Plaza de Toros Son Puigdorfila Nou – De verborgen arena van Mallorca

Tussen de paden, bomen en de randen van het huidige stadsgebied ligt een bijna cirkelvormig stukje Mallorcaanse geschiedenis verborgen. De Plaza de Toros Son Puigdorfila Nou is geen gerestaureerde arena, maar het overblijfsel van een locatie die al decennia lang in de steek is gelaten. Juist deze onafgewerkte, kwetsbare staat maakt de plek zo bijzonder. Wie hierheen komt, moet dus geen museum verwachten, en ook geen actieve stierenvechtarena. Wat je wel ziet, is een stukje van het landelijke verleden van Palma, waarin grote landgoederen, steengroeven, oogstfeesten en lokale festiviteiten nauw met elkaar verbonden waren. Later, tijdens de Spaanse Burgeroorlog, kreeg de arena een heel andere, beklemmende betekenis.

Deze plek is vooral de moeite waard voor mensen die geïnteresseerd zijn in minder bekende monumenten, lokale geschiedenis en de overgangen tussen Palma en de omgeving die vroeger landelijk was. Belangrijk is daarbij het onderscheid met de grote Plaça de Toros in Palma: de Plaza de Toros Son Puigdorfila Nou is niet de als Coliseo Balear bekende arena aan de Avinguda Gaspar de Bennàssar, maar de oude arena op de finca Son Puigdorfila Nou.

Geschiedenis en betekenis

De Marès-steengroeve

Voordat hier een arena werd gebouwd, werd het terrein gebruikt als steengroeve voor marès, de zandsteen die veel voorkomt op Mallorca. De plek was dus al door mensenhanden gevormd. Nog steeds verklaart deze oorsprong waarom het gebouw nauwer verbonden is met de geschiedenis van de finca dan met de statige stedelijke arena’s op het eiland.

De oorsprong van de finca Son Puigdorfila Nou gaat terug tot de 16e eeuw. Het gebied werd gekenmerkt door landbouw, paden en een bos van dennen en steeneiken. De arena moet daarom niet worden gezien als een op zichzelf staand monument, maar als een overblijfsel van een historisch cultuurlandschap aan de rand van Palma.

De stierengevechten aan het einde van de oogst

De Plaza de Toros werd voor het eerst gebruikt in de 19e eeuw. Volgens de overlevering van de buurtvereniging van Son Rapinya werden hier stierengevechten gehouden om het einde van de oogst te vieren. Dat is wat Son Puigdorfila Nou onderscheidt van een grote commerciële arena: het plein maakte deel uit van het sociale leven rond het landgoed en van een feestkalender die was afgestemd op het werk op de velden.

Er zijn geen betrouwbare details bewaard gebleven over afzonderlijke evenementen, deelnemers of een precieze chronologie. Wel is het oorspronkelijke verband tussen de arena, de finca en de afsluiting van de oogst gedocumenteerd. De rondgang doet je dus denken aan een tijd waarin het huidige stadsgebied nog veel sterker werd bepaald door landbouw en grote landgoederen.

De schuilplaats tijdens de burgeroorlog

Eind juli 1936 kreeg de plek een nieuwe functie. Na het uitbreken van de Spaanse Burgeroorlog schuilden verschillende linkse gezinnen uit de Carrer de Calafat in Son Espanyolet in de afgelegen Arena. Onder hen waren gezinnen met kleine kinderen, die op de vlucht waren voor de al vroeg begonnen repressie van Franco. Volgens de mondelinge getuigenissen die een lokale onderzoeker heeft verzameld, bleven de vervolgden vijftien dagen ondergedoken, tot 14 augustus.

Het bos rondom de voormalige arena en de beschermde delen van het bouwwerk boden beschutting. Zo veranderde een plek voor openbare feesten tijdelijk in een toevluchtsoord. Deze episode geeft de ruïne een historische diepgang die je van buitenaf nauwelijks kunt vermoeden.

Tientallen jaren van verval

Later werd de arena verlaten en bleef hij decennialang ongebruikt. In de gewelven zochten mensen af en toe beschutting; tegelijkertijd stapelden zich afval, flessen, banden, plastic en bouwafval op. Terugkerende branden werden een probleem voor de omwonenden. Bij een gedocumenteerde brand in 2018 brandde er afval in een van de gewelven, voordat de brandweer van Palma de brand bluste. De schade was toen niet alleen in het gewelf te zien, maar ook in het bovenste gedeelte van het complex en aan de begroeiing eromheen.

De waarde van deze plek ligt tegenwoordig dus niet in een ongeschonden inrichting, maar in zijn veelzijdige geschiedenis: steengroeve, arena voor plattelandsfeesten, schuilplaats tegen politieke vervolging en uiteindelijk bedreigd historisch erfgoed.

Wat er te zien is

Het cirkelvormige terrein van de arena

Vanaf een hoger liggend punt op de kaart of op een luchtfoto is de vorm heel duidelijk te zien: midden in een groen gebied tekent zich een cirkel af. Op de grond is deze vorm niet meteen in één oogopslag te herkennen; je moet de muurresten en de contouren van de voormalige cirkel stukje bij beetje ontcijferen.

Het centrale terrein was de plek waar de stierengevechten aan het einde van de oogst plaatsvonden. Van een goed onderhouden zandbaan of volledig bewaard gebleven tribunes is vandaag de dag geen sprake meer. De halfvervallen staat laat in plaats daarvan de basisstructuur zien. Voordat het als arena werd gebruikt, was hier een steengroeve.

Juist de verborgen ligging onderscheidt Son Puigdorfila Nou van de monumentale arena’s in de grote Spaanse steden. Hier stond niet een gevel die was ontworpen om van ver indruk te maken, of representatieve versieringen op de voorgrond. Het complex maakt indruk door de manier waarop het in de voormalige finca is ingepast en door de onverwachte cirkelvorm tussen de begroeiing en de stadsrand.

De gewelven

Tot de belangrijkste bewaard gebleven onderdelen behoren de gewelven, die in recentere tijden als schuilplaats werden gebruikt. De ruimtes maken duidelijk waarom het complex, ondanks zijn verval, lange tijd toegankelijk en tegelijkertijd problematisch bleef. Hieraan kun je de gevolgen van de verlating bijzonder goed aflezen.

De brand van 2018 ontstond in een gewelf door opgehoopt afval; eerdere branden hadden ook sporen achtergelaten. De donkerdere, beschutte delen van de ruïne zijn daarom geen onschuldige decorstukken. Ze maken deel uit van een onbeveiligd historisch bouwwerk, waarvan de toestand respect en afstand vereist.

Muren en het bovenste gedeelte

Boven het niveau van de gewelven ligt het bovenste gedeelte van het complex. Al na de brand van 2018 werd er schade aan het bovenste gedeelte van de arena gemeld. Complete rijen zitplaatsen, loges of duidelijk herkenbare bezoekersroutes zijn niet wat deze plek tegenwoordig kenmerkt. Wat je ziet, is eerder het skelet van een vroegere bestemming.

Breuken, begroeiing en veranderingen door decennialange verwaarlozing maken inmiddels deel uit van het uiterlijk, maar moeten niet worden gezien als een uitnodiging om te klimmen. De historische waarde zit juist in het bekijken van de nog herkenbare onderdelen in hun samenhang: beneden het arena-terrein, daaraan grenzend de gewelven en daarboven het bovenste gedeelte van het complex.

Het pad door de finca

De oude arena ligt aan een pad bij de finca Son Puigdorfila Nou. In de omgeving zie je vooral dennen en steeneiken. Deze groene omgeving verklaart waarom de plek lange tijd vrij onbekend bleef en tijdens de burgeroorlog als schuilplaats kon dienen.

De route maakt deel uit van de bezoekerservaring, het is niet alleen maar een toegang. Het gebouw kondigt zich niet aan met een monumentale stadsgevel, maar verschijnt als een historisch overblijfsel in een landschap dat zelf onder grote druk staat om te veranderen. Daardoor voelt de overgang van de omgeving naar de ruïne directer aan dan bij een toegankelijke bezienswaardigheid.

Het bezoek

Toegang en voorbereiding

De Plaza de Toros Son Puigdorfila Nou is geen museum of evenementenlocatie die regelmatig open is. Er zijn geen vaste openingstijden en er is geen toegangsprijs bekend. Check daarom even van tevoren of je er wel in mag en welke route je daadwerkelijk kunt nemen. Dat een plek op de kaart staat, betekent niet automatisch dat je er vrij rond mag lopen.

Het is verstandig om je bezoek als een voorzichtige rondleiding van buitenaf te plannen. Je moet de paden, omheiningen en eventuele toegangsbeperkingen respecteren. Dat geldt vooral omdat de arena op het terrein van een historische finca ligt en de halfvervallen staat ervan al meerdere keren is vastgelegd.

Hoeveel tijd moet je inplannen?

Er is geen vaste route. Als je alleen de cirkelvorm, de muurresten en hoe het geheel in het landschap past wilt bekijken, kun je deze plek zien als een kort historisch uitstapje. Het is vooral de moeite waard om wat meer tijd te nemen als je de geschiedenis van de voormalige steengroeve, de oogstfeesten en de schuilplaats uit 1936 al kent. Zonder die achtergrond blijven veel sporen onopvallend.

Hoe lang je er daadwerkelijk blijft, hangt ook af van hoe dicht je via toegestane paden bij de arena kunt komen. Je bezoek moet niet langer duren doordat je op zoek gaat naar onofficiële ingangen of over muurresten klimt. Als de toegang niet duidelijk is, is het voldoende om de arena vanaf een veilige en toegestane plek te bekijken.

Tijdstip en drukte

De keuze van het tijdstip hangt niet zozeer af van de klassieke drukte, maar meer van een goede oriëntatie. Bij daglicht kun je makkelijker zien hoe het pad loopt, of de grond oneffen is en hoe de muurresten eruitzien. Voor de arena is er geen vast patroon van rondleidingen, openingstijden of toeristische piekmomenten.

De afgelegen ligging moet je echter niet verwarren met totale stilte. Het terrein ligt aan de rand van bewoonde wijken en het is in het verleden op heel verschillende manieren gebruikt. Aandacht voor de omwonenden, de perceelgrenzen en de begroeiing is daarom belangrijker dan het zoeken naar een zogenaamd verlaten moment.