Museu Martí Vicenç – Webkunst in Pollença

Het Museu Martí Vicenç vertelt de culturele geschiedenis van Mallorca aan de hand van draden, kleuren en een traditioneel ambacht. In de zalen maak je kennis met het werk van de in Pollença geboren wever en kunstenaar Martí Vicenç Alemany. Centraal staat de ‘roba de llengües’, de traditionele Mallorcaanse tongstof met zijn vlam- of tongachtige patronen.

De charme zit hem juist in deze focus: het gaat hier niet om een breed overzicht van de kunst op Mallorca, maar om het levenswerk van een man die uit een lokale weversfamilie kwam, historische technieken op een nieuwe manier interpreteerde en tegelijkertijd schilderde en beeldhouwde. Gereedschap, stoffen en beeldende kunst zijn daarom niet van elkaar te scheiden, want ze laten verschillende kanten van dezelfde creatieve nieuwsgierigheid zien.

Ook het gebouw zelf maakt deel uit van de beleving. De stichting is gevestigd in Can Sionet, een voormalig klooster met een geschiedenis van meer dan 500 jaar. Het Museu Martí Vicenç is daarom vooral een aanrader voor iedereen die Pollença niet alleen als een mooie oude binnenstad wil beleven, maar ook op zoek is naar een concreet verband tussen de plek, ambachten en persoonlijke geschiedenis.

Geschiedenis en betekenis

Een jeugd tussen de weefgetouwen

Martí Vicenç Alemany werd in 1926 in Pollença geboren in een familie van wevers. Zijn grootouders hadden al een klein atelier waar wollen stoffen werden gemaakt, en ook zijn vader, Martí Vicenç i Vilanova, werkte als wever. Hij introduceerde de ‘roba de llengües’ in de lokale productie en maakte het ontwerp van de stoffen uit Pollença los van de strengere traditionele regels.

Martí en zijn broer Rafel maakten al als kinderen kennis met het weefgetouw. Tot hun vroege werk behoorden de zogenaamde ‘canyons’, een soort schort. Daarin schuilt een belangrijke sleutel tot het museum: weven komt hier niet naar voren als een latere artistieke interesse, maar als onderdeel van het dagelijkse gezinsleven en als kennis die gewoonlijk van generatie op generatie werd doorgegeven.

De heruitvinding van de roba de llengües

Deze overlevering werd abrupt onderbroken. De vader stierf jong tijdens de Spaanse Burgeroorlog en kon het vak niet meer volledig aan zijn zonen doorgeven. Martí Vicenç moest verder werken met weinig eigen ervaring en de paar achtergelaten aantekeningen. Zelf zei hij later dat hij de ‘roba de llengües’ opnieuw had uitgevonden.

Het bleef niet bij het namaken van oude patronen. Vicenç experimenteerde met kleuren en composities en gaf het kenmerkende tongmotief een persoonlijk tintje. Zijn betekenis ligt daarom ergens tussen behoud en vernieuwing in: hij hield een Mallorcaanse textieltraditie levend, maar behandelde die tegelijkertijd als een open creatief systeem. In het museum kun je zien hoe uit overgeleverd vakmanschap een eigen vormentaal is ontstaan.

Teixits Vicens en de stichting

Samen met zijn vrouw Antonia Capllonch richtte Martí Vicenç het familiebedrijf Teixits Vicens op. Het atelier legde zich toe op de productie van Mallorcaanse stoffen en wordt tegenwoordig gerund door de dochters van de familie. Zo bleef het ambachtelijke erfgoed niet beperkt tot een museumcollectie, maar werd het voortgezet als een levendige productie.

Daarnaast bewaart de Fundació Martí Vicens zijn bredere artistieke oeuvre. Schilderkunst, beeldhouwkunst en textielkunst staan naast elkaar en corrigeren het te beperkte beeld van de pure ambachtsman. Vicenç was een veelzijdig ontwerper, voor wie materiaal, kleur en ritme zowel op het weefgetouw als in zijn vrije kunstwerken een rol speelden.

Wat er te zien is

Can Sionet

Nog voordat je de afzonderlijke werken gaat bekijken, verdient Can Sionet al je aandacht. De huidige thuisbasis van de stichting is een voormalig klooster met een geschiedenis die meer dan 500 jaar teruggaat. Daardoor is het museum niet zomaar een neutrale ruimte voor tentoongestelde stukken: het historische gebouw en de verzameling met een familiair karakter vormen samen een tegenhanger van moderne tentoonstellingszalen.

Juist deze combinatie maakt deze plek zo levendig. Het levenswerk van een kunstenaar uit Pollença wordt niet ver van zijn oorsprong tentoongesteld, maar in de oude binnenstad, vlak bij de Calvari. Wie door de zalen loopt, bezoekt dus tegelijkertijd een historisch gebouw en een eerbetoon aan een kunstenaar. Can Sionet is een van de twee belangrijkste redenen om hierheen te gaan; de andere is het werk van Vicenç als wever en kunstenaar.

Taalgrapjes

De bekendste stukken zijn de ‘roba de llengües’. Die Catalaanse naam betekent ‘tongstof’ en verwijst naar de lichte, langgerekte vormen van het patroon. Afhankelijk van de kleurstelling lijken de contouren op tongen, vlammen of uit elkaar getrokken kleurvlakken. In het Duits wordt hiervoor vaak de term ‘Mallorquijnse tongstof’ gebruikt.

In het museum is het de moeite waard om niet alleen naar het totale patroon te kijken. Het ritme is bepalend: herhaling en kleine afwijkingen brengen het oppervlak tot leven, terwijl de kleurkeuze elk ontwerp een eigen karakter geeft. Tegen deze achtergrond worden Vicenç’ experimenten begrijpelijk. Hij behield het onmiskenbare principe van de stof, maar veranderde kleuren en composities en maakte zich daarmee los van louter navolging.

Webtools en werkproces

Tot de meest sprekende getuigenissen behoren de gereedschappen die Martí Vicenç gebruikte bij het maken van zijn stoffen. Ze slaan een brug tussen het voltooide patroon en het fysieke werk dat erachter schuilgaat. Als je eerst naar de stoffen kijkt en daarna naar de gereedschappen, zie je makkelijker dat elk weefsel ontstaat uit voorbereide draden, herhaalde bewegingen en een grote controle over kleur en orde.

Deze tegenstelling zorgt er tegelijkertijd voor dat de stoffen niet alleen als decoratief oppervlak worden gezien. De gereedschappen staan symbool voor aangeleerde handelingen en voor de kennis van een weversfamilie. Tegelijkertijd herinneren ze aan de moeilijke start van de jonge Martí, die na de dood van zijn vader met slechts een paar aantekeningen en zijn eigen ervaring verder moest werken.

Schilderkunst en beeldhouwkunst

Het Museu Martí Vicenç beperkt zich niet tot textiel, want de zalen zijn ook gewijd aan de schilderijen en beelden van de kunstenaar. Daardoor krijg je een andere kijk op de stoffen: patronen, kleurcontrasten en compositie lijken deel uit te maken van een bredere artistieke visie en niet alleen het resultaat van een traditioneel ambacht.

Je moet de verschillende groepen werken daarom niet los van elkaar bekijken. De textielwerken laten zien hoe Vicenç omgaat met herhaling en materiaal, terwijl de schilderijen en sculpturen zijn werk buiten het weefgetouw om laten zien. Samen geven ze een beeld van een veelzijdige kunstenaar, die zijn startpunt vond in het ambacht, maar wiens werk daar niet ophield.

Het bezoek

Van stof tot kunstenaar

Een leuke rondleiding begint bij de familiegeschiedenis en de weverij. Eerst kom je te weten waar Martí Vicenç vandaan kwam, welke rol het atelier van zijn familie speelde en waarom het feit dat de kennisoverdracht werd onderbroken zo’n grote invloed had. Daarna kun je de stoffen en gereedschappen met veel meer aandacht bekijken: niet als folkloristische decoratie, maar als het resultaat van een persoonlijke herontdekking.

Daarna gaan schilderkunst en beeldhouwkunst verder dan het textielambacht. Deze volgorde volgt het levenspad van de kunstenaar en maakt de breedte van de collectie duidelijk. Voor een vluchtige rondgang hoef je geen uitgebreide museumplanning te maken. Maar als je patronen vergelijkt, gereedschappen bekijkt en de link zoekt met de vrije werken, kun je je veel langer met de details bezighouden. Een vaste verblijfsduur kun je daar niet zomaar uit afleiden.

Blijf op de hoogte van het laatste nieuws

De openingstijden en toegangsprijzen staan niet altijd betrouwbaar vastgelegd en kunnen veranderen. Controleer daarom voor je vertrek rechtstreeks bij de Fundació Martí Vicens of het museum op de gewenste dag open is en welke voorwaarden er op dat moment gelden. Oudere informatie op internet is hiervoor niet geschikt, zelfs niet als die ooit door de werkplaats of stichting is gepubliceerd.

Dat is vooral belangrijk als het Museu Martí Vicenç de belangrijkste reden is voor je trip naar Pollença. Als je het bezoek daarentegen combineert met een rondje door de oude binnenstad, kun je de historische omgeving van Can Sionet en het nabijgelegen Calvari op zichzelf beleven. Qua inhoud is het museum vooral de moeite waard als je genoeg rust hebt om materialen en gereedschappen met elkaar te vergelijken, in plaats van de zalen alleen maar als een korte tussenstop af te vinken.

Routebeschrijving en parkeren

Van de luchthaven van Palma naar Pollença

Vanaf de luchthaven van Palma loop je eerst via de Ma-30 en daarna via de Ma-13. Via de Ma-2200 bereik je Pollença na 57 kilometer; de rit duurt ongeveer 45 minuten. Deze afstanden gelden specifiek tot aan Pollença, niet tot vlak voor de ingang van het museum. Het laatste stuk loopt door de oude binnenstad bij het Calvari, waar Can Sionet ligt.

Voor je oriëntatie is dit onderscheid belangrijk: het grootste deel van de lange rit gaat over de grote wegen richting het noorden, terwijl alleen het laatste stuk door Pollença zelf loopt. Houd dus rekening met de tijd die je nodig hebt om door de oude binnenstad te rijden, naast de pure reistijd.

Van Palma naar Pollença

Vanaf het centrum van Palma is het over de weg 54 kilometer naar Pollença. De rit duurt ongeveer 50 minuten en loopt via de Ma-13 en de Ma-2200. Ook hier eindigt de gemeten route in Pollença; vanaf daar ga je verder richting de oude binnenstad en Calvari naar het Museu Martí Vicenç.

Als je met het openbaar vervoer komt, zijn onder andere Pont Romà 1, Pont Romà 2, Pollença 1 en Pollença 2 mogelijke haltes. Welke verbinding op de dag van je reis het handigst is, hangt af van de lijn en de dienstregeling. Vanaf de betreffende halte moet je nog een stukje door het dorp lopen, want het museum ligt niet aan een hoofdweg, maar in het historische gedeelte van Pollença.