Coves d'Artà – świat jaskiń Majorki nad zatoką Canyamel

Już sama droga do Coves d'Artà zdradza, że w skałach kryje się tu coś wyjątkowego. Przy Cap Vermell wybrzeże wznosi się nad zatoką Canyamel, a w jej czerwonawym wapieniu otwiera się widoczne z daleka wejście do jaskini. Zanim zejdziesz pod ziemię, jeszcze raz spoglądasz na morze, nadmorskie zbocza i plażę – a potem wkraczasz do sztucznie oświetlonego świata nacieków.

Jaskinia to nie jest po prostu szczelina skalna, do której każdy może wejść, tylko atrakcja przyrodnicza z przewodnikiem, składająca się z szeregu dużych sal. Podczas zwiedzania zobaczysz wysokie sklepienia, gęste skupiska stalaktytów i stalagmitów, a także formacje, których ludowe nazwy nawiązują do kolumn, sztandarów, organów czy słonia. To właśnie ta różnorodność sprawia, że zwiedzanie jest tak fascynujące: w centrum uwagi nie jest pojedynczy stalaktyt, ale cały podziemny krajobraz.

Jaskinie Coves d'Artà to idealne miejsce dla podróżników, którzy chcą poznać przyrodę Majorki poza plażami, a także dla rodzin i osób zainteresowanych kulturą i historią. Wycieczka z przewodnikiem nie trwa na tyle długo, żeby zająć cały dzień urlopu, ale dzięki rozmiarom komór sprawia wrażenie samodzielnej atrakcji. Do tego dochodzi lokalizacja w pobliżu Canyamel Platja: jaskinię, widok na wybrzeże i plażę można połączyć w jedną wycieczkę bez konieczności dalekich przemieszczeń.

Ważne jest, żeby wiedzieć, gdzie to jest. Mimo swojej nazwy Coves d'Artà nie leżą w miasteczku Artà, tylko na wybrzeżu gminy Capdepera, niedaleko Canyamel. Jeśli wpiszesz tylko nazwę miejscowości do nawigacji, możesz przez to trafić w złe miejsce.

Historia i znaczenie

Trudno nie zauważyć tego szerokiego otworu w skale. Dlatego jaskinia była znana już w czasach prehistorycznych, na długo przed pojawieniem się map, przewodników czy dostępu dla turystów. W przypadku Coves d'Artà nie było więc żadnego „odkrycia” w nowoczesnym sensie, dokonanego przez jedną osobę. Ich historia to raczej wczesna wiedza, spisanie informacji, naukowy opis, a w końcu udostępnienie dla turystów.

Joan Binimelis i pierwsza wzmianka

Pierwsza znana wzmianka na piśmie pochodzi od Joana Binimelisa. Ten historyk i geograf z Majorki wspomniał o jaskini w 1595 roku w swojej „Historii Królestwa Majorki”. Ta wzmianka jest ważna, bo oznacza przejście od ustnej wiedzy o tym miejscu do udokumentowanej tradycji. Jednak wczesne wzmianki nie mówiły zbyt wiele o tym, jak wygląda wnętrze jaskini; dokładne opisy pojawiły się dopiero później.

W pierwszej połowie XIX wieku jaskinie zaczęły coraz bardziej przyciągać uwagę naukowców. Isidoro de Antillón opublikował ich opis w 1815 roku. W 1836 roku zrobił to Joaquín M. Bover, a w 1840 roku Antonio Cabrer. Obaj, pochodzący z Majorki, wielokrotnie badali te podziemne przestrzenie. Otwór widoczny z daleka, wokół którego krążyły różne opowieści, stopniowo stał się przedmiotem systematycznych obserwacji.

Schody godne królowej

Jedna z najpiękniejszych historycznych atrakcji czeka jeszcze przed właściwą wycieczką. Wielkie schody wejściowe zbudowano w 1860 roku z okazji podróży królowej Izabeli II na Majorkę. Królowa jednak w końcu nie odwiedziła jaskini. Wysiłek ten nie poszedł jednak na marne: schody pozostały i do dziś nadają uroczystego charakteru wejściu do skalnego portalu.

W 1862 roku Pere d'Alcàntara Peña sporządził pierwszą szczegółową mapę jaskini. W kolejnych dziesięcioleciach mapa ta była wielokrotnie publikowana, między innymi w 1885 roku w obszernym albumie o jaskiniach Artà i Manacor autorstwa Sebastiána Gaya i Baltasara Champsaura. Dzięki tej mapie z pojedynczych opisów powstał przejrzysty obraz przestrzenny.

Od celu badawczego do znanej atrakcji turystycznej

W drugiej połowie XIX wieku sława Coves d'Artà rozeszła się daleko poza granice Majorki. Wśród odwiedzających i autorów, którzy o nich pisali, byli niemieccy naukowcy H. A. Pagenstecher i R. W. Bunsen w 1865 roku, arcyksiążę Ludwik Salvator z Austrii w 1884 roku, a także francuscy podróżnicy Gaston Vuillier w 1888 roku i Édouard-Alfred Martel w 1896 roku. Król Alfons XIII faktycznie zwiedził jaskinię od środka w 1904 roku.

Od lat 60. XX wieku jaskinie Coves d'Artà stały się częścią dynamicznie rozwijającej się turystyki na Majorce. Ich znaczenie nie wynikało z jakiejś budowli czy wystawy, ale z wyeksponowania przestrzeni naturalnej, która wcześniej przyciągała głównie naukowców i badaczy. Do dziś zwiedzanie skupia się głównie na samym systemie jaskiń.

Legendy i rzeczywistość historyczna

To wielkie wejście dało mnóstwo materiału do opowieści. Niektórzy autorzy łączyli jaskinię z muzułmańską społecznością, która podobno szukała tu schronienia po chrześcijańskim podboju Majorki; inne podania mówią o piratach i ukrytych skarbach. Takie opowieści są częścią kulturowego dziedzictwa Coves d'Artà, ale nie należy ich mylić z dobrze udokumentowaną historią tego miejsca. Na pewno wiadomo, że jaskinie były znane już dawno temu, pojawiła się o nich wzmianka z 1595 roku, a w XIX wieku prowadzono tam intensywne badania.

Co warto zobaczyć

Już w holu wejściowym widać, jak zmienia się skala. System jaskiń ma poziomą trasę zwiedzania o długości ponad 700 metrów. Wykorzystane komory osiągają wysokość od 15 do 45 metrów. W związku z tym wiele formacji nie wygląda jak pojedyncze eksponaty, tylko jak elementy podziemnej architektury: kolumny jakby podtrzymują stropy, cienkie wapienne zasłony zwisają ze ścian, a pola stalaktytów wypełniają całe osie widokowe.

Ten świat form powstał w wapieniu. Ruchy górskie stworzyły szczeliny i pustki; woda podziemna nieustannie oddziaływała na skałę. Tam, gdzie krople zawierające minerały pozostawiały osady, z sufitu wyrosły stalaktyty, a z podłogi – stalagmity. Kiedy się spotykają, powstają kolumny. To nie jest jakiś zamknięty stan historyczny, tylko proces geologiczny, który wciąż trwa, choć bardzo powoli.

Hol wejściowy

Naturalne wejście znajduje się na zboczu Cap Vermell, nad zatoką Canyamel. Jego rozmiar wyjaśnia, dlaczego jaskinia była znana już od dawna i pojawiała się w literaturze oraz legendach. W przeciwieństwie do wąskiego szybu zwiedzanie zaczyna się od otwartego, monumentalnego portalu. Na zewnątrz na skałę pada światło dzienne; dalej w głębi zastępuje je sztuczne oświetlenie.

Hol wejściowy stanowi przejście między krajobrazem nadmorskim a systemem jaskiń. Tutaj szczególnie dobrze widać, jak bardzo wrażenie, jakie wywiera to miejsce, zależy od naturalnej topografii: za plecami zwiedzającego rozciąga się morze, a przed nim otwiera się sklepienie, którego kształty nie zostały wymurowane, lecz powstały dzięki wodzie i osadom wapiennym.

Sala kolumnowa i Królowa Kolumn

W Sali Kolumnowej w centrum uwagi są zrośnięte ze sobą nacieki. Najbardziej znaną formacją jest „Królowa Kolumn” – stalagmit o wysokości 17 metrów. Nazwa jest obrazowa, ale rozmiar – jak widać – całkiem prawdziwy. Ponieważ ten stalagmit wyrósł z podłogi, łatwo dostrzec różnicę między nim a stalaktytami zwisającymi z sufitu.

Jego efekt nie wynika wyłącznie z wysokości. Otoczony innymi formacjami wapiennymi stalagmit wydaje się być centralnym punktem całego kamiennego zespołu. Jeśli podczas wycieczki z przewodnikiem patrzysz tylko przed siebie, łatwo przeoczysz te delikatniejsze struktury na brzegach: małe wypustki, pofałdowane powierzchnie i miejsca, gdzie formy rosnące w górę i w dół niemal się stykają.

Piekło i czyściec

Wraz z „Piekłem” trasa celowo przechodzi w bardziej dramatyczny język obrazów. W tej sali zwiedzanie obejmuje inscenizację świetlno-dźwiękową. Kolory i dźwięk podkreślają kontury, które przy równomiernym oświetleniu nie byłyby tak wyraźne. To najbardziej teatralna część wycieczki i wyraźny kontrast w stosunku do spokojnych opowieści o formacjach geologicznych w pozostałych salach.

Potem jest „Czyściec”. Obie nazwy wywodzą się z tradycji interpretowania jaskiń na podstawie motywów religijnych, fantastycznych czy codziennych. Nie odnoszą się one do żadnego konkretnego rodzaju skały. Warto raczej zwrócić uwagę na to, jak oświetlenie, cienie i zmieniające się kąty widzenia sprawiają, że te same podstawowe elementy – wapień, woda i czas – tworzą zupełnie różne wrażenia przestrzenne.

Teatr i organy

W „Teatrze” nazwa nawiązuje do schodkowych kształtów i wrażenia przestrzeni przypominającej scenę. Z kolei „Organy” przypominają piszczałki dzięki równoległym strukturom nacieków. Takie nazwy pomagają się zorientować, ale nie są sztywnymi wytycznymi. Im dłużej patrzysz na ścianę czy formację, tym więcej własnych kształtów możesz w nich odkryć.

Właśnie tutaj warto nie skupiać się tylko na dużych formach. Cienkie fałdy wapienne i osady przypominające żebra pokazują, jak różnorodnie mogą rosnąć stalaktyty. Niektóre fragmenty sprawiają wrażenie ciężkich i masywnych, inne niemal jak tkanina, mimo że są z kamienia. Te kontrasty należą do najsilniejszych wrażeń wizualnych w jaskini.

Sala z flagami

Sala Sztandarów zawdzięcza swoją nazwę płaskim, zwisającym formacjom wapiennym. W przeciwieństwie do zwartych kolumn osady te wyglądają na cienkie i pofałdowane. W bocznym świetle uwidaczniają się ich krawędzie i nieregularne brzegi; w zależności od miejsca wyglądają jak sztandary, zasłony albo zastygłe fale.

Ta sala pokazuje, dlaczego zwiedzanie to coś więcej niż tylko ciąg jak największych stalagmitów. Kształty zmieniają się w zależności od przepływu wody, składu podłoża oraz warunków panujących na suficie i ścianach. Dzięki temu każda z wymienionych sal ma inny efekt wizualny, mimo że wszystkie należą do tego samego systemu jaskiń.

Gloria i wyjście

Pod koniec trasa prowadzi przez obszar „Gloria”. Po drodze można też zobaczyć formacje o ludowych nazwach, jak „Słoń”, oraz efektownie błyszczące „diamenty”. Nazwy te mają pomóc w zapamiętaniu, a nie sugerować, że to prawdziwe kamienie szlachetne czy sztuczne rzeźby. To, co wygląda jak zwierzę, flaga czy biżuteria, to oczywiście naturalnie uformowany wapień.

Zakończenie ma swoją własną dramaturgię: po sztucznie oświetlonych salach znów pojawia się światło dzienne, a w polu widzenia pojawia się wybrzeże Canyamel. To powrót na świeże powietrze jest częścią tego przeżycia. Jaskinia nie kończy się w neutralnej przestrzeni wewnętrznej, tylko na zboczu nad morzem.

Wizyta

Jaskinie Coves d'Artà można zwiedzać wyłącznie w ramach wycieczki z przewodnikiem. Wycieczka trwa od 35 do 40 minut; nowa grupa rusza mniej więcej co pół godziny. Wyjaśnienia są w języku niemieckim, hiszpańskim, angielskim i francuskim. Dzięki temu wszystko przebiega sprawnie: po ewentualnym oczekiwaniu grupa wchodzi razem do środka i podąża wyznaczoną trasą przez poszczególne sale.

Przebieg wycieczki z przewodnikiem

Z strefy wejściowej trasa prowadzi do holu wejściowego, a stamtąd dalej do Sali Kolumnowej, Królowej Kolumn, Piekła, Czyśćca, Teatru, Sali Sztandarów i Glorii. Grupa pozostaje przy tym razem. Poszczególne instalacje mają opisy, a oświetlenie i kolejność pomieszczeń pomagają dostrzec szerszy kontekst. Nie przewiduje się swobodnego spacerowania ani zwiedzania we własnym tempie.

Na samą wycieczkę warto przeznaczyć od 35 do 40 minut. Do tego dochodzi droga z parkingu albo z Canyamel, ewentualny czas oczekiwania na następną grupę oraz chwila na podziwianie widoku przy wejściu. Dlatego jaskinia nadaje się tylko w ograniczonym stopniu na krótki przystanek między dwoma innymi punktami programu; lepiej zarezerwować na to osobny blok czasowy bez bezpośrednio następującego po nim spotkania.

Temperatura i klimat w jaskini

W środku przez cały rok panują dość stabilne warunki. Temperatura waha się między 17 a 22 stopni, a wilgotność powietrza jest wysoka. W upalny letni dzień wyraźnie odczuwasz różnicę w stosunku do tego, co panuje na górze, choć nie można powiedzieć, że w jaskini jest zimno jak zimą. Dodatkowa, lekka warstwa ubrań może jednak być przyjemna, zwłaszcza dla wrażliwych gości.

Wysoka wilgotność to nieodłączny element zwiedzania jaskini. Powierzchnie mogą wydawać się wilgotne, a podłoga wymaga większej ostrożności niż równa sala muzealna. Dlatego lepiej założyć solidne buty niż gładkie sandały.

Pora dnia i natężenie ruchu

Ponieważ grupy ruszają mniej więcej co pół godziny, wejście odbywa się w ustalonych falach. Jeśli przyjedziesz tuż po rozpoczęciu wycieczki z przewodnikiem, może się zdarzyć, że będziesz musiał poczekać na następną. W godzinach największego ruchu parking przy wejściu może być też zapełniony. Dlatego wizyta tuż po porannym otwarciu to najpewniejszy wybór dla wszystkich, którzy chcą jak najbardziej skrócić czas oczekiwania i uniknąć kłopotów z parkowaniem.

Od maja do października jest otwarte codziennie od 10:00 do 18:00, a od listopada do kwietnia od 10:00 do 17:00. Ponieważ zasady mogą się zmieniać, warto sprawdzić aktualne godziny przed wyjazdem. Celowo nie podajemy tutaj konkretnej ceny biletu; tę też warto sprawdzić tuż przed wizytą.

Dojazd i parkowanie

Nazwa może trochę zmylić: celem wycieczki nie jest centrum Artà, tylko Canyamel Platja na wybrzeżu gminy Capdepera. Jaskinia znajduje się na wschód od kurortu, przy Cap Vermell. Jeśli korzystasz z nawigacji, wybierz jako cel samą Coves d'Artà albo drogę do jaskini, a nie tylko „Artà”.

Z lotniska w Palmie

Od lotniska w Palmie do Canyamel Platja jest 77 kilometrów drogowych. Podróż trwa około 65 minut i prowadzi drogą Ma-15, a potem drogami Ma-4030 i Ma-4040. Ta odległość i czas jazdy dotyczą konkretnie trasy do Canyamel Platja. Ostatni odcinek to asfaltowa droga wzdłuż zbocza nad brzegiem morza, która prowadzi aż do wejścia.

Trasa prowadzi najpierw szybką drogą na wschód, a potem regionalnymi drogami w kierunku Capdepera i Canyamel. Zwłaszcza na ostatnim odcinku warto zwracać uwagę na znaki wskazujące drogę do jaskini, zamiast kierować się nazwą miejscowości Artà, która leży głębiej w głębi lądu.

Z centrum Palmy

Od centrum Palmy do Canyamel Platja jest 79 kilometrów. Jadąc drogami Ma-15, Ma-4030 i Ma-4040, podróż zajmuje około 72 minut. Również w tym przypadku odległość i czas jazdy odnoszą się do Canyamel Platja; do tego trzeba doliczyć dojazd do wejścia do jaskini.

Czas przejazdu może być trudniejszy do oszacowania w ruchu miejskim i w godzinach szczytu. Ponieważ zwiedzanie zaczyna się grupami, warto zaplanować sobie trochę zapasu czasu: jeśli przyjedziesz w ostatniej chwili, możesz przegapić właśnie rozpoczynającą się wycieczkę z przewodnikiem.

Parking i autobus

Tuż przy Coves d'Artà właściciel udostępnia darmowy parking. Z opinii wynika jednak, że w godzinach największego ruchu miejsca mogą być zajęte. Warto więc przyjechać wcześniej – to ułatwi nie tylko wejście, ale też znalezienie miejsca na parkingu. Z parkingu prowadzi droga do wielkich schodów i skalnego portalu położonego wysoko na zboczu.

Jeśli jedziesz komunikacją miejską, musisz wysiąść na przystanku „Canyamel – Coves d'Artà”. Ma numer 14035. Rozkłady jazdy mogą się zmieniać w zależności od pory roku, więc warto sprawdzić konkretne połączenie na dzień, w którym planujesz wizytę. Z kurortu Canyamel, według informacji gminy, do jaskiń można dotrzeć w kilka minut pieszo; trasa prowadzi w stronę Cap Vermell i kończy się przy wznoszącym się wejściu do jaskini.

W okolicy

Po ciemnościach jaskini zatoka Canyamel wydaje się wyjątkowo jasna. Ta mała miejscowość wypoczynkowa leży na końcu szerokiej doliny, przez którą rzeka Torrent de Canyamel płynie w kierunku wybrzeża. Zalesione wzgórza i skały Cap Vermell otaczają zatokę. Dzięki temu wizytę w jaskini można łatwo połączyć z odpoczynkiem nad morzem, nie poświęcając na to całego dnia na podróż.

Canyamel Platja

Platja de Canyamel to oczywisty kolejny punkt programu. Jej jasna, piaszczysta plaża leży w samej miejscowości, a jaskinia otwiera się na skalistym brzegu zatoki. W Canyamel znajdziesz restauracje, sklepy i inne atrakcje turystyczne. Jeśli przyjdziesz rano na pierwszą wycieczkę z przewodnikiem, potem możesz pójść na plażę; jeśli zaczniesz później, połącz zwiedzanie jaskini z wizytą w miejscowości.

Canyamel to raczej spokojna nadmorska miejscowość niż duże centrum rozrywki. Torrent de Canyamel dzieli obszar zabudowy, a okolice charakteryzują się sosnami, niską roślinnością śródziemnomorską i nadmorskimi skałami. Nazwa miejscowości nawiązuje do dawnej uprawy trzciny cukrowej: „Canya de mel” oznaczało słodką trzcinę, czyli właśnie trzcinę cukrową.

Cap Vermell

Jaskinia znajduje się w wapieniu Cap Vermell. Ta czerwona nadmorska skała to nie tylko tło, ale część środowiska naturalnego, z którego powstały Coves d'Artà. Obszar ten ma też duże znaczenie dla ochrony ptaków – na Cap Vermell żyje ważna kolonia kormoranów. Należy do obszaru chronionego oznaczonego jako ZEPA oraz do europejskiej sieci Natura 2000.

Dla zwiedzających jaskinię wynika z tego wyjątkowo wyraźny kontekst krajobrazowy: na dole rozciąga się zatoka, nad nią w skale znajduje się wejście, a w środku woda nadal działa na wapień. Jeśli zatrzymasz się na chwilę przy wyjściu, lepiej dostrzeżesz to przejście niż wracając od razu na parking.

Capdepera i północno-wschodnie wybrzeże

Jeśli masz trochę więcej czasu, możesz kontynuować wycieczkę w stronę Capdepery albo Artà. W Capdeperze warto zobaczyć średniowieczny zamek, który stanowi kulturowy kontrast w stosunku do naturalnej jaskini. Inne możliwe miejsca to Torre de Canyamel, stanowiska archeologiczne z okresu talajotów w okolicy, a także nadmorskie miejscowości Cala Ratjada, Font de sa Cala i Cala Mesquida. Traktuj je jako osobne wycieczki, a nie jako pośpieszne dodatki do trasy.

Jeśli chcesz spędzić czas na łonie natury, najlepszym wyborem są Canyamel i sąsiednie zatoki. Gmina poleca Cala Rotja i Cala Auberdans jako bliskie miejsca na wycieczkę. Jeśli natomiast chcesz zgłębić historię, w Capdepera znajdziesz ufortyfikowane miasto, a w dalszej okolicy kilka śladów kultury talajotycznej.