Es Baluard Museu d'Art: sztuka współczesna w bastionie w Palma

Już sama droga przez mury pokazuje, że Es Baluard Museu d'Art to nie jest zwykły budynek wystawowy. Muzeum sztuki nowoczesnej i współczesnej znajduje się na skraju Baluard de Sant Pere, potężnego renesansowego bastionu dawnych umocnień miejskich Palmy. Za historyczną kamienną ścianą zaczynają się rampy, osie widokowe, jasne betonowe powierzchnie i galerie, które raz po raz prowadzą w stronę miasta i zatoki. Sztuka to tylko jeden z aspektów tej wizyty. Równie fascynujące jest pytanie, jak wkomponować muzeum w wielowiekową fortyfikację, nie zamieniając jej murów w zwykłą kulisę. Es Baluard odpowiada na to pytanie wyraźnie rozpoznawalnym nowym budynkiem, który zachowuje dystans do istniejącej zabudowy i świadomie zestawia ze sobą stare i nowe.

Jeśli chodzi o treść, oferta obejmuje zarówno sztukę nowoczesną, jak i współczesne trendy z Balearów, regionu Morza Śródziemnego oraz sceny międzynarodowej. Ekspozycja nie jest statyczna: dzieła z kolekcji uzupełniają zmieniające się wystawy, instalacje oraz program edukacyjny i projekty społeczne. To sprawia, że muzeum jest szczególnie interesujące dla miłośników sztuki, fanów architektury i wszystkich, którzy chcą poznać Palmę poza klasycznymi zabytkami. Miejsce to jest przystępne nawet bez głębokiej wiedzy na ten temat. Ciąg sal wystawowych, historycznych murów, patio i górnych tarasów tworzy chwile wytchnienia między dziełami. Nie tylko oglądasz obrazy i przedmioty, ale jednocześnie z kamienia, betonu i otwartych widoków śledzisz rozwój Palmy od ufortyfikowanych przedmieść do dzisiejszego centrum kultury.

Historia i znaczenie

Najbardziej dramatyczny moment w najnowszej historii Baluard de Sant Pere nie miał miejsca podczas oblężenia. Dawno już po zakończeniu wykorzystywania obiektu do celów wojskowych, kiedy teren należał do prywatnych właścicieli, mury miały ustąpić miejsca nowej zabudowie. Próba wysadzenia muru wywołała sprzeciw wśród mieszkańców. W rezultacie bastion został objęty ochroną jako zespół historyczno-artystyczny i rozpoczęto przygotowania do jego odbudowy. Gdyby nie ta reakcja, dzisiejsze muzeum prawdopodobnie nie istniałoby w swojej tradycyjnej formie.

Baluard de Sant Pere

Bastion powstał w ostatniej ćwierci XVI wieku. W tamtych czasach Palma wzmocniła swoje średniowieczne fortyfikacje, budując nowe mury według projektów włoskiego inżyniera Giacomo Palearo Fratína. Baluard de Sant Pere wyróżniał się swoimi rozmiarami i strategicznym położeniem na zachodnim skraju ufortyfikowanego miasta. W kompleksie tym powstała szkoła artyleryjska, która zaliczana była do najbardziej prestiżowych w Europie. Nazwa muzeum od razu nawiązuje do tych początków. Katalońskie słowo „baluard” oznacza bastion; w tym przypadku nie jest to więc poetycka fantazja, tylko dokładna nazwa miejsca.

Przebudowy fortyfikacji

Obiekt, który dziś widzisz, nie powstał w jednym etapie. W 1646 roku, za kadencji Vicença Muta, zmieniono wysokość sąsiedniego Baluard de Santa Catalina. Dzięki temu dostosowano go do poziomu bastionów Moranta i Sitjar oraz połączono z nimi za pomocą linii murów. W XVIII wieku kompleks fortyfikacyjny ostatecznie przybrał ostateczny kształt, który do dziś decyduje o jego wyglądzie.

Mury te wyznaczają jednocześnie znacznie starszą granicę miasta. Początki dzielnicy Sant Pere sięgają islamskiej epoki Palmy. Teren poza ówczesną Almudainą był prawdopodobnie częściowo niezabudowany i być może służył jako ogrody i cmentarze. W muzeum spotykają się więc nie tylko renesans i współczesność: to miejsce nawiązuje do wielu warstw historii miasta, nawet jeśli nie każda z nich jest widoczna w postaci odsłoniętego muru.

Uratowanie przed rozbiórką

W 1952 roku, po ponad trzech stuleciach, zakończyło się wojskowe wykorzystanie Baluard de Sant Pere. Niedługo potem teren trafił w ręce prywatne. Nowi właściciele chcieli zabudować ten obszar i w 1963 roku próbowali zburzyć część muru. Protesty mieszkańców zapobiegły tej utracie. Bastion zyskał status obiektu chronionego, a w 1965 roku zaplanowano jego natychmiastową renowację.

Pod koniec lat osiemdziesiątych teren ten przeznaczono do użytku publicznego; potem zaczęło się wywłaszczanie. Na początku jednak teren ten pozostawał opuszczony. Dopiero w 1997 roku miasto Palma przekazało tę działkę pod budowę muzeum sztuki nowoczesnej i współczesnej. Ta decyzja rozwiązała od razu dwa problemy: ważny fragment miejskich fortyfikacji zyskał stałe przeznaczenie, a Palma zyskała miejsce na zbiory sztuki, wystawy i działalność kulturalną.

Muzeum od 2004 roku

Muzeum Sztuki Es Baluard zostało otwarte 30 stycznia 2004 roku. Nowy budynek zaprojektowali Lluís García-Ruiz, Jaume García-Ruiz, Vicente Tomás i Ángel Sánchez Cantalejo. Architekci nie potraktowali bastionu jako pustej powłoki, którą można by po prostu wypełnić salami. Zamiast tego wkomponowali w historyczną tkankę miasta samodzielną bryłę budowlaną, tworząc przestrzenne napięcie między nowymi a starymi ścianami.

Dzisiaj to miejsce nie jest już tylko miejscem, gdzie przechowuje się kolekcję. Właściciel opisuje je jako centrum współczesnej twórczości oraz przestrzeń do eksperymentów krytycznych, edukacyjnych i społecznych. Wpisują się w to zmieniające się wystawy, warsztaty, wykłady, oprowadzania, formaty audiowizualne oraz projekty ze szkołami, rodzinami i twórcami kultury. Historyczny bastion nie chroni już więc miasta, ale stanowi przestrzeń, w której rozmawia się o teraźniejszości.

Co warto zobaczyć

Największe wrażenie robią przejścia. Szorstka kamienna ściana biegnie obok gładkiej, białej betonowej powierzchni, a rampa wznosi się między zamkniętymi murami i nagle kończy się widokiem na port albo zatokę. Es Baluard to nie jest budynek, przez który po prostu przechodzisz z sali do sali. Przestrzenie wewnętrzne i zewnętrzne przeplatają się, a sama droga jest częścią inscenizacji.

Bastion renesansowy i nowy budynek

Historyczne fortyfikacje tworzą masywną, nieregularną ramę. W jej obrębie wbudowano równoległe ściany z jasnego betonu, nie próbując wizualnie naśladować starego kamienia. Nowy budynek jest odsunięty od muru obronnego. Dzięki temu można wyraźnie odróżnić poszczególne epoki, a jednocześnie powstają wąskie przestrzenie, dziedzińce i przejścia, w których skala bastionu jest szczególnie wyczuwalna.

Szklane powierzchnie i celowo rozmieszczone otwory sprawiają, że budynek, mimo tego, że znajduje się w środku potężnych murów, wydaje się otwarty. Morze nie jawi się jako ciągła panorama, a często tylko jako fragment na końcu osi. Właśnie te ograniczone widoki wyglądają jak oprawione obrazy. W innych miejscach otwory skierowane są w stronę Palmy, portu lub zachowanych fragmentów fortyfikacji.

Rampy, schody i galerie

Muzeum rozciąga się na kilku poziomach. Rampy, schody, balkony, pomosty i galerie łączą przestrzenie wystawowe z terenami zewnętrznymi. Te ścieżki to nie tylko drogi dojazdowe: z góry spoglądasz w dół na patio, z bocznego korytarza na stare mury, a z rampy – z powrotem na tę część budynku, którą właśnie przeszedłeś.

Okna dachowe wpuszczają światło dzienne do miejsc, które w środku bastionu mogłyby wydawać się odizolowane. Jednocześnie sale wystawowe pozostają przestrzeniami, w których można swobodnie prezentować malarstwo, fotografię, rzeźbę, wideo i instalacje. Przeplatanie się momentów skupionej kontemplacji z otwartymi przestrzeniami sprawia, że architektura nie znika z twojej świadomości już po wejściu.

Galeria zbiorów

Kolekcja skupia się na sztuce nowoczesnej i współczesnej, a szczególny nacisk kładzie na artystów związanych z Balearami lub regionem Morza Śródziemnego. Jednocześnie jej horyzonty sięgają międzynarodowej historii sztuki. Z muzeum kojarzy się między innymi Joan Miró, Pablo Picasso, René Magritte i Miquel Barceló. To, jakie prace faktycznie są pokazywane, zależy jednak od konkretnej wystawy.

To ważne, żebyś wiedział: Baluard nie działa jak niezmienna ekspozycja słynnych arcydzieł. Kolekcja jest na nowo interpretowana przez kuratorów, łączona z aktualnymi zagadnieniami i prezentowana obok projektów czasowych. Dlatego samo nazwisko artysty na liście zbiorów nie gwarantuje, że podczas danej wizyty jego dzieło będzie wystawione. Jeśli przychodzisz, żeby zobaczyć konkretną pracę, sprawdź wcześniej aktualny program.

Wystawy czasowe

Wystawy czasowe to serce tej placówki. Międzynarodowi artyści dzielą przestrzeń z twórcami z Majorki i pozostałych Balearów; dzieła historyczne mogą spotykać się z nowymi instalacjami lub prezentacjami tematycznymi. Ponieważ program się zmienia, za każdym razem inaczej odbierasz tę przestrzeń. Duża instalacja może niemal całkowicie wypełnić salę, podczas gdy inna wystawa skupia uwagę na pojedynczych obrazach lub materiałach dokumentalnych.

Muzeum wyraźnie określa swój program jako dynamiczny. Obejmuje on nie tylko gotowe wystawy, ale też działania edukacyjne, rozmowy, publikacje i eksperymenty artystyczne. Warto więc przed wizytą sprawdzić nie tylko tytuły wystaw, ale też program: oprowadzania, warsztaty czy prezentacje mogą otworzyć przed tobą perspektywę, która podczas cichego spaceru po muzeum pozostałaby ukryta.

Aljub

Wśród wymienionych pomieszczeń jest Aljub. W dzisiejszym muzeum ta sala stanowi część trasy kulturalnej i sprawia zupełnie inne wrażenie niż zwykłe galerie. Dlatego nie powinieneś traktować Aljubu jako jakiegoś przypadkowego pomieszczenia na uboczu. Podczas gdy białe powierzchnie nowego budynku nadają sztuce neutralny charakter, ta sala wyraźnie wnosi swój własny klimat. Właśnie ten kontrast jest jednym z najsilniejszych wrażeń w Es Baluard.

Werandy i tarasy

Pomiędzy budynkami znajdują się patio, miejsca do odpoczynku i tarasy. Są to miejsca spotkań i wydarzeń kulturalnych, a jednocześnie nadają trasie zwiedzania naturalny rytm. Po przejściu przez salę wystawową, w której trzeba się skupić, widok się poszerza, mury twierdzy znów stają się częścią miejskiego krajobrazu, a orientacja staje się łatwiejsza.

Z górnych tarasów rozciąga się widok na zatokę w Palmie, port i część starego miasta; widać też katedrę. Ten widok to nie tylko dekoracyjny dodatek. Wyjaśnia on strategiczny wybór lokalizacji bastionu: stąd można było obserwować morskie podejście do miasta. Dziś ten sam widok łączy sztukę wewnątrz budowli z współczesną przestrzenią miejską Palmy.

Wizyta

Nie warto zaczynać zwiedzania od szybkiego przejścia do pierwszej wystawy. Już samo przejście przez fortyfikacje i związek między starym murem a nową budowlą są częścią muzeum. Jeśli zatrzymasz się na chwilę przy przejściach, później lepiej zrozumiesz, dlaczego rampy, patio i tarasy są równie ważne jak zamknięte sale.

Spacer po równinach

Warto połączyć zwiedzanie galerii stałej i aktualnych wystaw czasowych z wizytą na Aljubie i górnych tarasach. Dokładna kolejność nie jest aż tak ważna, jak chęć podążania ścieżkami wewnątrz i na zewnątrz. Właśnie te odgałęzienia prowadzące do galerii i punktów widokowych łatwo przeoczyć, jeśli zwiedzanie skupia się tylko na nazwiskach poszczególnych artystów.

To, ile czasu zajmie zwiedzanie, zależy w dużej mierze od aktualnego programu. Na spacer architektoniczny po wybranych salach wystawowych wystarczy znacznie mniej czasu niż na dokładne zapoznanie się z opisami na ścianach, filmami i kilkoma wystawami specjalnymi. Dlatego warto zaplanować wizytę bez ścisłego harmonogramu. Spacerowanie po różnych poziomach i przerwy na tarasach sprawiają, że pośpiech jest tu szczególnie nie na miejscu.

Aktualny program

Ponieważ wystawy się zmieniają, przed wizytą warto sprawdzić, co faktycznie jest otwarte i co można obejrzeć. W programie muzeum znajdziesz też oprowadzania, warsztaty, wykłady, prezentacje książek i inne wydarzenia. Niektóre z nich są skierowane do szerokiej publiczności, a inne do rodzin, nauczycieli czy grup specjalistycznych.

Tuż przed wizytą warto też sprawdzić aktualne godziny otwarcia i warunki wstępu. Są one podane na tej stronie w osobnych polach i mogą ulec zmianie. Starsze informacje z przewodników nie są tu wiarygodnym źródłem. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy chcesz połączyć wizytę z jakimś wydarzeniem lub dziełem wystawianym tylko tymczasowo.

Pora dnia i natężenie ruchu odwiedzających

W przypadku muzeum, w którym program wydarzeń ciągle się zmienia, trudno jest określić ogólną porę dnia, w której panuje spokój. Wernisaże, oprowadzania, zajęcia dla szkół i dni tematyczne mogą zaburzyć zwykły rytm. Jeśli chcesz obejrzeć ekspozycję w jak największym skupieniu, sprawdź program dnia i wybierz porę, w której nie zaczynają się żadne inne wydarzenia.

W przypadku tarasów dodatkową rolę odgrywa pogoda. Jasne światło ułatwia orientację w panoramie miasta, podczas gdy mocne słońce może sprawić, że przebywanie na otwartych przestrzeniach będzie bardziej męczące. Wnętrza pozostają w dużej mierze niezależne od tego. Dzięki temu w razie potrzeby można zmienić kolejność zwiedzania: najpierw ścieżki na zewnątrz, potem galerie – albo na odwrót.

Dojazd i parkowanie

Muzeum znajduje się na zachodnim skraju historycznego centrum Palmy, przy Porta de Santa Catalina, powyżej Passeig Marítim. Masywne mury Baluard de Sant Pere znacznie bardziej rzucają się w oczy w panoramie miasta niż wolnostojący budynek muzeum. Wejście nie znajduje się jednak na dole, przy nadbrzeżnej promenadzie, tylko od strony miasta, przy bastionie.

Z lotniska do Son Serra Perera

Podróż z lotniska w Palmie do Son Serra Perera, uwzględniona w danych podróży, ma długość 10 kilometrów i trwa około 18 minut. Dla tej trasy nie podano numeru drogi.

Parkowanie na obrzeżach Starego Miasta

Właściciel podaje, że można zaparkować przy Passeig Mallorca, Via Roma i Parc de la Mar. Stamtąd idziesz pieszo przez obrzeża centrum miasta do muzeum. Passeig Mallorca jest szczególnie dogodny, jeśli zbliżasz się od zachodu; Parc de la Mar sprawdza się lepiej, jeśli wizyta w Es Baluard jest częścią dłuższego spaceru po starej części miasta.

Jeśli zaparkujesz auto, zapamiętaj, gdzie jest wejście przy Porta de Santa Catalina. Bastion rozciąga się na kilku poziomach i stronach, więc punkt nawigacyjny przy Passeig Marítim niekoniecznie doprowadzi cię prosto do wejścia. Ostatni odcinek trasy, który trzeba pokonać pieszo, przebiega przez teren miejski i nie prowadzi przez jakieś odległe tereny.

Autobusem

W okolicy znajduje się kilka przystanków wzdłuż ulic Argentina, Sa Feixina i Es Jonquet. Należą do nich przystanki 8-Es Jonquet, 129-Argentina – Sa Feixina, Argentina – Sa Feixina 1 oraz 33-Es Jonquet. Stamtąd do muzeum dojdziesz pieszo, idąc przez teren przy Parc de Sa Feixina i Porta de Santa Catalina.

Dokładny przebieg trasy może ulec zmianie, dlatego lepiej sprawdzić to w aktualnych informacjach o ruchu. Żeby się tam zorientować, pamiętaj o takich miejscach jak „Es Jonquet”, „Argentina”, „Sa Feixina” i „Porta de Santa Catalina”. Ten historyczny bastion znajduje się nad nadmorską ulicą, na styku Starego Miasta, dzielnicy Santa Catalina i obszaru portowego.

W okolicy

Przed murami rozciąga się Parc de Sa Feixina, a za nim zaczynają się ulice Santa Catalina i Es Jonquet. Po drugiej stronie historyczne centrum Palmy rozciąga się w kierunku katedry i pałacu królewskiego. Dlatego Es Baluard świetnie nadaje się jako punkt przejściowy między zwiedzaniem galerii, spacerem po Starym Mieście a nadmorską częścią Palmy.

Son Serra Perera i lokalizacja muzeum

Son Serra Perera to miejsce docelowe, do którego obliczono podane odległości z lotniska.

Santa Catalina i Es Jonquet

Na zachód od muzeum leżą dzielnice Santa Catalina i Es Jonquet. Obie dzielnice można zwiedzić w ramach jednego dnia w muzeum, bez konieczności organizowania dodatkowej wycieczki. To połączenie sprawdza się szczególnie dobrze, bo samo Es Baluard już łączy różne dzielnice. Z jednej strony masz Bastion i Stare Miasto, z drugiej – Santa Catalina; poniżej rozciągają się port i Passeig Marítim. Dzięki temu wizyta w muzeum staje się punktem wyjścia do odkrywania różnych zakątków Palmy na piechotę.

Stare Miasto i katedra

W kierunku wschodnim miasto rozciąga się dalej, prowadząc do Starego Miasta, katedry i Palau de l'Almudaina. Nie warto traktować tych miejsc jako tylko krótkiego dodatku do zwiedzania. Wraz z Es Baluard tworzą one raczej tematyczną całość, obejmującą architekturę władzy od średniowiecza i wczesnej nowożytności aż po współczesne wykorzystanie dawnego obiektu wojskowego.

Jeśli już widziałeś widok na katedrę z tarasów muzeum, łatwiej będzie ci się zorientować w terenie, gdy będziesz tam szedł. Z drugiej strony, wcześniejszy spacer po Starym Mieście pomoże ci zrozumieć, dlaczego bastion zbudowano na zachodnim skraju historycznego centrum i jakie wejścia miał kiedyś chronić.