Can Corbella w Palmie: architektura i historia

W samym sercu Starego Miasta Can Corbella od razu wyróżnia się na tle znanego krajobrazu jasnych kamiennych ścian i surowych miejskich pałaców. Na Plaça de Cort wzrok przyciąga bogata w detale fasada: łuki podkowiaste, kolorowe szkło, ozdobne ramy, balkony i ośmiokątna wieża tworzą budynek, który wygląda bardziej jak artystyczna scenografia niż zwykła siedziba firmy.

Ten zabytkowy budynek to jedna z najbardziej oryginalnych pamiątek architektonicznych z okresu, kiedy Palma wkraczała w nowoczesność. Często zalicza się go do mallorskiego modernizmu; dokładniej można go opisać jako budynek przednowoczesny lub wczesnonowoczesny z wyraźnymi elementami stylu neomudéjar. Właśnie ta stylistyczna niejednoznaczność sprawia, że Can Corbella jest tak ciekawa: budynek łączy w sobie dekoracyjną fantazję z dawnym przeznaczeniem jako sklep i dom mieszkalny zamożnej rodziny.

Wizyta ta jest skierowana przede wszystkim do osób, które lubią wnikliwie przyglądać się architekturze. Can Corbella to nie jest klasyczne muzeum z ustaloną trasą zwiedzania; całe doświadczenie rozgrywa się głównie przed fasadą, między Plaça de Cort, Carrer de Sant Domingo a początkiem Carrer de Jaume II. Kto zatrzyma się na chwilę, zawsze odkryje coś nowego: na dole kolorowe szklane panele nad witrynami sklepowymi, powyżej zmieniające się ramy okienne, a na samym szczycie wieżę, którą z poziomu ulicy łatwo przeoczyć.

Ponieważ budynek stoi w samym sercu Palmy, świetnie nadaje się jako przystanek podczas spaceru po Starym Mieście. Nie trzeba się tu specjalnie zbaczać z trasy, ale warto rzucić na niego okiem. Kto robi zdjęcie tylko w biegu, widzi bogato zdobiony dom; kto natomiast przyjrzy się fasadzie kawałek po kawałku, dostrzeże niezwykłą koncepcję, która za tym stoi: kilka starszych części budynku połączono w jedną wielką całość dzięki wspólnej fasadzie.

Historia i znaczenie

Apteka Corbella

Nazwa tego domu nie odnosi się do rezydencji szlacheckiej ani instytucji publicznej, tylko do sklepu. Na parterze mieściła się „Droguería Corbella” – zabytkowa drogeria, a właściwie apteka, która działała od 1895 do 1985 roku. Nad sklepem znajdowały się piętra, z których korzystała rodzina. Can Corbella od samego początku była więc jednocześnie adresem handlowym, domem mieszkalnym i widocznym symbolem sukcesu społecznego.

To właśnie ten związek wyjaśnia ten niezwykle reprezentacyjny wygląd. Podczas gdy fasada sklepowa nadawała charakter parterowi, wyższe piętra były wykorzystywane przez rodzinę. Dom ten nie był zamkniętym, prywatnym światem za wysokimi murami, tylko świadomie otwierał się na ulicę. Bogato oprawione otwory i kolorowe przeszklenia sprawiały, że już samo wejście do sklepu było częścią tej inscenizacji.

To, że nazwa drogerii do dziś określa ten budynek, pokazuje, jak mocno ten sklep zapadł w pamięć mieszkańców Palmy. Pierwotne przeznaczenie budynku już nie istnieje, ale fasada wciąż pokazuje związek między handlem a architekturą. Nawet wizerunki historycznych grup zawodowych i cechowych na malowanych elementach nad dolnymi oknami pasują do tego świata kupców i rzemieślników.

Nicolau Lliteres i wielka fasada wystawowa

Za autora projektu uważa się Nicolau Lliteresa. Jego zadaniem nie było po prostu zbudowanie nowego domu na wolnej działce. Chodziło raczej o to, żeby wizualnie połączyć trzy sąsiadujące ze sobą części budynku w jedną spójną fasadę. Właśnie w tym tkwi prawdziwa śmiałość projektu Can Corbella: za tą spójną fasadą kryje się bardziej złożona, starsza konstrukcja budynku.

W źródłach ta wysunięta fasada jest opisana jako wykonana w całości z drewna i niepełniąca funkcji nośnej. Nie jest to więc zwykła, masywna ściana zewnętrzna, tylko pomysłowo zaprojektowana powłoka. Z ulicy mimo to sprawia wrażenie jednej, starannie skomponowanej budowli. Jednolite balkony i powtarzające się ornamenty łączą różne osie okien, podczas gdy wygląd zmienia się z piętra na piętro.

Can Corbella kojarzy się zarówno z modernizmem, jak i z neomudéjarem. Nie trzyma się żadnych czysto akademickich zasad stylistycznych, tylko wykorzystuje historyczne formy inspirowane architekturą mauretańską, tworząc fasadę handlową i mieszkalną, która w tamtych czasach była na czasie.

Od domu rodzinnego do budynku komercyjnego

Po zamknięciu apteki „Droguería Corbella” parter nadal służył celom komercyjnym. Również dzisiaj budynek ten pełni funkcję handlową. To właśnie to ciągłe, codzienne wykorzystanie odróżnia Can Corbella od zabytku, który służy już tylko do zwiedzania: fasada nadal góruje nad wejściami do sklepów, witrynami i codziennym ruchem na starym mieście.

W środku, podczas późniejszej modernizacji, usunięto wiele oryginalnych elementów. To ważne dla właściwej oceny, bo wartość historyczna, którą dziś od razu dostrzegają zwiedzający, skupia się przede wszystkim na wyglądzie zewnętrznym. Fasada to nie tylko dekoracyjne wprowadzenie do w pełni zachowanych historycznych pomieszczeń, ale sama w sobie stanowi kluczowy element tego budynku.

Co warto zobaczyć

Styl neomudéjar

Pierwsze wrażenie robią łuki. W dolnej części widzisz łuki podkowiaste, których linie poniżej półkola znów zwracają się do wewnątrz. Obok nich oraz w górnych częściach pojawiają się łukowate kształty z klapami, arabeskowe ornamenty i kolorowe elementy ceramiczne. Motywy te nawiązują do języka formy inspirowanego islamską architekturą Półwyspu Iberyjskiego, ale tutaj są wykorzystywane swobodnie i dekoracyjnie.

Can Corbella nie jest więc historycznym budynkiem w stylu mauretańskim. Termin „neo-mudéjar” odnosi się do późniejszego powrotu do tych form. W tym domu łączą się one z zamiłowaniem modernizmu do dynamicznych konturów, kunsztu rzemieślniczego i fasady, która nie jest traktowana jako gładka powierzchnia. Ramki, balustrady, łuki i ozdobne pola tworzą wrażenie głębi; nawet małe cienie zmieniają wygląd budynku w ciągu dnia.

Na poszczególnych kondygnacjach widać różne motywy okienne, pionowe wykończenia, poziome okiennice i różnie wykończone ramy. Balkony tworzą natomiast spójną całość, dzięki czemu fasada, mimo swojej bogatej kompozycji, pozostaje uporządkowana.

Witraże na parterze

Najjaśniej świecą wielobarwne szklane panele nad otworami od strony ulicy. Znajdują się w łukach w kształcie podkowy i tworzą wizualny kontrast z ciemniejszym drewnem oraz pomalowanymi elementami dekoracyjnymi. Kiedy stoisz tuż przed budynkiem, widzisz przede wszystkim ich kolory i kontury; z nieco większej odległości łuki stają się spójną całością.

Te okna były częścią wizerunku dawnego sklepu. Zamiast surowej fasady powstało wejście, które łączyło świat towarów z architekturą. Kolorowe szyby filtrują światło i sprawiają, że dolne otwory rzucają się w oczy nawet wtedy, gdy wyższe piętra są mniej widoczne w ciasnej przestrzeni ulicznej.

Nad oknami są malowane dekoracje, które nawiązują do świata zawodów i cechów rzemieślników oraz kupców z końca XIX wieku. Łatwo przeoczyć ten szczegół, bo wzrok najczęściej najpierw kieruje się na kolory witraży. Warto więc nie tylko spojrzeć na łuki jako całość, ale też przyjrzeć się poszczególnym malowanym polom.

Drewniana fasada

Największą niespodzianką jest materiał: spójna fasada jest z drewna i została zamontowana na trzech istniejących częściach budynku. Z normalnej odległości wygląda to jednak na znacznie masywniejszą konstrukcję. Kolor, profilowanie i gęsty układ ornamentów sprawiają, że lekkość konstrukcji schodzi na dalszy plan.

Właśnie ta wiedza zmienia sposób postrzegania. Fasada nie wygląda już jak ciężka ściana, a raczej jak precyzyjnie skomponowana okładzina. Ramy okienne, balustrady i elementy dekoracyjne układają się jedna na drugiej jak części wielkiego mebla. Ta konstrukcja wyjaśnia też, dlaczego budynek, mimo pięciu kondygnacji, sprawia wrażenie niemal graficznego: to nie mur dominuje w wyglądzie, tylko nałożony porządek linii, płaszczyzn i otworów.

Dla historii miasta to rozwiązanie jest równie ważne, co wybrany styl. Nicolau Lliteres nie zajął się tylko renowacją poszczególnych domów, ale stworzył wspólną tożsamość dla całego kompleksu budynków. Kto idzie wzdłuż frontu, może spróbować wyczuć ukryty podział kryjący się za jednolitą stylistyką. Z zewnątrz jednak dominuje zamierzone wrażenie: Can Corbella jawi się jako spójna całość.

Balkony i ceramiczne detale

Balkony nadają stabilność tej bogato členowanej fasadzie. Chociaż ramy okienne się zmieniają, ich kształty regularnie się powtarzają i łączą kondygnacje w poziomie. Dzięki temu liczne ornamenty nie rozpadają się na pojedyncze motywy, a jednocześnie nadają przytulny charakter wyższym piętrom, które kiedyś były zamieszkane przez rodzinę.

Między otworami kolorowe płytki ceramiczne i arabeskowe wzory dodają dodatkowych akcentów. Nie warto patrzeć na nie osobno, bo ich urok tkwi w połączeniu z drewnem, szkłem i malowidłami. Can Corbella nie opiera się tak bardzo na pojedynczym, monumentalnym elemencie, ile na niezwykłej gęstości różnych rzemieślniczych wykończeń.

Dobrym miejscem do oglądania tej części nie są same witryny sklepowe. Z odległości kilku kroków widać, jak linie balkonów biegną wzdłuż całej fasady. Potem warto podejść bliżej, żeby poszukać mniejszych ceramicznych płytek i namalowanych motywów. To przechodzenie między widokiem ogólnym a zbliżeniem to właśnie prawdziwa atrakcja zwiedzania Can Corbella.

Ośmiokątna wieża

Nad fasadą wznosi się ośmiokątna wieża o dwóch kondygnacjach. Stanowi ona górne zwieńczenie całości i czasem porównuje się ją do wczesnych dzieł Antoniego Gaudíego. Przypisywanie tego projektu Gaudíemu byłoby jednak błędem: Can Corbella zaprojektował Nicolau Lliteres. To porównanie odnosi się jedynie do niezwykłej, figlarnej sylwetki budynku.

Z poziomu parteru budynku wieża nie zawsze jest widać w całości. Najwyższe piętro jest nieco cofnięte, a wąska ulica zawęża kąt widzenia. Jeśli spojrzysz w górę tylko tuż przed witryną sklepową, możesz właśnie przegapić tę najbardziej charakterystyczną część wieży. Wystarczy stanąć nieco dalej na Plaça de Cort albo spojrzeć wzdłuż prowadzącej do budynku ulicy, żeby objąć wieżę w całości. Z spokojniejszej perspektywy widać też wewnętrzny porządek fasady, na której jako powtarzający się motyw pojawiają się ośmioramienne gwiazdy.

Wizyta

Dojazd od strony Plaça de Cort

Can Corbella najlepiej zwiedzać na piechotę. Z Plaça de Cort od razu rzuca się w oczy ogólny wygląd budynku: mimo gęstej zabudowy starego miasta budynek wyróżnia się dzięki kolorom, łukowatym kształtom i wieży. Gdy podejdziesz bliżej, górna część częściowo znika z pola widzenia, za to na pierwszy plan wysuwają się szklane okna, malowidła i drewniane profile.

Dlatego warto zwiedzać to miejsce, zmieniając kilka razy pozycję. Najpierw warto spojrzeć na budynek z odpowiedniej odległości, potem przejść się wzdłuż parteru, a na koniec jeszcze raz spojrzeć w górę. Fasada zmienia się przy tym bardziej, niż sugeruje to pojedyncze zdjęcie: z daleka wygląda na spójną i symetryczną, a z bliska rozkłada się na poszczególne detale rzemieślnicze.

Ponieważ dom leży w samym środku tętniącej życiem części Starego Miasta, tuż przy deptakach, krzyżują się tu trasy zakupowe, miejskie spacery i droga do Plaça de Cort. Jeśli chcesz robić zdjęcia bez przeszkód, nie stój w samym środku strumienia przechodniów, tylko wybierz kąt z boku i zostaw innym wystarczająco dużo miejsca. Do zwykłego oglądania wystarczy krótki postój; miłośnicy architektury mogą spędzić znacznie więcej czasu, podziwiając osie okien, motywy cechowe i wieżę.

Widok z zewnątrz zamiast zwiedzania muzeum

Nie spodziewaj się klasycznej atrakcji turystycznej z historyczną sekwencją pomieszczeń, wystawą i oznakowaną trasą zwiedzania. Can Corbella to teraz budynek biurowy. Główną atrakcją widoczną z zewnątrz jest fasada, podczas gdy zmodernizowane wnętrze nie stanowi sedna zwiedzania. Historyczne pomieszczenia sklepowe Droguería Corbella już dawno straciły swoją pierwotną funkcję.

Właśnie dlatego budynek łatwo wkomponować w spacer po mieście. Nie ma ustalonej trasy: zwiedzanie zaczyna się tam, gdzie fasada po raz pierwszy pojawia się między liniami ulic, a kończy się po ostatnim spojrzeniu na wieżę. Fotografom warto uchwycić zarówno widok z przodu, jak i perspektywy ukośne. Te ostatnie lepiej pokazują, jak balkony i wystające elementy dekoracyjne tworzą wrażenie głębi.

Nie ma ustalonych godzin zwiedzania ani informacji o cenach biletów. Ponieważ przeznaczenie obiektu i możliwości dostępu mogą się zmieniać, przed planowaną wizytą w środku warto sprawdzić aktualne informacje. Fasada zewnętrzna pozostaje natomiast częścią przestrzeni publicznej miasta i można ją obejrzeć podczas spaceru po starej części miasta.

Dojazd i parkowanie

Z lotniska do Palmy

Z lotniska w Palmie trasa prowadzi drogą Ma-19 do stolicy wyspy. Do Palmy jest 11 kilometrów; podróż zajmuje około 20 minut. Te informacje dotyczą wyłącznie trasy do Palmy, a nie aż do samego Can Corbella. Ostatni odcinek prowadzi przez gęsto zabudowane historyczne centrum z deptakami.

Dlatego na zwiedzanie zazwyczaj lepiej zaparkować auto poza samym centrum Starego Miasta i iść dalej na piechotę. Can Corbella leży między Plaça de Cort, Carrer de Jaume II i Carrer de Sant Domingo. W okolicy dominują chodniki i ulice handlowe; fasadę najlepiej widać właśnie z perspektywy spacerowicza.

Parkowanie na obrzeżach Starego Miasta

Lepiej zacząć od publicznych parkingów podziemnych niż szukać miejsca bezpośrednio przy budynku. Garaż Comtat del Rosselló znajduje się po stronie Mercat de l’Olivar i pozwala dotrzeć do centrum. Również podziemny parking przy Plaça d’Espanya jest połączony z dworcem autobusowym i kolejowym i świetnie nadaje się jako punkt wyjścia na dłuższą wycieczkę po Starym Mieście.

To, który parking będzie dla ciebie najwygodniejszy, zależy od tego, jak zaplanujesz resztę dnia. Jeśli chcesz połączyć wizytę w Can Corbella z targiem i ulicami handlowymi, najlepiej podjechać od strony północno-wschodniej. Jeśli i tak jedziesz przez centralny węzeł komunikacyjny przy Plaça d’Espanya, możesz potraktować przejazd przez centrum miasta jako część zwiedzania. Natomiast podjeżdżanie prosto pod fasadę nie daje prawie żadnej korzyści, bo najlepsze punkty widokowe i tak trzeba szukać na piechotę.

Autobusem

Kilka przystanków znajduje się w okolicy Plaça de Joan Carles I oraz na trasie prowadzącej w stronę katedry. Stamtąd trasa prowadzi przez centrum Starego Miasta do Plaça de Cort. Ponieważ Can Corbella nie jest wolnostojącym obiektem z własnym dojazdem, najlepiej kierować się w stronę Plaça de Cort i ratusza; ozdobna fasada znajduje się tuż przy przylegającej strefie handlowo-pieszej.

W okolicy

Plaça de Cort i Stare Miasto

Can Corbella to jeden z tych budynków, których otoczenie to nie tylko tło. Na Plaça de Cort stoi ratusz, a przez ten plac toczy się duża część życia na Starym Mieście. Ten kontrast jest bardzo wymowny: obok kamiennych, historycznych fasad kolorowa, drewniana elewacja Can Corbella wygląda niemal jak celowo zaprojektowana alternatywa.

Stąd rozchodzą się krótkie uliczki prowadzące przez historyczne centrum. Carrer de Jaume II prowadzi w stronę Plaça Major i głównych dzielnic handlowych. W drugą stronę możesz zwiedzić uliczki wokół ratusza i katedry. Dzięki temu Can Corbella staje się świetnym łącznikiem między monumentalną historią Palmy a jej nowszą, mieszczańską architekturą handlową.

Szlak architektoniczny w Palma

Ten dom warto obejrzeć zwłaszcza podczas spaceru po architekturze modernistycznej w Palmie. Nie należy go jednak zbyt pochopnie utożsamiać z czystym secesyjnym stylem. Jego łuki w stylu neomudéjar oraz motywy arabeskowe pokazują, jak różnorodnie architektura przełomu wieków czerpała z historycznych wzorów i łączyła je na nowo.

Na Starym Mieście na niewielkiej przestrzeni spotykają się średniowieczne uliczki, reprezentacyjne kamienice, zabytki sakralne i nowoczesne fasady sklepów. Can Corbella wyjaśnia to przejście bardziej obrazowo niż teoretyczny przegląd stylów: ten dom pokazuje, jak istniejący kompleks budynków dzięki nowej powłoce zewnętrznej został przekształcony w symbol pewnego siebie miasta handlowego.

Plaça Major, Mercat de l’Olivar i katedra

Jeśli chcesz obejść więcej miejsc, warto wybrać się na Plaça Major, Mercat de l’Olivar i okolice katedry. Nie traktuj tych miejsc jak listy do odhaczenia w pośpiechu. Can Corbella zyskuje raczej na znaczeniu, gdy spojrzysz na nią w kontekście różnych przestrzeni miejskich: otwartego placu, wąskich uliczek handlowych i zabytkowych dzielnic bliżej morza.

Kto idzie z rynku albo z Plaça Major, ten widzi tę fasadę jako zaskakujący akcent kolorystyczny wśród gęstej zabudowy. W drodze do katedry pozostaje ona w pamięci jako przykład zupełnie innej epoki. W ten sposób ta krótka wizyta wpisuje się w opowieść o Palmie, która dotyczy nie tylko wielkich budowli sakralnych i pałaców, ale także sklepów, rodzin i przyciągających wzrok reklam w architektonicznej formie.