Robert Graves: Het schrijvershuis in Deià

Aan de rand van Deià staat een huis dat eerder authentiek dan opzichtig overkomt. Robert Graves woonde en werkte hier tientallen jaren; tegenwoordig kun je in het museum een rondleiding krijgen door zijn privékamers, zijn werkomgeving en een tuin waarvan de aanleg teruggaat tot de tijd van de eerste bewoners. Onder zijn echte naam, Ca n’Alluny, behoort het landgoed tot de meest persoonlijke culturele plekken in het noordwesten van Mallorca.

De charme zit ’m niet in de monumentale architectuur, maar komt voort uit de nabijheid van het leven van een schrijver: op de schrijftafels staan nog steeds werkinstrumenten en persoonlijke spullen, boeken en manuscripten wijzen op een ongewoon omvangrijk oeuvre, en buiten sluiten olijfbomen, citrusbomen en de moestuin direct aan op het huis. Veel dingen zien eruit alsof iemand zijn werk alleen even heeft onderbroken om even de tuin in te gaan.

Zelfs als je zijn boeken niet zo goed kent, is het de moeite waard om hierheen te gaan. In de Casa wordt uitgelegd hoe de Britse oorlogsdichter en romanschrijver een gekozen Mallorquiner werd, die Deià niet alleen als decor zag. Als je *Ik, Claudius, keizer en god* of *Claudius de God* kent, maak je kennis met de context waarin deze belangrijke teksten zijn ontstaan; als je Graves hier pas ontdekt, krijg je een levendige introductie in zijn leven en werk.

Maar bovenal is Ca n’Alluny een tegenhanger van het grote, volgepakte museum. Het huis en de tuin vragen om aandacht voor de kleine dingen. Juist literatuurliefhebbers, tuinliefhebbers en bezoekers die de kunstgeschiedenis van Deià willen begrijpen, vinden hier meer dan alleen een verzameling herinneringsstukken: een bewaard gebleven woon- en werkplek.

Geschiedenis en betekenis

Aankomst in Deià

De reis naar Deià begon met een tip die tegelijkertijd een waarschuwing was. Gertrude Stein zou Mallorca aan Robert Graves en de Amerikaanse dichteres Laura Riding hebben beschreven als een paradijs – op voorwaarde dat je het daar wel volhoudt. Graves en Riding kwamen in 1929 naar het eiland en kozen voor het toen nog afgelegen Deià. Graves had de Eerste Wereldoorlog achter de rug, waarvan de psychische gevolgen hem nog lang achtervolgden, een academische omgeving in Oxford die hij als beklemmend ervoer, en een steeds instabielere privé- en financiële situatie.

De keuze voor deze plek was dus meer dan alleen een mediterrane verandering van omgeving. Graves zocht afstand van Groot-Brittannië en van de samenleving waarmee hij in zijn autobiografie *Good-Bye to All That* afrekende. Deià bood hem natuur en rust, zonder hem helemaal van de wereld af te snijden. In *Majorca Observed* schreef hij later over de mensen, gebruiken en landschappen van het eiland. Het dorp werd voor hem daarmee niet alleen een plek om te wonen, maar ook het onderwerp en de inspiratiebron voor zijn schrijven.

Ca n’Alluny

In 1932 lieten Graves en Riding het huis aan de rand van het dorp bouwen. De naam Ca n’Alluny kun je vrij vertaald opvatten als ‘huis in de verte’ en past goed bij de ligging iets buiten het dorpscentrum. Tussen oude olijfbomen ontstond geen statig landhuis, maar een woon- en werkhuis waarvan de schaal tot op de dag van vandaag overzichtelijk blijft. Hier runde Graves samen met Riding ook een eigen drukkerij. Onder de naam Seizin Press verschenen boeken en gedichten; in deze eerste productieve fase op Mallorca ontstonden bovendien werken die zijn internationale reputatie versterkten, waaronder de Claudius-romans en Count Belisarius.

Toch was het huis geen afgesloten schrijversklooster. Vrienden uit de literatuur- en kunstwereld kwamen naar Ca n’Alluny en bleven soms voor langere tijd. Zo kun je op deze plek een stukje van die ontwikkeling volgen die Deià later de reputatie van een internationale kunstenaarskolonie opleverde. Graves was niet de enige creatieve inwoner van het dorp, maar wel decennialang een van de meest invloedrijke figuren.

Afscheid, terugkeer en museum

Toen de Spaanse Burgeroorlog uitbrak, moesten Graves en Riding in 1936 Mallorca verlaten. Daarna volgden de Tweede Wereldoorlog en een onderbreking van in totaal tien jaar. Pas in 1946 kwam Graves terug, nu samen met Beryl en zijn gezin. Ca n’Alluny werd weer zijn vaste thuisbasis. De schrijver bleef tot aan zijn dood in 1985 in Deià; zijn eenvoudige graf ligt op het kleine kerkhof van het dorp.

Na de dood van Beryl in 2003 kwam het landgoed in handen van de overheid of instellingen. Het huis en de tuin zijn zorgvuldig gerestaureerd en aangepast voor bezoekers. Bij de tuin heeft men zich nadrukkelijk laten leiden door de indeling en beplanting uit de jaren ’30. In de zomer van 2006 opende Ca n’Alluny zijn deuren als museum. Tegenwoordig is het ook de zetel van de Robert Graves Foundation, die het huis, de tuin en de literaire nalatenschap beheert.

Het belang van het museum zit hem juist in die continuïteit. Het herdenkt niet alleen een Britse dichter en romanschrijver, maar laat ook een blijvende culturele band tussen Mallorca en de Engelstalige literatuur zien. Graves kwam als vreemdeling, keerde na de oorlog en zijn ballingschap terug en werd onderdeel van de geschiedenis van Deià. Het huis maakt dit proces beter zichtbaar dan een puur biografische tentoonstelling dat zou kunnen.

Wat er te zien is

De introductiefilm

De rondleiding begint niet meteen tussen het bureau en de boekenkast, maar met een film over het leven en werk van Graves. Die duurt 15 minuten en combineert historische foto’s, filmbeelden en interviewfragmenten. Dit is meer dan zomaar een inleiding over zijn leven: de beelden geven de ruimtes die daarna volgen hun historische diepgang. Als je Graves tot nu toe alleen van naam kende, snap je daarna waarom oorlogservaringen, de scheiding van Engeland en de terugkeer naar Mallorca zo belangrijk waren voor zijn schrijven. Tegelijk helpt de film je om het museum goed te begrijpen: de inleiding legt de samenhang uit, het huis laat je daarna alles zien en opent de plek waar een groot deel van dit werk is ontstaan.

De werkkamers

De meest indrukwekkende kamers zijn de twee werkkamers. Hun houten bureaus staan daar, compleet met typemachine, boeken en persoonlijke spullen, zodat je het werkproces bijna kunt aanraken. Juist die terughoudendheid maakt indruk: een zorgvuldig bewaarde orde van meubels, gereedschap en alledaagse spullen kenmerkt de kamers.

Aan de schrijftafels zie je dat schrijven voor Graves niet alleen inspiratie was, maar ook gewoon werk. Manuscripten en boeken vormen de link tussen zijn privéleven en zijn gepubliceerde werk. Een chronologisch overzicht van de bibliografie toont titels en verschijningsdata en laat zien hoe ver zijn oeuvre reikte, ver buiten de bekende historische romans. De enorme reeks publicaties vormt een opvallend contrast met de rust van de kamer waarin ze werden voorbereid.

De kleine sporen van het dagelijks gebruik verdienen speciale aandacht: de typemachine als werkinstrument, de opstelling van de spullen en de nabijheid tussen het werkblad en de boeken. Die vertellen meer over Graves dan een decoratief portret. Het museum probeert de schrijver niet neer te zetten als een onbereikbaar genie, maar laat een mens zien die in dit huis woonde en werkte.

Woonruimtes en persoonlijke spullen

Ook buiten de werkkamers blijft Ca n’Alluny duidelijk een bewoond huis. Originele meubels, persoonlijke spullen, boeken en documenten staan niet los in neutrale vitrines, maar in hun huiselijke context. Zo kun je de grens tussen werk en het dagelijks leven goed zien: literatuur ontstond hier niet in een apart instituut, maar midden in een gezinswoning.

Deze sfeer verklaart waarom een rustige rondleiding meer oplevert dan het snel afvinken van losse stukken. De ruimtes vertellen hun verhaal via verbanden: een manuscript krijgt naast het bureau een heel andere uitstraling dan in een bibliotheek; een meubelstuk verwijst naar de familie en de gasten die Ca n’Alluny door de jaren heen bezochten. Zelfs de bescheiden omvang van het huis draagt bij aan het begrip, want het internationale netwerk van Graves kwam samen op een plek die persoonlijk en overzichtelijk bleef.

Tot het dagelijkse leven op het landgoed hoorde ook technische zelfvoorziening. Een tentoongestelde generator voorzag Ca n’Alluny tussen 1935 en 1963 van stroom. Zulke apparaten lijken in eerste instantie misschien onbelangrijk naast al die manuscripten, maar ze geven een goed beeld van hoe het leven er destijds aan de rand van het dorp aan toe ging. Het literaire toevluchtsoord was zeker niet vrij van praktisch werk.

Tuin, olijf- en citrusbomen

Achter de binnenruimtes verplaatst het verhaal zich naar buiten. De tuin is in de oude staat hersteld volgens de historische plattegrond en de beplanting uit de jaren ’30. Oude olijfbomen verbinden het terrein met het cultuurlandschap van Deià; cipressen, bougainvilles en andere mediterrane planten geven structuur aan de paden. Daarnaast zijn er ook gebruiksgebieden die laten zien dat de tuin niet alleen diende voor het uitzicht en om te ontspannen.

Heel kenmerkend zijn de moestuin en de citrusboomgaarden. Graves legde een sinaasappelboomgaard aan met bittere sinaasappels en mandarijnen en gebruikte de vruchten onder andere voor jam. Dat is zo’n klein detail dat Ca n’Alluny onderscheidt van een abstract gedenkteken voor een dichter. Tussen de bomen en de perken zie je een dagelijks leven waarin schrijven, familie, zelfvoorziening en het klimaat van Mallorca hand in hand gingen.

Vanuit sommige delen van de tuin heb je uitzicht op de kust, de zee en de bergen van de Serra de Tramuntana. Toch is het geen klassiek uitkijkpunt waar je alleen maar heen gaat om een foto te maken. De tuin komt pas echt tot zijn recht in combinatie met het huis: buiten het landschap dat Graves koos, binnen de teksten en werkmaterialen waarmee hij daarop reageerde. Even in de tuin rondhangen hoort dus bij de rondleiding en moet niet zomaar als een uitstapje worden gezien.

Het bezoek

Van de film naar je huis

Het programma begint met een inleidende film van 15 minuten en leidt je daarna langs de bewaard gebleven woon- en werkruimtes naar de tuin. Deze volgorde is logisch, want veel voorwerpen zijn beter te begrijpen als je al wat meer weet over de verschillende fasen in het leven van Graves. Als je zijn boeken kent, kun je daarna extra letten op manuscripten, de bibliografie en zijn werkplekken; zonder voorkennis biedt de film een prima basis.

Er is geen standaardduur die je zomaar kunt vastleggen voor het hele bezoek. De film zorgt voor een vaste start, maar daarna hangt de tijd sterk af van hoe grondig je de teksten, boeken, persoonlijke spullen en de tuin bekijkt. Voor een snelle fotostop is het huis niet echt geschikt. Als je de kamers echt op je in laat werken en ook de tuin meeneemt, moet je niet te krap inplannen.

Rust in plaats van drukte

De stichting zegt zelf dat het niet de bedoeling is om zoveel mogelijk mensen door het huis te leiden, maar om iets van de rust te laten ervaren die Graves hier vond. Die houding is duidelijk merkbaar tijdens het bezoek: Ca n’Alluny is een klein schrijvershuis, en de nabijheid van de originele locaties is eigenlijk het belangrijkste uitgangspunt van de tentoonstelling.

Tijdens drukke reisperiodes kan het in Deià toch vol raken, en ook parkeren wordt dan lastiger. Als je de kans hebt, kom dan liever overdag en houd vooral wat extra tijd over voor de rit ernaartoe. Buiten het hoogseizoen is de sfeer in het dorp en in het museum meestal rustiger; een verslag van een winterbezoek meldt slechts een handvol andere bezoekers. Dat is geen garantie dat het er leeg is, maar wel een goede tip voor iedereen die Ca n’Alluny zo rustig mogelijk wil beleven.

Blijf op de hoogte van het laatste nieuws

De openingstijden en toegangsprijzen staan bewust niet als vaste gegevens in deze tekst, omdat ze kunnen veranderen. Het is daarom aan te raden om voor je vertrek even de actuele bezoekinformatie van het museum te checken. Dat is vooral belangrijk omdat het museum niet elke dag en op elk tijdstip toegankelijk is. Ook als je het museumbezoek wilt combineren met een bezoek aan het dorp, de begraafplaats of de kust, is het slim om je dag eerst rond de toegang tot Ca n’Alluny te plannen.

Routebeschrijving en parkeren

Vanuit Palma en vanaf het vliegveld

Vanaf de luchthaven van Palma rijd je via de Ma-20, Ma-1110 en Ma-10 naar Deià. De afstand over de weg is 32 kilometer en de rit duurt ongeveer 48 minuten. Vanaf het centrum van Palma is het 27 kilometer over de weg naar Deià; via de Ma-1110 en Ma-10 duurt de rit ongeveer 52 minuten. Deze afstanden gelden tot aan Deià, niet tot aan een gegarandeerde parkeerplaats direct bij het museum.

Het laatste stuk loopt over de Ma-10 door de Serra de Tramuntana. Ca n’Alluny ligt aan de noordelijke rand van Deià, aan de uitvalsweg richting Sóller. De poort ligt in een bocht, dus als je ernaartoe rijdt, moet je vooral goed opletten in plaats van te zoeken naar een museumgebouw dat al van ver te zien is. Vanaf de weg ziet het landgoed er bescheiden uit en lijkt het niet op een groot toeristisch complex.

De aangegeven reistijd moet je niet zien als parkeertijd. Vooral op drukke dagen kan het zoeken naar een parkeerplek in Deià wat langer duren. De bochtige toegangsweg door de Tramuntana vraagt bovendien om een rustig tempo, ook al berekent je navigatiesysteem dat je er bijna bent.

Parkeren in Deià

Bij het huis zelf zijn er geen parkeerplaatsen voor bezoekers. Je parkeert daarom in Deià, als er tenminste reguliere parkeerplaatsen beschikbaar zijn; het laatste stukje loop je te voet naar het museum. Als het druk is, kan het lastig zijn om in het dorp een parkeerplek te vinden. Vroeg komen is daarom niet zozeer een tip om een zogenaamd lege tentoonstellingsruimte te vinden, maar meer een handige strategie om je rit niet te beginnen met een lange zoektocht naar een plekje.

Vanaf het dorpscentrum is Ca n’Alluny met een korte wandeling te bereiken. Omdat het huis iets buiten het dorp ligt, kun je je bagage beter in de auto laten zitten en wat extra tijd inplannen voor de wandeling. Als je na het museum nog via het steile oude dorpscentrum naar de begraafplaats wilt lopen, kun je het beste je auto zo parkeren dat je niet elk stukje opnieuw hoeft te rijden.

Met de bus

Je kunt Deià bereiken met de lijnbus vanuit Palma, Valldemossa en Sóller; lijn 203 is hiervoor de juiste verbinding. Voor het museum kun je uitstappen bij de haltes in Deià of bij S’Empeltada. Vanaf daar ga je te voet verder. S’Empeltada ligt dichter bij het landgoed, terwijl het handig kan zijn om in het dorp uit te stappen als je het museumbezoek wilt combineren met een bezoek aan het historische centrum.

Met de bus hoef je niet op zoek naar een parkeerplek, maar je bent wel gebonden aan de actuele dienstregeling. Aangezien de Ma-10 de centrale verkeersas van dit deel van de Tramuntana is, is het slim om van tevoren ook de terugreis te checken. De wandelingen tussen de halte, het museum en het dorp maken deel uit van het uitstapje; Ca n’Alluny heeft geen apart verkeersknooppunt direct bij de ingang.

In de omgeving

Deià

Na het stille huis lijkt Deià wel het vervolg op zijn verhaal. Stenen huizen klimmen de helling op, en de bergen van de Serra de Tramuntana liggen vlak bij het dorp. Het was geen toeval dat Graves voor deze plek koos: het dorp bood afzondering, een prachtig landschap en tegelijkertijd een verbinding met Palma. Later kwamen er nog meer schrijvers, kunstenaars en academici bij, waardoor Deià’s reputatie als kunstenaarsdorp zich tot ver buiten Mallorca uitbreidde.

Na je museumbezoek kun je prima nog even doorlopen naar de oude dorpskern. Maar dan zie je ook pas de topografische realiteit achter die mooie uitzichten: de paden en steegjes lopen flink omhoog. Als je van het huis naar het bovenste deel van het dorp loopt, geniet je niet alleen van een mooi uitzicht, maar begrijp je ook beter hoe nauw de nederzetting, het terraslandschap en de bergen hier met elkaar verweven zijn.

Kerk en begraafplaats

Op het kleine kerkhof bij de kerk ligt Robert Graves begraven. Het graf is eenvoudig en je loopt er makkelijk aan voorbij; juist daardoor vormt het een sterk contrast met zijn omvangrijke oeuvre. Een wandeling erheen is geen noodzakelijk verlengstuk van het museum, maar rondt de biografie wel ruimtelijk af: beneden, oftewel aan de rand van het dorp, het huis waar hij zijn lange werkzame leven doorbracht, en boven in het dorp zijn laatste rustplaats.

De weg naar de begraafplaats loopt door het stijgende dorpscentrum en moet daarom niet zomaar als een terloops uitstapje zonder extra wandeling worden ingepland. Inhoudelijk gezien is de verbinding echter bijzonder passend, omdat ze Robert Graves niet van Deià scheidt. Het huis en het graf liggen niet in een kunstmatige herdenkingswijk, maar op twee plekken in het dorp dat voor hem zijn thuis werd.

De kust en de Tramuntana

Als je een hele dag in de buurt doorbrengt, kun je het museumbezoek combineren met een bezoek aan Cala Deià of een andere bestemming langs de Ma-10. De baai laat de rotsachtige kustkant van de gemeente zien, terwijl de weg richting Valldemossa of Sóller je nog meer uitzichten op de Tramuntana biedt. Zulke combinaties moet je wel niet te strak inplannen, anders gaat dat ten koste van de rust in huis.

Als je van literatuur houdt, kun je Deià ook zien als een halte op een grotere culturele route. In het westelijke deel van de Tramuntana herinneren verschillende plaatsen aan schrijvers, reizigers en kunstenaars die Mallorca hebben beschreven of hier een tijdje hebben gewoond. Ca n’Alluny blijft daarbij bijzonder levendig, omdat er niet alleen een naam of een informatiebordje bewaard is gebleven, maar ook de concrete woon- en werkplek.