom is.

Een bezoek is vooral de moeite waard voor mensen die de kleinere plaatsjes van Mallorca en hun sociale geschiedenis willen leren kennen. Het huis is geen klassiek kloostermuseum met een bewegwijzerde rondleiding en permanent toegankelijke collecties, maar een beschermd voormalig kloostergebouw waarvan het belang voortkomt uit het samenspel van de geschiedenis van de orde, traditionele stenen architectuur en een nieuwe publieke bestemming.

Geschiedenis en betekenis

De Franciscanessen

De naam verwijst nog steeds naar de vroegere bestemming van het huis: „Ca ses Monges“ kun je vrij vertaald zien als ‘huis van de nonnen’. De eigenaressen waren de Hermanas Franciscanas Hijas de la Misericordia, de Franciscanessen, Dochters van de Barmhartigheid. Het gebouw diende voor hen als klooster in Es Capdellà.

In tegenstelling tot grote kloostercomplexen, die al opvallen door hun kruisgangen, torens of uitgestrekte bijgebouwen, past Ca ses Monges mooi in de dorpsbebouwing. Daarin ligt een groot deel van de betekenis ervan: het kloosterleven op Mallorca speelde zich niet alleen af in beroemde bedevaartsoorden en monumentale kloosters, maar ook in huizen die direct deel uitmaakten van een kleine dorpsgemeenschap.

Van het klooster naar gemeentelijk bezit

Toen het klooster er niet meer in zat, kocht de gemeente Calvià het landgoed van de Franciscanessen. De aankoopprijs was 544.000 euro. Achter deze overname zat een wens van de inwoners van Es Capdellà, die al jarenlang het voormalige klooster voor het dorp wilden behouden en het voor openbaar gebruik beschikbaar wilden maken.

Met de eigendomsoverdracht veranderde de rol van het huis fundamenteel: van een afgelegen religieuze woon- en ontmoetingsplaats moest het een gebouw voor de burgers worden. Bij de overname kondigde de gemeente aan dat ze Ca ses Monges zou opknappen en vooral toegankelijk zou maken voor jongeren. Dat is meer dan alleen een bestemmingswijziging, want het historische gebouw moet niet als een op zichzelf staand monument blijven staan, maar weer een sociale rol in het dorp gaan vervullen.

Monumentenzorg

Sinds 2012 staat Ca ses Monges in de gemeentelijke ruimtelijke ordeningswetgeving te boek als een architectonisch beschermwaardig pand. Toen de gemeente het overnam, kondigde ze aan dat ze het gebouw zou renoveren en een nieuwe publieke bestemming zou geven.

De geschiedenis van het huis kun je dus in drie fasen bekijken: eerst was het de woon- en werkplek van een franciscaanse gemeenschap, daarna een voormalig klooster zonder zijn oorspronkelijke functie, en uiteindelijk werd het veiliggesteld als toekomstige openbare ruimte. Deze ontwikkeling verklaart waarom Ca ses Monges voor Es Capdellà een grotere betekenis heeft dan de onopvallende uitstraling aan de straatkant op het eerste gezicht doet vermoeden.

Wat er te zien is

Het stenen huis met drie verdiepingen

De eerste indruk wordt bepaald door de steen. Ca ses Monges is een statig gebouw van drie verdiepingen, waarvan de massieve buitenmuren doen denken aan de traditionele architectuur van het zuidwesten van Mallorca. In plaats van een van ver zichtbaar kloostersilhouet zie je een compact gebouw dat precies in de straatlijn staat. Wie op zoek is naar een grote kloosterkerk met klokkentoren, beeldhouwwerk boven de ingang of een rijk versierde voorgevel, zou het huis daarom makkelijk verkeerd inschatten.

De drie verdiepingen geven het voormalige klooster toch een opvallende uitstraling. In vergelijking met de omliggende woonhuizen lijkt het wel een institutioneel gebouw, zonder dat het zijn dorpsachtige schaal verliest. Juist aan de buitenkant zie je hoe weinig het gebouw gericht is op toeristische aantrekkingskracht: de architectuur bestaat uit een compact, drie verdiepingen tellend stenen gebouw.

Carrer de les Monges en Carrer dels Ametllers

Je krijgt een heel goed beeld van het gebouw op de hoek van de Carrer de les Monges en de Carrer dels Ametllers. Van daaruit kun je twee zijden van het gebouw zien en hoe het aansluit op het stratennetwerk van het dorp. De straat heet Les Monges.

De hoekligging is voor de beleving belangrijker dan een losstaand deel van de gevel. Als je van de ene straat naar de andere loopt, zie je hoe Ca ses Monges de straatruimte omarmt en tegelijkertijd deel blijft uitmaken van het dorpscentrum. Er is geen afgezonderd kloostergebied dat van het dorp gescheiden zou zijn. Het huis en de nederzetting raken elkaar direct – een ruimtelijke nabijheid die goed past bij de vroegere rol van een kleine kloostergemeenschap in Es Capdellà.

De maatstaf van de voormalige Conventie

Het gebouw heeft een bebouwde oppervlakte van 655 vierkante meter. Door die omvang zag de gemeente er meer in dan alleen een kleine vergaderruimte en bedacht ze een bestemming die vooral op jongeren gericht is. Tegelijk blijft het complex overzichtelijk genoeg om nog steeds als een groot huis te worden gezien, en niet als een monumentaal complex.

Voor de architectonische inpassing is deze spanning cruciaal: Ca ses Monges heeft de omvang van een gemeenschappelijk huis, maar presenteert zich naar buiten toe met de uitstraling van een traditioneel Mallorcaans stenen gebouw. De charme zit hem daarom niet in een lange reeks spectaculaire ruimtes, maar in het herkennen van het gebouwtype – een voormalig klooster dat qua uiterlijk nauw aansluit bij de bouwstijl van het dorp.

Een historisch interieur, een vaste tentoonstelling of permanent toegankelijke kloosterruimtes worden niet aangemerkt als een betrouwbaar bezienswaardigheidsaanbod. De duidelijk herkenbare bezienswaardigheid is daarom in de eerste plaats het gebouw zelf: het drie verdiepingen tellende gebouw, de stenen architectuur, de hoekligging en de rol die het speelt in het dorpsbeeld.

Het bezoek

De buitenkant

Het meest betrouwbare deel van een bezoek is het bekijken vanaf de straat. Ca ses Monges kun je meenemen in een rondje door het kleine dorpscentrum van Es Capdellà, zonder dat je daarvoor een aparte, lange rondleiding nodig hebt. Het is de moeite waard om niet alleen voor een gevel stil te staan, maar op de hoek van de Carrer de les Monges en de Carrer dels Ametllers van perspectief te wisselen. Pas dan worden de drie verdiepingen en de omvang van het huis duidelijk.

Om het gebouw van buiten te bekijken, volstaat een korte stop. Maar als je wilt zien hoe het in het dorp past of er foto’s van wilt maken, moet je wel wat meer tijd uittrekken voor beide kanten van de straat. Het gebouw valt niet op door één spectaculair detail, maar wordt pas interessant door de vergelijking met de huizen ernaast en door de wetenschap dat er achter die stenen muren ooit een franciscaanse gemeenschap woonde.

Toegang tot het gebouw

Voor Ca ses Monges zijn er geen betrouwbare algemene openingstijden en geen vaste toegangsprijs bekend. Als je van plan bent om het interieur te gaan bekijken, is het daarom aan te raden om de actuele informatie van de gemeente Calvià te checken of te kijken of er openbare activiteiten of evenementen gepland staan. Ga er niet zomaar vanuit dat de deur openstaat.

Deze bezoeksituatie past bij de huidige rol van het gebouw. Ca ses Monges is niet aangekocht als klassiek museum, maar als openbare ruimte die vooral voor jongeren bedoeld is. Of en in hoeverre de binnenruimtes toegankelijk zijn, kan daarom afhangen van de stand van de renovatie, het gemeentelijk gebruik en specifieke data. Als je zonder van tevoren te checken langskomt, kun je het bezoek het beste plannen als een tussenstop tijdens een rondje door het dorp, en niet als een gegarandeerde rondleiding door het gebouw.

Verwachting en bezoekduur

Hoe lang je er blijft, hangt helemaal af van de toegang. Gezien de buitenarchitectuur en de hoekligging is Ca ses Monges een compact station. Als er een openbaar evenement of activiteit is aangekondigd, kan je verblijf wat langer duren. Een vaste rondleidingstijd zou misleidend zijn, zolang er geen gestandaardiseerde route is aangegeven.

Ook uitspraken over typische drukke momenten zouden niet erg betrouwbaar zijn, want het voormalige klooster is geen grote toeristische trekpleister die continu open is. Veel belangrijker zijn eventuele evenementen en het lokale gebruik ervan. Als je het gebouw rustig van buitenaf wilt bekijken, kun je dat het beste combineren met een wandeling door Es Capdellà; voor een bezoek aan de binnenkant is een concreet bevestigde afspraak de doorslaggevende factor.

Routebeschrijving en parkeren

Vanaf de luchthaven van Palma

Vanaf de luchthaven van Palma rijd je eerst via de Ma-20 en daarna via de Ma-1 naar het zuidwesten van het eiland. Tot aan Es Capdellà is het 32 kilometer over de weg, de rit duurt ongeveer 38 minuten. Deze gegevens gelden uitdrukkelijk tot aan het dorp en niet tot vlak voor de deur van Ca ses Monges.

Nadat je de hoofdroute hebt verlaten, loopt het laatste stuk via het lokale wegennet naar Es Capdellà. In het dorp is de hoek van de Carrer de les Monges en de Carrer dels Ametllers een goed herkenningspunt. Omdat het gebouw deel uitmaakt van de bestaande bebouwing, moet de laatste navigatie op deze twee straten zijn afgestemd en niet alleen op de plaatsnaam.

Vanuit Palma

Vanaf het centrum van Palma is het over de weg 21 kilometer naar Es Capdellà. De rit via de Ma-1 duurt ongeveer 37 minuten. Ook hier eindigt de gemeten route in het dorp; voor het laatste stuk naar Ca ses Monges moet je de wegen binnen het dorp volgen.

Uit de reistijden blijkt ook dat Es Capdellà, ondanks zijn rustige, landelijke ligging, niet ver van de agglomeratie Palma ligt. Bij het plannen moet je er wel rekening mee houden dat de Ma-1 alleen het snelle hoofdgedeelte van de route vormt. De laatste kilometers leiden je vanaf de snelweg het dorp in, waarna je je binnen het dorp moet oriënteren.

Bus en parkeren in het dorp

Als je met het openbaar vervoer komt, moet je uitstappen bij halte Es Capdellà, met nummer 11118. Vanaf daar loop je verder door het centrum. Als eindpunt kun je weer uitgaan van de Carrer de les Monges en de Carrer dels Ametllers; het voormalige klooster staat precies op de hoek daarvan.

Ca ses Monges is geen kloostercomplex dat buiten het dorp ligt met een eigen toegangsweg. Als je met de auto komt, kom je eerst bij Es Capdellà en moet je je daarna oriënteren op het lokale wegennet. Kijk ter plekke even naar de borden om te zien waar je precies kunt parkeren. Om de buitenkant te bekijken, is het sowieso handig om het laatste stukje te voet af te leggen, want de ligging van het huis in het dorp kun je alleen vanuit het perspectief van de straat goed zien.