Cartoixa de Valldemossa: klasztor, pałac i muzeum Chopina

W samym sercu historycznego centrum Cartoixa de Valldemossa otwiera przed tobą zaskakująco bogaty rozdział historii Majorki. Za murami spotykają się pałac królewski, klasztor kartuzów i muzeum; do tego dochodzą wspomnienia o Fryderyku Chopinie i George Sand. Nie jest to pojedynczy budynek, który można ogarnąć jednym spojrzeniem, ale rozbudowany kompleks składający się z kościoła, krużganków, cel, sal, ogrodów i tarasów.

Właśnie w tych kontrastach tkwi cały urok. Po reprezentacyjnej sali następuje skromna cela klasztorna, po starej aptece – kolekcja dzieł sztuki, a po długim łukowym korytarzu – widok na dolinę Valldemossa. Jeśli interesujesz się historią, muzyką, literaturą albo zabytkowymi wnętrzami, znajdziesz tu o wiele więcej niż tylko ten znany rozdział o zimach Chopina na Majorce.

Opactwo kartuzów to też świetny punkt wyjścia do zwiedzania Valldemossy. Jego sale pokazują, dlaczego to miejsce stało się najpierw królewską rezydencją, potem ośrodkiem religijnym, a w końcu magnesem dla artystów i podróżników. To miejsce jest zbyt bogate, żeby je tylko szybko sfotografować; swój charakter ujawnia dopiero wtedy, gdy masz czas, żeby dokładnie przyjrzeć się eksponatom, architekturze i widokom.

Historia i znaczenie

Pałac króla Sancho

Na początku nie było tu klasztoru, tylko rezydencja królewska. Król Jaume II z Majorki wybrał to miejsce w Serra de Tramuntana na pałac, którego początki sięgają roku 1309. Sancho I. dalej rozbudowywał i kształtował ten kompleks, dlatego do dziś nazywa się go pałacem króla Sancho. Położenie nad niżej położonymi regionami wyspy sprawiło, że Valldemossa stała się ulubionym miejscem odpoczynku mallorskich władców.

Ta dworska przeszłość ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia Cartoixa. Kartuzjanie nie przejęli później pustego terenu, tylko już wtedy znaczącą siedzibę władczyńską. Dlatego ten kompleks do dziś ma dwa oblicza: opowiada o królewskiej reprezentacji, a jednocześnie o zakonie, którego codzienność skupiała się na ciszy, modlitwie i głębokim odosobnieniu.

Królewska kartuzja

W 1399 roku król Martin I z Aragonii założył na terenie Alcázaru klasztor Real Cartuja de Jesús de Nazaret de Valldemossa. Pałac zamienił się w klasztor kartuzów. Mnisi nie mieszkali jak zgrana wspólnota w jednej sypialni, tylko głównie we własnych celach. Długi korytarz z wejściami do poszczególnych części do dziś pozwala wyobrazić sobie ten sposób życia.

Dzisiejszy wygląd nie pochodzi jednak wyłącznie ze średniowiecza. Duża część budynków klasztornych powstała w XVIII wieku; zarządcy rozróżniają starą kartuzję z pałacem królewskim od nowego kompleksu, którego budowa rozpoczęła się w 1717 roku. Również klasycystyczny kościół należy do tej późniejszej fazy budowy: jego budowa trwała od 1751 do 1812 roku. Dzięki temu w jednym miejscu możesz prześledzić, jak średniowieczna rezydencja przez wieki przekształciła się w rozległy kompleks klasztorny.

Sekularyzacja i środowisko artystyczne

Życie klasztorne zakończyło się w 1835 roku wraz z sekularyzacją. Kartuzowie musieli opuścić kompleks, a dziewięć cel zostało sprzedanych pojedynczo i pozostało w rękach prywatnych. Niektóre cele i pomieszczenia klasztoru są dziś wykorzystywane jako muzea. Ta niezwykła historia własności wyjaśnia, dlaczego Cartoixa składa się dziś z różnych części muzealnych i nie sprawia wrażenia w pełni zachowanego, jednolicie zarządzanego klasztoru.

Zaledwie kilka lat po tym, jak mnisi się wyprowadzili, do Valldemossy przyjechali Fryderyk Chopin i George Sand. Zimą 1838/39 mieszkali w dawnych pomieszczeniach klasztornych. Pobyt Chopina wiąże się z jego Preludiami op. 28; George Sand opisała później tę wspólną przygodę na Majorce w książce „Zima na Majorce”. Ten pobyt stał się najsłynniejszym epizodem w historii kartuzji.

Co warto zobaczyć

Kościół i krużganki

Ten klasycystyczny kościół to jedna z głównych atrakcji architektonicznych. Jego budowa trwała od 1751 do 1812 roku i przypadła na ostatnią wielką epokę klasztoru przed jego kasatą. Nie symbolizuje więc tak bardzo średniowiecznych początków, ile reprezentacyjnego charakteru, jaki kartuzja zyskała w XVIII i na początku XIX wieku.

Dawne życie klasztorne najlepiej widać w krużgankach i długim korytarzu z białymi łukami. Stąd prowadziły przejścia do cel kartuzów. Korytarz to nie tylko malownicza sceneria do zdjęć: jego regularny ciąg łuków i drzwi prowadzi do poszczególnych cel.

Cele kartuzów, biblioteka i sala audiencyjna

Dawne cele nadają tej wizycie ludzki wymiar. Tutaj widać, w jakich oddzielonych od siebie przestrzeniach mieszkali i pracowali mnisi. Prace klasztorne, dokumenty i zachowane elementy wyposażenia pomagają postrzegać te pomieszczenia nie tylko jako pustą historyczną scenerię.

Do kompleksu należą też biblioteka i sala audiencyjna. W sali audiencyjnej stoi krzesło przeora. Takie detale łatwo przeoczyć, ale często mówią więcej o codziennym życiu wspólnoty niż jakiś okazały, pojedynczy mebel.

Stara apteka klasztorna

Naczynia aptekarskie z XVII i XVIII wieku sprawiają, że stara apteka to jedno z najbardziej autentycznych miejsc na trasie zwiedzania. Świadczą one o wiedzy medycznej klasztoru oraz o praktycznej opiece nad społecznością, która przez długi czas żyła w dużej mierze według własnych zasad.

Warto spokojnie rozejrzeć się po aptece. Dopiero mnóstwo opatrzonych etykietami pojemników i ich uporządkowane rozmieszczenie oddają charakter tego historycznego pomieszczenia roboczego. Do kartuzji należy też dawna drukarnia klasztorna.

Chopin i George Sand

W salach nr 2 i 4 można obejrzeć dokumenty i pamiątki związane z pobytem Fryderyka Chopina i George Sand. Wśród przedmiotów związanych z Chopinem są jego maska pośmiertna i kosmyk włosów; książkę Sand „Zima na Majorce” reprezentuje rękopis. Wystawa łączy osobiste świadectwa z historią tej zimy, która na zawsze wpisała Valldemossę w europejską historię muzyki i literatury.

Właśnie w tym przypadku warto odróżnić popularną legendę od rzeczywistego miejsca. Chopin i Sand nie trafili do czynnego klasztoru, tylko do obiektu, który niedawno został zsekularyzowany, a którego cele zostały już sprzedane. Miejscem akcji był więc dawny klasztor w okresie przemian. Ta czasowa bliskość z wygnaniem kartuzów sprawia, że ich pobyt jest jeszcze ciekawszy z historycznego punktu widzenia.

Kolekcja Joana Miró

Cartoixa to nie tylko historia klasztoru i romantyzm. Osobna kolekcja poświęcona jest plakatom i grafikom Joana Miró. To sprawia, że język wizualny wyraźnie się zmienia: po historycznych meblach, rękopisach i przestrzeniach sakralnych w centrum uwagi pojawiają się kolor, linia i grafika.

Dlatego kolekcja Miró to coś więcej niż tylko dodatkowa sala wystawowa. Pokazuje ona, jak Cartoixa funkcjonuje dziś jako kompleks muzealny, w którym różne epoki można postrzegać obok siebie. Jeśli przyjeżdżasz tu wyłącznie ze względu na Chopina, nie pomijaj tej części zbyt pochopnie.

Ogrody i tarasy

Z wnętrz otwierają się ogrody i tarasy z widokiem na dolinę Valldemossa. Stąd łatwo zrozumieć, dlaczego królowie, mnisi, a później artyści wybrali właśnie to miejsce. Widok rozciąga się na miejscowość i górski krajobraz Serra de Tramuntana; jednocześnie z zewnątrz łatwiej dostrzec, jak ułożone są poszczególne części kompleksu.

Ogrody stanowią spokojną przeciwwagę dla zatłoczonych sal muzealnych. Zamiast gablot i dokumentów, wrażenie wywierają tu ścieżki, roślinność i widoki. Jeśli ograniczysz zwiedzanie tylko do słynnych cel, przegapisz więc istotną część wrażeń z wizyty.

Wizyta

Sensowna kolejność

Zwiedzanie najlepiej oglądać w porządku chronologicznym: najpierw królewskie korzenie i pałac, potem pomieszczenia kartuzów, a na koniec Chopin, George Sand i sztuka współczesna. Szczególnie długi arkadowy korytarz pełni tu rolę przestrzennego kręgosłupa. Stąd ścieżki prowadzą do cel i przestrzeni wystawowych, a potem ogrody i tarasy znów kierują wzrok na zewnątrz.

Na zwiedzanie kościoła, krużganków, apteki, cel, kolekcji sztuki i terenów zewnętrznych warto przeznaczyć co najmniej około godziny. Jeśli chcesz dokładnie zapoznać się z dokumentami historycznymi, przyjrzeć się bliżej grafikom Miró lub posiedzieć na tarasach, zajmie ci to odpowiednio więcej czasu. Wizyta wciśnięta między dwa punkty programu, które następują po sobie w krótkich odstępach czasu, raczej nie pozwoli ci w pełni docenić tego miejsca.

Muzyka w historycznym miejscu

W programie zwiedzania może znaleźć się krótki recital fortepianowy z utworami Chopina. Muzyka nadaje całości inny charakter niż gabloty i pamiątki: Chopin nie jest tu przedstawiany tylko przez portrety i przedmioty osobiste, ale można go usłyszeć jako kompozytora. Jeśli chcesz wziąć w tym udział, sprawdź aktualny program przed rozpoczęciem zwiedzania, bo takie atrakcje mogą być powiązane z konkretnymi terminami i aktualną organizacją muzeum.

Poza tym Cartoixa oferuje interaktywną wycieczkę z przewodnikiem. Jest to szczególnie przydatne, bo kompleks łączy w sobie kilka warstw historycznych i różne kolekcje. Bez objaśnień nie zawsze da się od razu stwierdzić, czy dane pomieszczenie należy do pałacu królewskiego, późniejszego klasztoru, czy też do ekspozycji urządzonej po sekularyzacji.

Godziny odwiedzin i tłumy

Valldemossa to jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc na Majorce i zwłaszcza w szczycie sezonu może być tam naprawdę tłoczno. Jeśli chcesz zwiedzać w spokojniejszym tempie, najlepiej przyjdź zaraz po otwarciu, zanim turyści na jednodniowych wycieczkach zgromadzą się w centrum miejscowości i w korytarzach. W sobotę Dzień Muzeów kończy się wcześniej niż w pozostałe dni otwarcia; późniejszy początek zwiedzania pozostawia wtedy mniej czasu na zwiedzanie.

Cartoixa jest otwarta od poniedziałku do piątku w godzinach od 10:00 do 17:00 oraz w soboty od 10:00 do 16:00. Wstęp jest płatny; ponieważ nie ma aktualnych, wiarygodnych informacji o cenie, przed wizytą warto sprawdzić aktualne dane podane przez muzeum. Warto też wcześniej sprawdzić, czy w dni świąteczne lub podczas lokalnych festynów obowiązują jakieś specjalne zasady.

Jak dojechać

Z Palmy i z lotniska

Z lotniska w Palmie trasa prowadzi najpierw drogą Ma-20, a potem Ma-1110 do Valldemossy. Do miejscowości jest 25 kilometrów, a podróż zajmuje około 30 minut. Z centrum Palmy jedziesz drogą Ma-1110; na te 19 km drogi trzeba przeznaczyć około 35 minut.

Te wskazówki dotyczą trasy do Valldemossy, a nie aż do wejścia do muzeum. Cartoixa leży w samym centrum, na Plaça de la Cartoixa, w historycznej części miasta. Ostatni odcinek prowadzi przez gęsto zabudowaną część wsi z wąskimi uliczkami i brukowanymi zaułkami.

Ostatni kawałek pieszo

Z centrum miejscowości warto włączyć Kartuzję – najważniejszy zabytek Valldemossy – do trasy spaceru po centrum.

Jeśli jedziesz autobusem, wysiądź na jednym z przystanków Valldemossa 1 lub Valldemossa 2. Stamtąd idziesz pieszo przez miejscowość do położonego w centrum kompleksu. W pobliżu znajduje się też przystanek Ermita de la Trinitat 2.

Planowanie w szczycie sezonu

Linia Ma-1110 to kluczowe połączenie między Palmą a Valldemossą. Ponieważ ta górska wioska jest bardzo popularnym celem wycieczek, podanych czasów przejazdu nie należy traktować jako całkowitego czasu potrzebnego na dotarcie do wejścia do muzeum. Podane czasy przejazdu dotyczą trasy do Valldemossy. Wczesny wyjazd nie tylko ułatwia dojazd, ale też zwiększa szanse na spokojniejsze zwiedzanie Cartoixa.