Onderzoekers op Mallorca berekenen hoe publieke meningen omslaan

Maatschappelijke opvattingen kunnen in een model abrupt omslaan van een gepolariseerde situatie naar brede consensus. Een onderzoeksteam van het Institut für Interdisziplinäre Physik und Komplexe Systeme (Ifisc) van de Universität der Balearen (UIB) in Palma heeft hiervoor een wiskundig model ontwikkeld. De universiteit presenteerde het onderzoek donderdag.

Het model onderzoekt hoe opvattingen veranderen wanneer mensen de meerderheid volgen of zich juist bewust van haar onderscheiden. De onderzoekers gebruiken hiervoor methoden uit de stochastische thermodynamica: een wiskundige benadering die hier niet wordt toegepast op energiesystemen, maar op informatie en waarschijnlijkheden.

De meerderheid volgen of bewust anders denken

Het model gaat uit van 2 mogelijke standpunten en 2 gedragingen. Conformiteit betekent dat mensen de meerderheidsopvatting in hun omgeving overnemen. Anticonformiteit beschrijft een verandering van standpunt wanneer veel anderen hetzelfde denken, met als doel zich te onderscheiden.

Afhankelijk van welke van deze 2 krachten sterker werkt, ontstaan volgens de UIB verschillende scenario's. De samenleving kan ongeveer gelijk verdeeld blijven tussen 2 opvattingen. Maar ze kan ook in een toestand terechtkomen waarin bijna iedereen dezelfde mening heeft.

Vergelijkbaar met een verandering van de toestand van water

De onderzoekers laten zien dat de veranderingen in het model lijken op een regel die bekendstaat als de tweede hoofdwet van de thermodynamica. Volgens hen begrenst die hoe collectieve discussies zich spontaan kunnen ontwikkelen. Daarnaast gebruikt het onderzoek zogeheten fluctuatiestellingen om schommelingen in opiniestromen en de voorspelbaarheid daarvan in de tijd te begrenzen.

Als bepaalde kritische parameters veranderen, kan de publieke opinie volgens het model plotseling omslaan. De UIB vergelijkt dit met water dat van toestand verandert zodra een temperatuurdrempel wordt overschreden. Een eerder gepolariseerd en ongeordend debat kan dan abrupt overgaan in algemene consensus.

Onderzoeksleider Gonzalo Manzano benadrukt dat de stochastische thermodynamica niet per se gekoppeld hoeft te zijn aan energiesystemen. Als werkelijke veranderingen in opvattingen in de toekomst voldoende gedetailleerd kunnen worden waargenomen, kunnen de formules volgens de auteurs worden vergeleken met gegevens uit alledaagse situaties.

Bron: Europa Press / Mallorca.com