Coves de Campanet: spokojny świat stalaktytów na Majorce

Na południowym zboczu góry Sant Miquel odkrywa się zupełnie inna strona Majorki, która nie ma zbyt wiele wspólnego z plażami i zatoczkami kąpielowymi. Jaskinie Coves de Campanet prowadzą w głąb świata, który powstawał przez miliony lat – świata wapienia, wąskich stalaktytów, potężnych kolumn i spokojnych zbiorników wodnych. Ten system jaskiń leży na wiejskiej północy wyspy, na skraju pasma Serra de Tramuntana.

Ta wycieczka zawdzięcza swój wyjątkowy charakter nie tylko bogactwu nacieków. W przeciwieństwie do niektórych dużych jaskiń pokazowych, tutaj nie skupia się na wyreżyserowanym spektaklu. Trasa przez podziemne sale pozwala cieszyć się kształtami, przytłumionym światłem i naturalną ciszą. Jeśli przyjrzysz się uważnie, dostrzeżesz delikatne rurki wapienne obok potężnych formacji, które wyglądają jak pofałdowane zasłony albo zastygłe kaskady.

Dzięki opcjonalnemu audioprzewodnikowi jaskinia jest idealna zarówno dla miłośników przyrody, jak i dla rodzin oraz wszystkich, którzy w upalny lub zmienny dzień szukają czegoś w miarę łatwego do ogarnięcia. Na sam zwiedzanie jaskini wystarczy część dnia, ale taras i wiejska okolica sprawiają, że łatwo tu zostać dłużej.

Ciekawa jest też historia ich odkrycia. Wejście nie zostało znalezione podczas wyprawy naukowej, tylko podczas poszukiwań wody. To, co na początku wydawało się tylko chłodnym powiewem powietrza z otworu ledwie na szerokość dłoni, okazało się wejściem do podziemnej jaskini o sporych rozmiarach.

Historia i znaczenie

Powiew wiatru od So na Pacs

Mieszkańcy okolicy od dawna znali mały otwór w ziemi, z którego wydobywało się wyjątkowo świeże powietrze. Miał on średnicę zaledwie około 15 centymetrów; dziś znajduje się nad obecnym wejściem do jaskini. Ten przeciąg początkowo nie wskazywał raczej na atrakcję turystyczną, a raczej na to, że pod posiadłością So na Pacs może znajdować się woda.

Właściciel, Guillem Torres i Cladera, zlecił tam poszukiwania podziemnego źródła wody, żeby lepiej zaopatrzyć tereny rolnicze. W czerwcu 1945 roku Bartomeu Palou i Bennàsser, zwany „Xineta”, uznał odgłosy i chłód dochodzące z otworu za oznaki obecności strumienia. Kiedy jednak powiększono otwór, nie doprowadził on do oczekiwanego zbiornika, tylko do nieodkrytej dotąd jaskini. Xineta zrobił też pierwszą drabinę, żeby się tam dostać.

Właśnie ten niepozorny początek to jeden z najciekawszych rozdziałów w historii Coves de Campanet: to nie poszukiwanie pomnika przyrody, a praktyczna sprawa związana z codziennym życiem na wsi sprawiła, że te podziemne sale wyszły na światło dzienne. W ciągu zaledwie kilku lat miejsce odkrycia zmieniło się z wąskiego otworu w ziemi w jaskinię udostępnioną zwiedzającym.

Droga do jaskini turystycznej

Antoni Salvà i Torres oraz Joan Siquier Alemany dostali pozwolenie na wykorzystanie jaskiń do celów turystycznych. Projektem zajął się architekt Josep Ferragut. Zaprojektował budynki, tarasy, schody i ogrody na powierzchni, a także wewnętrzną ścieżkę i korytarz wejściowy. Widoczna część obiektu dla zwiedzających to więc nie tylko przypadkowa przedpokój do jaskini, ale część spójnego projektu, który łączy zbocze, widok i wejście.

10 listopada 1948 roku jaskinie Coves de Campanet zostały otwarte dla zwiedzających. Historyczne zdjęcia od właściciela pokazują przewodników z lat 60., parking z lat 70. oraz sceny z dnia otwarcia z udziałem zespołu tańca ludowego z Campanet. Inne zdjęcia pokazują pierwszych znanych gości: członkowie VI Floty USA wychodzą z jaskini w 1952 roku, a meksykańska aktorka María Félix została sfotografowana podczas lunchu na dużym tarasie. Karykatura Xaviera Cugata z 1957 roku nawiązuje do piosenkarki i aktorki Abbe Lane.

Miejsce poświęcone badaniom naukowym i przyrodzie

Rozwój turystyki przyniósł jednocześnie odkrycia o znaczeniu naukowym. Podczas prac odkryto skamieniałości Myotragus balearicus. Ten ssak, który występował tylko na Majorce i Minorce, wyginął – według informacji od zarządcy jaskini – około 4 000 lat temu. To odkrycie przyciągnęło uwagę paleontologów i przyrodników do tej jaskini.

Godna uwagi jest też fauna, która dziś żyje w środku. Właściciel wspomina o kilku gatunkach endemicznych, w tym o przedstawicielach rodzaju Chtonius. Zwierzęta te przystosowały się do zamkniętego, wilgotnego i słabo oświetlonego środowiska. Coves de Campanet to więc coś więcej niż tylko piękny zbiór nacieków: w jednym miejscu zachowują procesy geologiczne, skamieniałości i wyspecjalizowane organizmy jaskiniowe.

Co warto zobaczyć

System jaskiń pod Sant Miquel

Pod południowym zboczem Sant Miquel rozciąga się system jaskiń o powierzchni około 3 200 metrów kwadratowych. Znajduje się on średnio około 50 metrów pod powierzchnią ziemi. W sumie jaskinia ma objętość około 16 000 metrów sześciennych. Te liczby to jednak tylko ogólne dane. Kiedy tam chodzisz, przemieszczanie się między korytarzami łączącymi a bardziej przestronnymi komorami daje o wiele bardziej namacalne wrażenie niż jakiekolwiek dane liczbowe.

Trasa nie prowadzi przez żaden długi tunel. Galerie łączą różne komory, odsłaniając widok na nowe grupy formacji wapiennych, a potem znów się zwężają. W niektórych komorach są małe kałuże. Tam szczególnie dobrze widać, że woda nie tylko przyczyniła się do powstania jaskini, ale wciąż kształtuje jej charakter.

Stalaktyty, stalagmity i kolumny

Wzrok niemal nieuchronnie wędruje między sufitem a podłogą. Stalaktyty zwisają z góry, a stalagmity wyrastają z dołu. Tam, gdzie po długim czasie oba się spotkały, powstały kolumny. Właściciel podkreśla delikatność i bogactwo tych osadów wapiennych, które geolodzy określają zbiorczym terminem „speleotemy”.

Uderzająca jest różnorodność ich kształtów. Oprócz masywnych, stożkowatych form są też długie i niezwykle delikatne rurki wapienne, które ze względu na swój kształt często nazywane są „makaronami”. Inne osady mają kształt sześcianów, płaskich brył lub zrosły się w wielkie filary. W przytłumionym świetle uwidaczniają się warstwy i krawędzie, ale jaskinia nie zamienia się przy tym w scenę dla pokazu świetlnego. Czasem oko potrzebuje chwili, żeby wyodrębnić poszczególne formacje z gęstego wapiennego reliefu.

Te kształty pokazują, jak to wszystko powstało. Woda bogata w minerały przenika przez wapień, a każda kropla pozostawia po sobie drobne osady, z których przez bardzo długi czas tworzą się nowe struktury. Jaskinia ta przenosi nas więc w przeszłość geologiczną, która zaczęła się ponad 10 milionów lat temu. Jej najbardziej filigranowe formacje szczególnie dobrze ilustrują ten trudny do wyobrażenia okres: z powtarzających się kropli powstały twarde rurki, szpice i kolumny.

Sala Romàntica

Sala Romàntica, czyli Sala Romantyczna, to jedno z miejsc na trasie, które wyróżniono w nazwie.

Takie nazwy warto traktować jako historyczne i obrazowe punkty orientacyjne. Przekładają one przypadkowe formy natury na znane obrazy, nie narzucając przy tym jednej interpretacji. Właśnie dlatego warto potraktować tę trasę nie tylko jako drogę od stacji do stacji. Jeśli dłużej rozejrzysz się po suficie i podłodze, między dominującymi formami zawsze odkryjesz nowe, cienkie szczyty i wapienne smugi.

Sala del Llac

Sala del Llac, czyli Sala Jeziora, to jedno z miejsc na trasie, które wyróżniono z nazwy. W niektórych komorach jaskiń Coves de Campanet można znaleźć małe kałuże wody.

Sala ta przypomina też, jak ściśle odkrycie jaskini wiązało się z poszukiwaniem wody. Chłodny powiew powietrza w 1945 roku sugerował obecność podziemnego strumienia. Odkryto rozległy system jaskiń, w którym wprawdzie występuje woda, ale jego prawdziwe bogactwo tkwi w osadach, które woda ta utworzyła przez miliony lat.

Castell Encantat

„Zaczarowany zamek” to jedna z najbardziej malowniczych nazw na tej trasie. Wysokie i zwisające formacje wapienne skłaniają tu do architektonicznych porównań: można dostrzec wieże, korony murów i filary, mimo że żadna ludzka ręka nie miała udziału w ich kształtowaniu. Urok tkwi właśnie w tej sprzeczności między formą, która wygląda jakby została zbudowana, a całkowicie naturalnym pochodzeniem.

W zależności od kąta patrzenia kontury się zmieniają. To, co z jednej strony wygląda jak zwarta ściana, kilka kroków dalej rozpada się na pojedyncze szczyty i schodkowe osady. Zamiast od razu szukać „zamku”, od którego pochodzi nazwa tego miejsca, warto więc powoli zmieniać perspektywę, idąc wzdłuż oznakowanego szlaku.

Sala de la Palmera

W Sali Palmowej nazwę znów nadał jej charakterystyczny kształt przypominający coś z natury. Stokanki, ze swoimi rozgałęzieniami, żebrami i osadami przypominającymi wachlarze, mogą kojarzyć się z roślinami, choć powstają zupełnie według innych zasad. Takie podobieństwa już dawno pomogły w rozróżnieniu poszczególnych obszarów podziemia, które w innym przypadku trudno by opisać.

Sala de la Palmera świetnie pokazuje, jak różnie wapień oddziałuje na zwiedzających: z daleka widać znajomą sylwetkę, a z bliska rozpadają się na niezliczone rowki, szpice i nakładające się na siebie warstwy minerałów. Dlatego ta nazwa to raczej punkt wyjścia niż ostateczne wyjaśnienie.

Cascada Sonora

Cascada Sonora, czyli „Dźwięczący wodospad”, też jest jednym z miejsc na trasie, które wyróżniono w nazwie.

W ten sposób ta stacja oddaje ogólny klimat Coves de Campanet: to woda ukształtowała ten kamień. Jej atmosfera opiera się na powściągliwości.

Wizyta

Ze zbocza do jaskini

Wejście na teren zaczyna się na powierzchni. Z parkingu prowadzi droga do położonej wyżej strefy wejściowej z ogrodem, tarasami i schodami. Ten kompleks powstał według projektu Josepa Ferraguta. Przed zejściem rozciąga się widok na wiejskie okolice doliny Sant Miquel; potem, po kilku krokach, otoczenie staje się węższe, ciemniejsze i chłodniejsze.

Audioprzewodnik może opisać poszczególne punkty i geologiczne ciekawostki. Trzeba jednak pamiętać o innych: w węższych przejściach trzeba dać miejsce innym zwiedzającym.

Czas potrzebny i plan dnia

Właściciel podaje, że zwiedzanie jaskini zajmuje około 40 minut. Jeśli często się zatrzymujesz, korzystasz z audioprzewodnika od początku do końca albo przyglądasz się dokładniej pięknym formacjom, możesz zaplanować sobie trochę więcej czasu. Do tego dochodzi droga między parkingiem a wejściem oraz ewentualny postój na tarasie. Dzięki temu zwiedzanie jaskini świetnie nadaje się na pół dnia wycieczki, a wizyta nie musi być w pośpiechu.

Czynne jest codziennie od 10:00 do 17:30; bilet wstępu kosztuje 16 euro. Jeśli chcesz zwiedzać w spokojnej atmosferze, warto zaplanować sobie trochę więcej czasu. W węższych galeriach mogą się spotykać wolniej poruszające się grupy.

Z samego rodzaju wizyty nie da się wywnioskować, o której godzinie jest najspokojniej przez cały rok. Sezon, pogoda i ruch turystyczny wpływają na natężenie ruchu. Zwłaszcza w upalne dni i przy zmiennej pogodzie ta podziemna atrakcja to oczywista alternatywa dla plaży i wędrówek. Jeśli jesteś elastyczny, możesz ocenić sytuację przy wejściu i jeszcze przed zejściem skorzystać z tarasu.

Bez wielkiej inscenizacji

W jaskiniach Coves de Campanet nie ma żadnych wielkich pokazów dźwięku i światła. W centrum uwagi są formacje skalne i same przestrzenie. To sprawia, że zwiedzanie jest szczególnie ciekawe dla tych, którzy chcą postrzegać jaskinię jako przestrzeń naturalną.

Ta powściągliwość nie oznacza, że nie ma tu zbyt wiele do odkrycia. Wręcz przeciwnie: ta trasa żyje dzięki drobnym różnicom. Cienkie rurki, potężne kolumny, płaszczyzny wodne i pozornie znajome figury przeplatają się ze sobą. Kto po prostu szybko pokonuje główną trasę, łatwo przeoczy te delikatne osady, z których Coves de Campanet są szczególnie znane.

Dojazd i parkowanie

Z Palmy i z lotniska

Od centrum Palmy do Campanet jest 39 kilometrów drogą. Podróż trwa około 38 minut i prowadzi na północ drogą Ma-13. Z lotniska w Palmie odległość drogowa do Campanet wynosi 42 kilometry; jadąc drogami Ma-30 i Ma-13, podróż trwa około 34 minut. Obie wartości dotyczą wyłącznie trasy do Campanet, a nie aż do samego wejścia do jaskini.

Jaskinie Coves de Campanet leżą poza centrum miejscowości, na zboczu Sant Miquel. Na ostatnim odcinku drogi kieruj się lokalnymi znakami w stronę jaskini lub Camí de Ses Coves. Po szybkim dojeździe drogą Ma-13 trasa zmienia charakter: zamiast dużej drogi przelotowej prowadzi teraz przez wiejskie okolice u podnóża Serra de Tramuntana.

Parking i dojazd

Tuż przy kompleksie znajduje się darmowy parking. Stamtąd prowadzi droga w górę na tarasy i do strefy wejściowej. To ważniejsze przy planowaniu czasu, niż mogłoby się wydawać po spojrzeniu na mapę: przyjazd na parking i początek zwiedzania jaskini to nie ten sam moment.

Wokół wejścia rozciągają się schody, tarasy i ogrody zaprojektowane przez Josepa Ferraguta. Różnica wysokości stanowi więc część historycznego kompleksu dla zwiedzających. Jeśli podwozisz kogoś lub czekasz na wolniejszych członków grupy, skorzystaj z wyznaczonej strefy przyjazdu i nie blokuj dojazdów.

Autobusem

Przystanek autobusowy dla miejscowości Campanet ma numer 12002. Nie znajduje się on przy wejściu do jaskini. Jeśli przyjeżdżasz komunikacją miejską, musisz więc dodatkowo zorganizować sobie ostatni odcinek trasy z miejscowości do położonej poza nią atrakcji i warto dokładnie zaplanować to połączenie z wyprzedzeniem. Samo dotarcie do Campanet nie zastępuje dalszej podróży ani drogi do Coves de Campanet.

Zwłaszcza podczas powrotu warto zaplanować sobie wystarczający zapas czasu, bo wizyta nie kończy się od razu przy przystanku. Trasa, która dla kierowców jest prosta – Ma-13, lokalny dojazd i parking – nie da się tak po prostu przenieść na podróż autobusem.

W okolicy

Campanet

Campanet to coś więcej niż tylko nazwa na drogowskazie do jaskini. Miejscowość leży między górami a dolinami i ma starą część z wąskimi uliczkami oraz tradycyjnymi fasadami domów. Na Plaça Major stoi barokowy kościół Niepokalanego Poczęcia. Krótki spacer po miejscowości stanowi świadome przeciwieństwo podziemnego krajobrazu: po stonowanych salach jaskini obrazu znów dominują światło dzienne, fasady i widok na Serra.

Jeśli planujesz dzień, warto odwiedzić Campanet przed lub po zwiedzaniu jaskiń, dzięki czemu program zwiedzania nie będzie zbyt napięty. Zwiedzanie jaskiń trwa około 40 minut, więc zostanie ci wystarczająco dużo czasu na spacer i chwilę odpoczynku w miasteczku. Jeśli przyjeżdżasz autobusem, Campanet i tak jest twoim punktem docelowym, ale musisz wziąć pod uwagę dodatkową drogę do jaskini.

Dolina Sant Miquel

Jaskinia leży na wsi, na południowym zboczu góry Sant Miquel. Już z tarasu przed wejściem rozciąga się widok na dolinę. Krajobraz to nie tylko tło – wyjaśnia on położenie jaskini na styku północnej części wnętrza wyspy i przedgórza Serra de Tramuntana.

W tej okolicy znajduje się też kościół Sant Miquel i fenomen przyrodniczy Fonts Ufanes. Oba miejsca można połączyć z wizytą w jaskini, ale warto je zaplanować jako osobne atrakcje. Zwłaszcza Fonts Ufanes to nie jest fontanna, z której woda tryska niezawodnie o każdej porze: to znane zjawisko wypływającej wody pojawia się po obfitych opadach deszczu. Niezależnie od tego, otaczający ten obszar las dębów kamiennych stanowi krajobrazowy kontrast w stosunku do jaskini.

Wycieczka łącząca geologię i krajobraz kulturowy

Najbardziej oczywista kombinacja nie wynika z długiego, obowiązkowego programu, tylko z powiązania tematycznego. U podnóża Sant Miquel jaskinie pokazują, jak woda zmienia wapień pod ziemią. W okolicy krajobraz kształtują źródła, roślinność i tradycyjne rolnictwo. W centrum Campanet do tego dochodzi jeszcze wpływ człowieka na tę przestrzeń.

W ten sposób możesz fajnie urozmaicić zwiedzanie jaskiń, nie wyjeżdżając zbyt daleko na północ Majorki. Jeśli masz mało czasu, wystarczy, że odwiedzisz jaskinię i taras. Jeśli masz więcej czasu, warto wybrać się do Campanet oraz w okolice Sant Miquel i Fonts Ufanes. Na bardziej odległe miejsca w paśmie Tramuntana warto przeznaczyć osobny blok czasowy.