Klasztor Sióstr Miłosierdzia w Pinie

W samym sercu Piny klasztor Convent de les Filles de la Misericòrdia opowiada historię, która wykracza daleko poza granice tej małej wioski w głębi wyspy. To właśnie tutaj dwoje rodzeństwa z Piny założyło franciszkańską wspólnotę żeńską, której działalność z czasem rozprzestrzeniła się również poza Majorcę. Dlatego klasztor ten to nie tylko budynek sakralny, ale punkt wyjścia dla ruchu społecznego i duchowego.

Już sam wygląd z zewnątrz wzbudza ciekawość: zabytkowy kompleks klasztorny i późniejszy budynek stoją po różnych stronach ulicy, wysoko nad jezdnią, połączone wąskim przejściem. Kto przejdzie obok kościoła parafialnego w Pinie i zauważy ten most, od razu zrozumie, że ten kompleks powstawał etapami.

W środku uwagę przyciąga przede wszystkim kaplica, mały przedsionek, bogato zdobiony hol wejściowy oraz prostokątny dziedziniec z rzeźbą św. Franciszka. Nie jest to monumentalny klasztor na miarę wielkiego miasta. Jednak właśnie ten niewielki kompleks doskonale pokazuje, jak ściśle w Pinie przeplatają się historia zakonu, życie wsi i architektura.

Warto tu zajrzeć zwłaszcza, jeśli chcesz poznać religijną kulturę Majorki poza znanymi klasztorami. Również miłośnicy architektury znajdą tu ciekawe detale: fasadę kaplicy z portalem w kształcie ostrołuku, herb franciszkanów, rozetę, drewniany sufit kasetonowy oraz rzeźby w prezbiterium. Ponieważ nie ma wiarygodnych ogólnych informacji o godzinach otwarcia, warto wcześniej sprawdzić, czy można zwiedzać wnętrze.

Historia i znaczenie

U podstaw tego wszystkiego nie stoi żadne potężne zgromadzenie z zewnątrz, tylko inicjatywa z samej Piny. W 1856 roku rodzeństwo Gabriel Marià Ribas de Pina i Josepa Maria Ribas założyło wspólnotę Filles de la Misericòrdia. W źródłach kościelnych Josepa Maria znana jest też pod imieniem zakonnym: siostra Concepció de Sant Josep Ribas. W Pina do dziś pamięta się o tym wydarzeniu: co roku 14 września wspólnota franciszkańska zbiera się, żeby uczcić tę rocznicę.

Początki w Pinie

Nazwa „Córki Miłosierdzia” miała charakter programowy. Ta katolicka wspólnota kobiet kierowała się regułą św. Franciszka i zajmowała się przede wszystkim edukacją oraz opieką nad ludźmi. Tak właśnie w małej miejscowości w centrum wyspy zaczęła się historia zakonu, której wpływ później wykroczył poza granice Majorki.

Pina to coś więcej niż tylko historyczna nazwa miejscowości. Klasztor ten uchodzi za miejsce powstania wspólnoty, a także parafia pielęgnuje pamięć o obu założycielach; według informacji diecezji ich groby znajdują się w kościele parafialnym tej wsi. Podczas corocznych uroczystości upamiętniających spotykają się siostry zakonne, przedstawiciele prowadzonych przez nie placówek oraz mieszkańcy. Po mszy świętej ostatnio świętowano też na głównym dziedzińcu klasztoru – to znak, że ten kompleks wciąż jest żywym miejscem pamięci.

Od pierwszego domu do siedziby głównej

Pierwszy klasztor znajdował się w tej samej dzielnicy, do której należy też kościół. Już kilka lat po założeniu budynek ten odegrał kluczową rolę w kształceniu nowych członków wspólnoty: od 1862 roku aż do lat 80. XX wieku służył jako nowicjat. To właśnie tutaj przyszłe zakonnice zapoznawały się z życiem duchowym i zadaniami zgromadzenia.

Wraz z rozwojem wspólnoty stara część przestała wystarczać. W 1891 roku po drugiej stronie ulicy powstał nowy budynek. Zamiast łączyć obie części tylko przez ulicę, zbudowano podwyższone przejście. Ten mały most jest dziś najbardziej rzucającym się w oczy śladem rozbudowy i sprawia, że historię budynku można od razu odczytać z zewnątrz.

Kaplica i odznaczenie

Kolejny ważny etap budowy miał miejsce na początku XX wieku. W 1921 roku wspólnota dostała papieskie uznanie od Benedykta XV. Niedługo potem ukończono budowę kaplicy klasztornej. Jej poświęcenie odbyło się w 1924 roku; projekt przygotował architekt Francesc Ferrer Moragues.

Kaplica zapewniła domowi macierzystemu własną, wyraźnie wyróżnioną architektonicznie przestrzeń liturgiczną. Jednocześnie jej wystrój nawiązywał do kluczowych motywów wspólnoty: herbu franciszkańskiego na fasadzie oraz wizerunków św. Franciszka i Świętej Rodziny we wnętrzu. W ten sposób tożsamość zakonu stała się widoczna nie tylko w zasadach i działaniach, ale także w samym budynku.

Co warto zobaczyć

Pierwsze wrażenie nie powstaje przed wielkim portalem, tylko dzięki współgraniu kilku brył budowlanych. Za kościołem parafialnym zabudowa historyczna ciągnie się wzdłuż ulicy; naprzeciwko stoi nowsza część klasztoru. Pomiędzy nimi unosi się mały most łączący. Pełni on funkcję użytkową, ale jednocześnie wygląda jak kamienny znak interpunkcyjny między okresem założenia a późniejszą rozbudową.

Te dwa budynki klasztorne

Kompleks składa się z dwóch oddzielnych budynków. Starsza część klasztorna należy do zespołu kościelnego, a budynek z 1891 roku znajduje się po drugiej stronie ulicy. To właśnie wyjaśnia, dlaczego Convent de les Filles de la Misericòrdia z zewnątrz nie wygląda na ściśle symetryczny kompleks zaprojektowany jako jedna całość. To miejsce, które rozwijało się stopniowo i musiało dostosować się do struktury wsi.

Dlatego warto trochę zmienić miejsce, żeby obejrzeć klasztor z zewnątrz. Stojąc tuż przed jednym z budynków, widzisz przede wszystkim samą fasadę; z większej odległości można natomiast dostrzec, jak ulica, stara zabudowa, dobudówka i most współgrają ze sobą. Właśnie to połączenie odróżnia klasztor od wielu innych budynków sakralnych na Majorce.

Most łączący

Ten most powstał, żeby połączyć starszą część klasztoru z nowym budynkiem z 1891 roku. Przechodzi nad ulicą i pozwala siostrom przemieszczać się między budynkami bez konieczności opuszczania terenu klasztoru na poziomie ulicy. Ta konstrukcja to nie tylko ozdobny dodatek, ale widoczne rozwiązanie bardzo praktycznego problemu.

Z tyłu kościoła szczególnie dobrze widać, że wspólnota nie porzuciła swojego pierwotnego budynku, tylko rozbudowała go o drugi. Przejście dosłownie łączy te dwie fazy.

Wejście i przedsionek

Portal z prostym nadprożem prowadzi do małego przedsionka, z którego wychodzą trzy drzwi. Po lewej stronie znajduje się hol wejściowy. Jego malownicze wykończenie to jeden z najbardziej godnych uwagi elementów wnętrz klasztoru. Można tam między innymi zobaczyć portret założyciela, Gabriela Marià Ribasa. Obraz ten łączy budynek z osobą, która w decydujący sposób przyczyniła się do powstania wspólnoty w Pinie.

Prostokątny dziedziniec

Na prawo od przedsionka rozciąga się prostokątny dziedziniec. Jego najważniejszym dziełem sztuki jest grupa rzeźb przedstawiająca św. Franciszka, który błogosławi brata Leona. Motyw ten bezpośrednio nawiązuje do franciszkańskiego charakteru zgromadzenia Filles de la Misericòrdia.

W kościelnych sprawozdaniach główny dziedziniec klasztoru jest też wymieniany jako miejsce wspólnych spotkań: po uroczystościach z okazji rocznicy powstania zgromadzenia członkowie zakonu i goście zebrali się tam, żeby wspólnie zakończyć obchody.

Fasada kaplicy

Kaplicę, która została poświęcona w 1924 roku, można rozpoznać po jej charakterystycznej fasadzie. Portal zamyka się ostrołukiem. W tympanonie widnieje herb franciszkanów, a nad nim znajduje się rozeta. Trzy mniejsze okna dodatkowo dzielą fasadę, której górną część wieńczy niewielka dzwonnica.

Te elementy nadają świątyni wyraźnie sakralny charakter, nie wykraczając przy tym poza skalę wsi. Na szczególną uwagę zasługuje herb: już przed wejściem pokazuje, jaką tradycją duchową kieruje się ta wspólnota. Rozeta i okna wpuszczają jednocześnie światło do jednonawowej przestrzeni wnętrza.

Nawa kościoła

W środku kaplica ma jedną nawę o prostokątnym rzucie. Nad przestrzenią rozciąga się drewniany sufit kasetonowy. W okolicy prezbiterium i empory wystają wydłużone belki; łuk przypominający scenę pomaga w podziale przestrzeni.

Drewniany sufit stanowi ciepły kontrast w stosunku do murowanych powierzchni i kieruje wzrok wzdłużnie w stronę prezbiterium. Ponieważ nie ma żadnych naw bocznych, które mogłyby odwracać uwagę, układ przestrzeni jest łatwy do ogarnięcia: wejście, sala parafialna i prezbiterium następują po sobie w jasnej kolejności.

Rada prezbiterialna

Łuk półokrągły biegnący poprzecznie do nawy wyznacza wejście do prezbiterium. W tle widać niszę z tabernakulum. Plastyczna płaskorzeźba przedstawia Świętą Rodzinę i św. Franciszka; jako autora podaje się rzeźbiarza Olivera. Razem z herbem na fasadzie i rzeźbą na dziedzińcu tworzy to spójny franciszkański program obrazowy.

Wizyta

Najlepiej zacząć zwiedzanie nie od szukania jednego głównego wejścia, tylko od spojrzenia na cały kompleks. Od kościoła parafialnego trasa prowadzi na jego tyły, gdzie łatwiej zrozumieć, jak są połączone oba budynki klasztorne i przejście nad ulicą. Dopiero potem warto przyjrzeć się bliżej fasadzie kaplicy i jej poszczególnym elementom.

Wygląd zewnętrzny i historia budowy

Nawet jeśli nie da się wejść do środka, klasztor wciąż jest miejscem, które mówi o swojej historii. Położenie starszego budynku w kompleksie kościelnym, naprzeciwko stojąca budowla z 1891 roku oraz most razem pokazują, jak bardzo rozrosła się ta kongregacja. Jeśli spojrzysz na fasadę tylko z przodu, to właśnie tę najważniejszą cechę możesz przeoczyć.

Podczas zwiedzania z zewnątrz warto też zwrócić uwagę na fasadę kaplicy. Ostry łuk portalu, herb franciszkanów, rozeta, małe okna i dzwonnica – to wszystko można obejrzeć bez długiego spaceru. Klasztor Convent de les Filles de la Misericòrdia świetnie nadaje się więc na kulturowy przystanek podczas spaceru po Pinie, ale nie jest to duży obiekt, do którego można wejść tak po prostu.

Ewentualna wizyta w domu

Jeśli kaplica i pomieszczenia klasztorne są otwarte, potem zwiedzamy wnętrze klasztoru. Z małego przedsionka ścieżki prowadzą do ozdobionego malowidłami holu wejściowego, na prostokątny dziedziniec i w stronę kaplicy. Portret założyciela, rzeźba św. Franciszka i płaskorzeźba w prezbiterium razem tworzą spójną opowieść o pochodzeniu i duchowości tej wspólnoty.

To miejsce wymaga spokojnego i pełnego szacunku zachowania. To dom, w którym powstało zgromadzenie zakonne, a nie rozległy kompleks muzealny. Do pomieszczeń, w których odbywają się nabożeństwa lub spotkania, należy wchodzić z odpowiednią powściągliwością. Robienie zdjęć ma sens tylko wtedy, gdy jest to wyraźnie dozwolone na miejscu.

Harmonogram i dostęp

To, ile czasu trzeba na zwiedzanie, zależy przede wszystkim od tego, czy można obejrzeć tylko fasadę, czy też wejść do środka. Żeby obejrzeć fasady, most i to, jak budynek wpisuje się w centrum miejscowości, wystarczy krótka wycieczka. Swobodny dostęp do holu wejściowego, dziedzińca i kaplicy znacznie wzbogaca zwiedzanie, bo to właśnie tam znajdują się najważniejsze elementy artystyczne i architektoniczne.

Nie ma żadnych wiążących informacji o godzinach otwarcia ani cenach biletów. Jeśli wybierasz się do Piny specjalnie po to, żeby zwiedzić wnętrza, sprawdź przed wyjazdem, czy są one aktualnie dostępne. Bez wcześniejszej potwierdzenia warto zaplanować wizytę tak, żeby wycieczka była udana również dzięki podziwianiu widoku z zewnątrz i spacerowi po Pinie.

Dojazd i parkowanie

Z Palmy i z lotniska droga prowadzi najpierw autostradą Ma-15 w głąb wyspy. Skręt na drogę Ma-3130 prowadzi do Piny. Podane trasy i czasy jazdy dotyczą dojazdu do samej miejscowości; ostatni odcinek prowadzi przez niewielkie wiejskie uliczki do kościoła parafialnego, za którym rozciąga się kompleks klasztorny.

Z lotniska w Palmie

Z lotniska w Palmie do Piny jest 28 kilometrów drogą lądową. Podróż trwa około 26 minut i prowadzi drogą Ma-15, a potem Ma-3130. Po przyjeździe do wioski przydatnym punktem orientacyjnym jest kościół parafialny: starsza część klasztoru znajduje się w tym samym kompleksie, a nowsza budowla stoi za nim, po drugiej stronie ulicy.

Most nad ulicą jest w ostatnim odcinku lepszym punktem orientacyjnym niż reprezentacyjna fasada klasztoru. Jeśli szukasz tylko jakiegoś dużego, wolnostojącego budynku, możesz łatwo źle zinterpretować ten kompleks. Żeby się ostatecznie zorientować, warto więc przejść się za kościół.

Z Palmy

Z centrum Palmy do Piny jest 30 kilometrów drogą. Podróż trwa około 34 minut. Ta trasa też biegnie drogą Ma-15, a potem skręca na Ma-3130. Podane odległości i czasy dotyczą dojazdu do Piny; w samej miejscowości kieruj się w stronę okolicy kościoła parafialnego.

Klasztor najlepiej zwiedzać pieszo w samym centrum wsi, bo żeby obejrzeć starą część, dobudówkę i kładkę, i tak trzeba stanąć w kilku różnych miejscach.

Autobusem

W miejscowości są przystanki Pina 1 i Pina 2. Stamtąd ostatni odcinek trzeba pokonać pieszo przez centrum wsi w kierunku kościoła parafialnego. Przed wyjazdem warto sprawdzić dokładne połączenie w aktualnym rozkładzie jazdy, bo trasy i częstotliwość kursów mogą się zmieniać. Na miejscu kościół jest z kolei najłatwiejszym punktem orientacyjnym, który pomoże ci dotrzeć na tyły budynku i do klasztoru.