Klooster van de Dochters van de Barmhartigheid in Pina

Midden in Pina vertelt het Convent de les Filles de la Misericòrdia een verhaal dat veel verder reikt dan dit kleine dorpje in het binnenland van het eiland. Hier stichtten twee broers en zussen uit Pina een franciscaanse vrouwengemeenschap, waarvan het werk later ook buiten Mallorca voet aan de grond kreeg. Het klooster is daarom niet alleen een religieus gebouw, maar het startpunt van een sociale en spirituele beweging.

Alleen al het uiterlijk wekt je nieuwsgierigheid: het historische kloostercomplex en het later gebouwde gedeelte staan aan weerszijden van een straat, hoog boven de rijbaan, met elkaar verbonden door een smalle loopbrug. Als je langs de parochiekerk van Pina loopt en deze brug ontdekt, snap je meteen dat het geheel in verschillende fasen is gegroeid.

Binnen gaat je blik vooral uit naar de kapel, de kleine voorhal, de met afbeeldingen versierde entreehal en een rechthoekige binnenplaats met een beeld van de heilige Franciscus. Het is geen monumentaal klooster op de schaal van een grote stad. Maar juist door de overzichtelijke opzet zie je goed hoe nauw de geschiedenis van de orde, het dorpsleven en de architectuur in Pina met elkaar verweven zijn.

Een bezoek is vooral de moeite waard voor reizigers die de religieuze cultuur van Mallorca buiten de bekende kloosters willen ontdekken. Ook als je van architectuur houdt, vind je hier opmerkelijke details: een kapelfaçade met een spitsboogportaal, het franciscaanse wapen, een rozet, een houten cassetteplafond en figuratieve versieringen in het presbyterium. Omdat er geen betrouwbare algemene openingstijden bekend zijn, is het verstandig om van tevoren even te checken of je de kerk van binnen kunt bekijken.

Geschiedenis en betekenis

Het begon niet met een machtige orde van buitenaf, maar met een initiatief uit Pina zelf. In 1856 richtten de broer en zus Gabriel Marià Ribas de Pina en Josepa Maria Ribas de gemeenschap van de Filles de la Misericòrdia op. Josepa Maria staat in kerkelijke bronnen ook vermeld onder haar ordenaam Sor Concepció de Sant Josep Ribas. De stichting wordt tot op de dag van vandaag in Pina herdacht: elk jaar op 14 september komt de franciscaanse gemeenschap bijeen voor hun jubileum.

De oprichting in Pina

De naam „Dochters van Barmhartigheid“ was veelzeggend. De katholieke vrouwengemeenschap volgde de regel van de heilige Franciscus en richtte zich vooral op onderwijs en de zorg voor mensen. Zo begon in een klein dorpje in het midden van het eiland een ordegeschiedenis waarvan de invloed later verder reikte dan Mallorca.

Pina was meer dan alleen een historische plaatsnaam. Het klooster wordt gezien als de bakermat van de gemeenschap, en ook de parochie houdt de herinnering aan de twee stichters levend; volgens het bisdom liggen hun graven in de parochiekerk van het dorp. Tijdens de jaarlijkse herdenkingsvieringen komen ordeszusters, vertegenwoordigers van de instellingen die zij runnen en de gemeenschap bij elkaar. Na de eucharistieviering werd de feestdag de laatste tijd ook gevierd op de binnenplaats van het klooster – een teken dat het complex nog steeds een levendige herdenkingsplek is.

Van het eerste huis naar het moederhuis

Het eerste klooster stond in datzelfde blok waar ook de kerk bij hoort. Al een paar jaar na de oprichting kreeg het huis een centrale rol voor de nieuwe generatie van de gemeenschap: van 1862 tot in de jaren 80 deed het dienst als noviciaat. Hier werden toekomstige nonnen ingewijd in het spirituele leven en de taken van de congregatie.

Naarmate de gemeenschap groeide, was het oude gedeelte niet meer groot genoeg. In 1891 werd er aan de overkant van de straat een nieuw gebouw neergezet. In plaats van de twee delen alleen via de openbare weg met elkaar te verbinden, lieten ze een verhoogde overgang bouwen. Deze kleine brug is vandaag de dag het meest opvallende bewijs van de uitbreiding en maakt de bouwgeschiedenis van buitenaf direct duidelijk.

De kapel en de erkenning van de orde

In het begin van de 20e eeuw volgde nog een belangrijke bouwfase. In 1921 kreeg de gemeenschap pauselijke erkenning van Benedictus XV. Kort daarna werd de kloosterkapel voltooid. De inwijding vond plaats in 1924; het ontwerp was van de hand van architect Francesc Ferrer Moragues.

De kapel gaf het moederhuis een eigen, architectonisch duidelijk benadrukte ruimte voor de eredienst. Tegelijkertijd kwamen in de inrichting centrale thema’s van de gemeenschap terug: het franciscaanse wapen op de gevel, afbeeldingen van de heilige Franciscus en de Heilige Familie binnenin. Zo werd de identiteit van de orde niet alleen zichtbaar in regels en activiteiten, maar ook in het gebouw zelf.

Wat er te zien is

De eerste indruk krijg je niet bij een groot portaal, maar door het samenspel van verschillende gebouwen. Achter de parochiekerk loopt de historische bebouwing langs de straat door; aan de overkant staat het nieuwere kloostergedeelte. Daartussen hangt de kleine verbindingsbrug. Die is functioneel, maar lijkt tegelijkertijd een stenen leesteken tussen de tijd van de oprichting en de latere uitbreiding.

De twee kloostergebouwen

Het complex bestaat uit twee aparte gebouwen. Het oudere kloostergedeelte hoort bij het kerkcomplex, terwijl het gebouw uit 1891 aan de overkant van de straat ligt. Deze indeling verklaart waarom het Convent de les Filles de la Misericòrdia er van buitenaf niet uitziet als een strak symmetrisch, in één keer ontworpen complex. Het is een plek die in de loop der tijd is gegroeid en zich moest aanpassen aan de structuur van het dorp.

Om het van buitenaf te bekijken, is het daarom de moeite waard om even van plek te wisselen. Vlak voor een van de gebouwen zie je vooral de gevel zelf; vanaf een beetje afstand kun je daarentegen goed zien hoe de straat, het oude gebouw, de uitbreiding en de brug samenwerken. Juist deze overgang onderscheidt het klooster van veel andere religieuze gebouwen op Mallorca.

De verbindingsbrug

De loopbrug is aangelegd om het oudere kloostergedeelte te verbinden met het nieuwe gebouw uit 1891. Hij loopt over de straat heen en zorgde ervoor dat de zusters tussen de gebouwen konden lopen zonder het kloostercomplex op straatniveau te hoeven verlaten. De constructie is geen decoratieve toevoeging, maar het zichtbare antwoord op een heel praktisch probleem.

Vanaf de achterkant van de kerk kun je heel goed zien dat de gemeenschap haar oorspronkelijke gebouw niet heeft opgegeven, maar het juist heeft uitgebreid met een tweede gebouw. De overgang houdt beide fasen letterlijk bij elkaar.

De ingang en de hal

Een portaal met een rechte latei leidt naar een kleine voorhal, waar drie deuren uitkomen. Aan de linkerkant ligt de inkomhal. De schilderachtige inrichting ervan is een van de opvallende elementen in het interieur van het klooster. Je ziet daar onder andere een portret van de stichter Gabriel Marià Ribas. Het schilderij legt de link tussen het gebouw en de man die de opbouw van de gemeenschap in Pina in belangrijke mate heeft gestimuleerd.

De rechthoekige binnenplaats

Rechts van de voorhal kom je in een rechthoekige binnenplaats. Het belangrijkste kunstwerk daar is een beeldengroep met de heilige Franciscus, die broeder Leo zegent. Dit motief verwijst direct naar de franciscaanse oriëntatie van de Filles de la Misericòrdia.

In kerkelijke verslagen wordt de hoofdhof van het klooster bovendien genoemd als plek voor gezamenlijke bijeenkomsten: na een viering ter gelegenheid van de verjaardag van de congregatie kwamen ordeleden en gasten daar bij elkaar voor een gezamenlijke afsluiting.

De gevel van de kapel

De kapel, die in 1924 werd ingewijd, is te herkennen aan haar eigen gevel. Het portaal wordt afgesloten door een spitsboog. In het timpaan staat het franciscaanse wapen, met daarboven een rozet. Drie kleinere ramen geven de gevel extra structuur, en de bovenkant wordt bekroond door een klein klokkentorentje.

Deze elementen geven de kerk een duidelijk sacrale uitstraling, zonder dat het te groot wordt voor het dorp. Vooral het wapen is het bekijken waard: al voordat je binnenkomt, laat het zien welke spirituele traditie de gemeenschap volgt. De rozet en de ramen laten tegelijkertijd licht binnen in de eenschipige binnenruimte.

Het schip van de kerk

Van binnen bestaat de kapel uit één schip met een rechthoekige plattegrond. De ruimte wordt overspannen door een houten cassetteplafond. In het gebied van het presbyterium en de galerij steken verlengde balken uit; een boog die op een podium lijkt, draagt bij aan de ruimtelijke indeling.

Het hout van het plafond vormt een warm contrast met de gemetselde oppervlakken en leidt de blik in de lengterichting naar het altaargedeelte. Omdat er geen zijbeuken zijn die de aandacht afleiden, is de ruimtelijke indeling makkelijk te volgen: de ingang, de kerkzaal en het presbyterium volgen duidelijk op elkaar.

De kerkenraad

Een rondboog die dwars over het schip loopt, markeert de toegang tot het presbyterium. Op de achtergrond zie je een nis met het tabernakel. Een reliëf toont de Heilige Familie en de heilige Franciscus; de beeldhouwer Oliver wordt genoemd als maker. Samen met het wapen op de gevel en het beeld in de binnenplaats ontstaat zo een doorlopend franciscaans beeldprogramma.

Het bezoek

Je kunt de rondleiding het beste niet beginnen met het zoeken naar één hoofdingang, maar door eerst het hele complex te bekijken. Vanaf de parochiekerk loopt de route naar de achterkant ervan, waar je de twee kloostergebouwen en de overgang boven de straat beter begrijpt. Pas daarna is het de moeite waard om de gevel van de kapel en de afzonderlijke elementen ervan van dichterbij te bekijken.

Buitenkant en bouwgeschiedenis

Ook al kun je het interieur niet bezoeken, het klooster blijft als historische plek duidelijk herkenbaar. De ligging van het oudere gebouw in het kerkcomplex, het tegenoverliggende gebouw uit 1891 en de brug vertellen samen het verhaal van de groei van de congregatie. Als je alleen recht van voren naar een gevel kijkt, zie je juist dit belangrijkste kenmerk over het hoofd.

Bij de rondleiding buiten moet je ook even naar de voorkant van de kapel kijken. Het spitsboogportaal, het franciscaanse wapen, de rozet, de kleine raampjes en de klokkentoren kun je zonder lange wandeling goed bekijken. Het Convent de les Filles de la Misericòrdia is daarom een prima culturele tussenstop tijdens een wandeling door Pina, maar niet echt een groot complex waar je zomaar even binnen kunt lopen.

Een mogelijk bezoek aan de binnenkant

Als de kapel en de kloosterruimtes toegankelijk zijn, krijg je een rondleiding door de indeling van het gebouw. Vanuit de kleine voorhal leiden de paden naar de met afbeeldingen versierde entreehal, naar de rechthoekige binnenplaats en richting de kapel. Het portret van de stichter, het beeld van de heilige Franciscus en het reliëf in het presbyterium vormen samen een duidelijk verhaal over de oorsprong en spiritualiteit van de gemeenschap.

Deze plek vraagt om een rustige, respectvolle houding. Het is het stichtingshuis van een religieuze congregatie en geen uitgestrekt museumcomplex. Ruimtes waar diensten of bijeenkomsten plaatsvinden, moet je met de nodige terughoudendheid betreden. Fotograferen is alleen oké als het ter plekke uitdrukkelijk is toegestaan.

Tijdschema en toegang

Hoeveel tijd je nodig hebt, hangt vooral af van of je alleen de buitenkant kunt bekijken of ook binnen kunt gaan. Voor de gevels, de brug en hoe het gebouw in het dorpscentrum past, is een korte rondleiding genoeg. Als je vrije toegang hebt tot de entreehal, de binnenplaats en de kapel, wordt je bezoek een stuk uitgebreider, want daar vind je de belangrijkste kunst- en architectuurelementen.

Er zijn geen vaste algemene openingstijden of toegangsprijzen vastgelegd. Als je speciaal voor de binnenruimtes naar Pina gaat, is het daarom slim om voor je vertrek even te checken of ze open zijn. Zonder bevestiging van tevoren kun je het bezoek het beste zo plannen dat je ook van de buitenkant en een wandeling door Pina kunt genieten.

Routebeschrijving en parkeren

Vanuit Palma en vanaf het vliegveld rijd je eerst via de Ma-15 richting het binnenland van het eiland. De afslag via de Ma-3130 brengt je naar Pina. De aangegeven routes en reistijden gelden tot aan het dorp; het laatste stuk loopt door de overzichtelijke dorpsstraatjes naar de parochiekerk, waarachter het kloostercomplex ligt.

Vanaf de luchthaven van Palma

Vanaf de luchthaven van Palma is het 28 kilometer over de weg naar Pina. De rit duurt ongeveer 26 minuten en loopt via de Ma-15 en daarna via de Ma-3130. Als je in het dorp aankomt, is de parochiekerk een handig herkenningspunt: het oudere deel van het klooster hoort bij het gebouwencomplex van de kerk, het nieuwere gebouw staat erachter aan de andere kant van de straat.

De brug die over de straat loopt, is in het laatste stuk een beter herkenningspunt dan de indrukwekkende voorgevel van het klooster. Als je alleen op zoek bent naar een vrijstaand groot gebouw, kun je het geheel makkelijk verkeerd interpreteren. Voor de definitieve oriëntatie is het daarom de moeite waard om even achter de kerk te lopen.

Vanuit Palma

Vanaf het centrum van Palma is het via de weg 30 kilometer naar Pina. De rit duurt ongeveer 34 minuten. Ook deze route volgt de Ma-15 en gaat daarna over op de Ma-3130. De afstanden en reistijden zijn tot aan Pina; binnen het dorp moet je je route aanpassen aan de omgeving rond de parochiekerk.

Je kunt het klooster het beste te voet verkennen vanuit het dorpscentrum, want je hebt sowieso meerdere standpunten nodig om een goed beeld te krijgen van het oude gedeelte, de uitbreiding en de brug.

Met de bus

De haltes in het dorp zijn Pina 1 en Pina 2. Vanaf daar loop je het laatste stukje te voet door het dorpscentrum richting de parochiekerk. Check de exacte verbinding voor je vertrek aan de hand van de actuele dienstregeling, want de route en de frequentie kunnen variëren. Ter plaatse is de kerk weer het makkelijkste herkenningspunt om de achterkant en het klooster te bereiken.