Nostra Senyora de la Consolació w Porreres

Kościół Nostra Senyora de la Consolació dominuje nad historycznym centrum Porreres nie dzięki przesadnej okazałości, ale po prostu swoją obecnością. Ten wielki kościół parafialny, zbudowany z jasnego piaskowca marès, góruje wysoko nad niskimi domami tego wiejskiego miasteczka. Kto zbliża się do niego uliczkami centrum miasta, szybko rozumie, dlaczego często nazywa się go „katedrą wiejskiej Majorki”.

Porównanie do katedry to nie oficjalny tytuł, tylko wskazówka na niezwykłe rozmiary i bogate wyposażenie. Za dość surową fasadą kryje się przestronna nawa z kaplicami bocznymi, monumentalnym ołtarzem głównym i osobną kaplicą różańcową, która wygląda niemal jak kościół w kościele. Wizyta jest szczególnie warta uwagi dla tych, którzy chcą poznać architekturę sakralną Majorki poza znanymi zabytkami Palmy. Miłośnicy sztuki też znajdą tu mnóstwo atrakcji: rzeźby, ołtarze i wizerunki świętych opowiadają o kilku stuleciach lokalnej pobożności. Jednocześnie Nostra Senyora de la Consolació nie jest eksponatem muzealnym, tylko rzymskokatolickim kościołem parafialnym w Porreres.

Nie wolno jej mylić z sanktuarium o tej samej nazwie w pobliżu Santanyí. Kościół, o którym tu mowa, znajduje się w samym centrum Porreres i jest nieodłączną częścią zarówno historycznego, jak i współczesnego życia tej miejscowości. Nie spodziewaj się tu wzgórza widokowego, pustelni ani kompleksu klasztornego – w centrum uwagi jest monumentalna nawa kościoła i jej wyposażenie.

Historia i znaczenie

Na długo przed powstaniem obecnej budowli w Porreres istniało już centrum kościelne. Kościół w tej miejscowości został odnotowany w dokumentach z 1242 roku, a kilka lat później ponownie wspomniano o nim w dokumencie papieskim. Od 1277 roku Porreres jest samodzielną parafią. Według informacji od gminy obecna budowla to już trzeci kościół, który powstał w Porreres w ciągu czterech stuleci. Każdy z tych kościołów był większy od poprzedniego – to wymowny znak rozwoju i rosnącej pewności siebie gminy.

Nowy budynek

W drugiej połowie XVII wieku architekt Oliver zaczął budować dzisiejszy kościół parafialny. Nie była to szybka, pojedyncza inwestycja: zanim w 1714 roku ukończono nawę główną, minęło kilka dekad. Właśnie ten długi czas budowy wyjaśnia, dlaczego kościół, choć sprawia wrażenie spójnej całości, w swoich architektonicznych i artystycznych szczegółach zdradza różne etapy powstania.

Kościół ten nie został zbudowany dla wspólnoty zakonnej, tylko jako kościół parafialny dla mieszkańców Porreres. Nazwa oznacza „Matka Boża Pocieszenia”. Cześć dla Matki Bożej jest w tym budynku widoczna w centralnym miejscu: płaskorzeźba nad głównym portalem już z zewnątrz wskazuje na patronkę, a w środku nad ołtarzem głównym góruje polichromowana figura Matki Bożej.

„Katedra kraju”

Dzięki swoim rozmiarom i artystycznemu wystrojowi kościół Nostra Senyora de la Consolació zyskał przydomek „katedry part forana”. To mallorskie wyrażenie oznacza tereny poza Palmą. Tytułu tego nie należy traktować dosłownie, bo zgodnie z prawem kościelnym jest to kościół parafialny. Opisuje on raczej wrażenie, jakie budynek wywiera w miejscowości znanej z upraw winorośli, zbóż, migdałów i moreli.

Kościół to więc coś więcej niż tylko zabytek. Symbolizuje znaczenie, jakie parafia miała na tradycyjnej Majorki jako religijne, społeczne i przestrzenne centrum. Ta wielka budowla musiała pomieścić nabożeństwa i kult różnych świętych. Świadczą o tym liczne kaplice boczne, a także bogato zdobione ołtarze.

Kolekcja dzieł sztuki, która powiększała się przez wieki

Po ukończeniu nawy głównej kontynuowano prace nad jej wyposażeniem. Duży ołtarz główny powstał w 1762 roku, a kamienny zegar słoneczny na fasadzie ma datę 1798. Niektóre dzieła sztuki są nawet starsze niż obecny budynek: figura św. Sebastiana autorstwa Gaspara Homs pochodzi z 1564 roku i jest więc starsza niż obecna budowla kościoła.

To warstwowanie w czasie ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia kościoła. Nostra Senyora de la Consolació to nie jest budynek, który został „ukończony” w jednym konkretnym dniu, bo architektura, ołtarze i rzeźby pochodzą z różnych etapów. Do dziś ta przestrzeń spełnia swoją pierwotną rolę jako kościół parafialny. Dlatego wizytę tu warto traktować nie tylko jako zwiedzanie dzieł sztuki, ale też jako wejście do wciąż czynnej przestrzeni sakralnej.

Co warto zobaczyć

Największe wrażenie robi kontrast między zewnętrzem a wnętrzem. Fasada wygląda na przejrzystą i niemal powściągliwą; za nią kryje się zaskakująco duża przestrzeń z gęstym zbiorem dzieł sztuki sakralnej. Dlatego warto nie kierować się od razu w stronę ołtarza głównego. Już na fasadzie i w przedniej części nawy czekają detale, które podczas szybkiego zwiedzania łatwo przeoczyć.

Główna fasada

Fasada podzielona jest na cztery poziome strefy. Cegły profilowane i gzymsy dzielą dużą powierzchnię z piaskowca, nie zamieniając jej jednak w chaotyczną kompozycję dekoracyjną. Główny portal ma proste zwieńczenie. Nad nim znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca Mare de Déu de la Consolació, Matkę Bożą Pocieszenia. Już przed wejściem ten obraz jasno pokazuje, komu poświęcony jest ten kościół.

Wyżej w fasadzie, która poza tym jest zamknięta, znajduje się duży otwór wpuszczający światło. Po prawej stronie widać zegar słoneczny z 1798 roku. To tylko mały szczegół obok potężnego portalu, ale właśnie dlatego warto go zobaczyć: podczas gdy kościół uosabia wieczną obecność religii, zegar ten zaznacza upływ dnia na jego zewnętrznej ścianie.

Po prawej stronie stoi pomnik poświęcony biskupowi Pere Joanowi Campinsowi. Jego imię kojarzy się przede wszystkim z gruntowną renowacją sanktuarium Santuari de Monti-Sion, położonego poza Porreres. Pomnik ten stanowi więc widoczny pomost między lokalnym kościołem parafialnym a kolejnym ważnym miejscem kultu w gminie.

Wieża zegarowa

Po prawej stronie kościoła wznosi się kwadratowa wieża. Gzymsy dzielą ją na siedem kondygnacji, dzięki czemu łatwo widać, jak wysoka jest. Całość wieńczy balustrada i piramidalny szczyt. W przeciwieństwie do wolnostojącej dzwonnicy, ta wieża jest ściśle połączona z fasadą i korpusem budynku; mimo to stanowi samodzielny pionowy akcent górujący nad dachami Porreres.

Z bliska warto spojrzeć w górę. Stopniowanie wieży, wyraźna geometria fasady i kamień Marès tworzą zupełnie inny obraz niż ten, który widać z wąskich uliczek, gdzie zazwyczaj widać tylko fragmenty. Właśnie ta różnica między widokiem z bliska a ogólnym wrażeniem stanowi jeden z uroków tej budowli.

Nawa kościoła

W środku rozciąga się długa nawa główna, przykryta półokrągłym sklepieniem. Po każdej stronie znajduje się siedem kaplic. Ten regularny układ nadaje przestrzeni rytm, a jednocześnie zapewnia miejsce na różne ołtarze, figury świętych i różne formy modlitwy. Wzrok jednak wyraźnie kieruje się do przodu, w stronę podwyższonego prezbiterium.

Rozmiar tego kościoła lepiej niż jakikolwiek opis wyjaśnia to popularne porównanie do katedry. A efekt ten nie wynika tylko z przestrzeni: boczne kaplice sprawiają, że podczas zwiedzania wnętrze wydaje się coraz mniejsze i bardziej kameralne. Patrząc z centralnej osi, kościół wydaje się monumentalny; przed pojedynczym ołtarzem na pierwszy plan wysuwają się rzeźby i lokalna pobożność.

Ołtarz główny autorstwa Josepa Sastre’a

Ołtarz w prezbiterium stworzył Josep Sastre w 1762 roku. Jego dolną, główną część dzieli sześć kolumn korynckich. Otaczają one pośrodku duży tabernakulum z miejscem na wystawienie Najświętszego Sakramentu. Po bokach stoją dwaj patroni Porreres: Jan Chrzciciel i Jan Ewangelista.

W kolejnej części ołtarza znajduje się polichromowana figura Nostra Senyora de la Consolació. Jest ona jednocześnie patronką, imienniczką i wizualnym centrum ołtarza. Po jej bokach widnieją święty Szczepan i święty Franciszek. Nieco wyżej widać obraz św. Piotra; całość wieńczy herb miejscowości.

Kto traktuje te figury tylko jako dekoracyjny dodatek, nie dostrzega tego starannie przemyślanego układu. Matka Boża stoi w centrum, lokalni patroni otaczają sakramentalny rdzeń, a herb parafii w widoczny sposób łączy tę religijną kompozycję z Porreres. Architektura, kult świętych i tożsamość mieszczańska spotykają się tu bezpośrednio.

Rada prezbiterialna

Przestrzeń ołtarzowa jest zwieńczona sklepieniem w kształcie muszli. Ta tak zwana koncha skupia wzrok i tworzy architektoniczną ramę dla wielkiego retabla. Z tylnej części nawy ołtarz, kolumny i figury tworzą spójny obraz widziany z daleka. Gdy się jednak zbliżysz, poszczególne płaszczyzny i wizerunki świętych stają się wyraźniejsze.

Dlatego warto zmienić miejsce, z którego się na to patrzysz. Najpierw możesz przyjrzeć się efektowi z osi środkowej; potem, patrząc z boków, zobaczysz, jak głęboko osadzony jest ołtarz i jak współgra z sklepieniem prezbiterium. Oczywiście trzeba przy tym pamiętać o nabożeństwach i zamkniętych strefach liturgicznych.

Kaplica Różańcowa

Capella del Roser to coś znacznie więcej niż zwykła nisza w nawie bocznej. Z dwiema kaplicami bocznymi i własnym prezbiterium tworzy niemal mały kościółek w obrębie wielkiego kościoła parafialnego. Nad nią wznosi się prostokątna wieża skrzyżowania naw, czyli konstrukcja świetlna, której malowidła przedstawiają tajemnice różańca.

Również ołtarz tej kaplicy jest dziełem Josepa Sastre’a. W centrum stoi Mare de Déu del Roser, czyli Matka Boża Różańcowa. W porównaniu z monumentalną nawą główną skala tutaj się zmienia: spójność przestrzeni i osobisty program ikonograficzny zachęcają do dokładniejszego, spokojniejszego oglądania. Kto pójdzie tylko do ołtarza głównego, a potem zawróci, przegapi jedną z najbardziej charakterystycznych części kościoła.

Kaplice św. Józefa i św. Sebastiana

W kaplicy poświęconej św. Józefowi stoi figura świętego z XIX wieku. Jest tam też wizerunek Zmarłej Matki Bożej, czyli Mare de Déu Morta. Szczególnie godna uwagi z historycznego punktu widzenia jest figura św. Sebastiana w kaplicy nazwanej jego imieniem. Dzieło Gaspara Homsa pochodzi z 1564 roku, a więc jest starsze od obecnej budowli kościoła. Jego wiek pokazuje, że zbiory artystyczne kościoła obejmują dzieła sprzed czasów obecnej budowli.

Wizyta

Najlepiej zacząć zwiedzanie jeszcze przed portalem. Stamtąd możesz osobno przyjrzeć się czteroczęściowemu podziałowi fasady, płaskorzeźbie Matki Boskiej, dużemu otworowi świetlnemu, zegarowi słonecznemu i bocznej dzwonnicy. Dopiero potem w środku dostrzeżesz tę ogromną zmianę skali. Kto od razu podchodzi do ołtarza głównego, dostrzega wprawdzie jego monumentalność, ale przeoczy strukturę przestrzeni.

Ciekawa wycieczka

W środku warto najpierw skupić się na osi centralnej. Stąd widać jednocześnie sklepienie beczkowe, regularny ciąg kaplic bocznych i ołtarz w prezbiterium. Potem możesz przejść się wzdłuż kaplic. Kaplica Różańcowa zasługuje na osobną uwagę, bo pod względem przestrzennym i artystycznym jest zaprojektowana niemal jak samodzielny kościół.

Na koniec warto jeszcze raz przyjrzeć się ołtarzowi głównemu. Po obejrzeniu poszczególnych kaplic lepiej widać tam powiązania między figurą Matki Boskiej, dwoma patronami miejscowości i herbem Porreres. Na zewnątrz warto jeszcze raz spojrzeć w górę na zegar słoneczny i členowaną wieżę.

Czas trwania zwiedzania i tempo zwiedzania

Żeby rzucić okiem, wystarczy krótki postój, ale to nie oddaje w pełni uroku tego kościoła. Jeśli chcesz dokładnie obejrzeć fasadę, nawę główną, kaplicę różańcową, ołtarz główny i wybrane kaplice boczne, zaplanuj wizytę jako osobny punkt programu, a nie tylko jako przystanek między dwoma innymi atrakcjami. Rzeczywisty czas zwiedzania zależy w dużej mierze od tego, jak dokładnie chcesz obejrzeć dzieła sztuki i ołtarze.

Nostra Senyora de la Consolació to czynny kościół parafialny. Podczas mszy czy uroczystości kościelnej priorytet ma liturgia; zwiedzanie pod kątem historii sztuki nie jest wtedy na miejscu. Również poza takimi okazjami ciche rozmowy, dyskretne robienie zdjęć i zachowanie pełnego szacunku dystansu do prezbiterium lepiej pasują do charakteru tego miejsca niż pośpieszne zwiedzanie.

Dostęp i aktualne godziny otwarcia

Nie podano stałych godzin otwarcia ani stałej ceny biletu. Ponieważ dostęp do czynnego kościoła parafialnego może zależeć od nabożeństw, świąt i lokalnych wydarzeń, warto sprawdzić aktualne informacje tuż przed wizytą. Otwarte drzwi zewnętrzne nie powinny być też traktowane jako gwarancja, że możesz zwiedzać kościół w danym czasie.

Jeśli trafisz na zamknięty kościół, możesz przynajmniej obejrzeć fasadę, płaskorzeźbę nad portalem, zegar słoneczny i wieżę, a wizytę połączyć ze spacerem po centrum miejscowości. Żeby jednak zobaczyć imponujące wnętrze – zwłaszcza ołtarz i kaplicę różańcową – warto spróbować jeszcze raz w potwierdzonym terminie otwarcia.

Jak dojechać

Kościół Nostra Senyora de la Consolació znajduje się w centrum Porreres, niedaleko głównego placu i ratusza. Podane odległości w kilometrach i czasy dojazdu odnoszą się więc do trasy do Porreres. Ostatni odcinek prowadzi przez historyczne centrum miasta, gdzie ten wysoki kościół świetnie nadaje się jako punkt orientacyjny.

Z lotniska w Palmie

Z lotniska w Palmie do Porreres jest 36 kilometrów drogą. Podróż trwa około 32 minut i prowadzi drogą Ma-5020. Po dojechaniu do miejscowości zaczyna się dojazd do kościoła. Ponieważ znajduje się on blisko centrum, warto pokonać ostatni odcinek nie kierując się wyłącznie wieżą kościoła, ale lokalnym oznakowaniem drogowym.

Z Palmy

Z centrum Palmy do Porreres jest 40 kilometrów drogą. Podróż trwa około 41 minut i prowadzi trasą Ma-15, a potem Ma-5030. Te wskazówki kończą się w Porreres. Ostatni odcinek do kościoła parafialnego prowadzi ulicami centrum miejscowości.

Autobusy publiczne i ostatnia droga

Do Porreres dojeżdżają też autobusy publiczne; na terenie miejscowości jest kilka przystanków. Ponieważ rozkłady jazdy i najdogodniejsze połączenia zależą od miejsca, z którego wyruszasz, warto sprawdzić aktualną trasę i godzinę odjazdu. Z odpowiedniego przystanku reszta drogi prowadzi przez Porreres do kościoła w centrum.

W okolicy

Po wyjściu z kościoła dzwonnica jest jeszcze przez chwilę widoczna między domami. Porreres leży na równinie Es Pla i pokazuje inną stronę Majorki niż nadmorskie miejscowości: fasady w kolorze piaskowca, tradycyjne kamienice i zwarta historyczna dzielnica to główne atrakcje tej wycieczki. Nostra Senyora de la Consolació to idealny punkt wyjścia, bo znajduje się tuż obok głównego placu i ratusza.

Porreres i jego rolnictwo

Historia tej miejscowości jest ściśle związana ze zbożem, migdałami i winem. Później Porreres zasłynęło przede wszystkim z moreli i ich suszenia. Stare wiatraki przypominają o przetwórstwie zboża, a kościół parafialny stanowił duchowe centrum Porreres.

A potem warto pospacerować po ulicach i placach, żeby lepiej zrozumieć, jak ta budowla wpisuje się w otoczenie. Kościół nie wydaje się wtedy odizolowanym zabytkiem, tylko sercem miejscowości, której codzienne życie do dziś w większym stopniu kształtują mieszkańcy wyspy niż klasyczna turystyka nadmorska.

Inne atrakcje w miejscowości

Jeśli chcesz kontynuować spacer, możesz zajrzeć do kościoła Sant Felip Neri, małego kościoła de l’Hospitalet, muzeum miejskiego albo do Parc de n’Hereveta. Nie należy ich jednak traktować jako konkurencji dla kościoła parafialnego: każda z tych atrakcji pokazuje inny fragment lokalnej historii, podczas gdy Nostra Senyora de la Consolació, dzięki swoim rozmiarom i zbiorom dzieł sztuki, stanowi zdecydowany punkt centralny.

W zależności od dnia tygodnia i okazji atmosfera w centrum może się znacznie zmieniać. Lokalne festyny i targi moreli to nieodłączna część życia kulturalnego Porreres. Widać wtedy szczególnie wyraźnie, że place, kościoły i ulice wciąż są częścią lokalnego życia społecznego.

Santuari de Monti-Sion

Na południe od miejscowości leży Santuari de Monti-Sion, osobna atrakcja turystyczna poza centrum. Można je łatwo połączyć z wizytą w kościele parafialnym, bo oba miejsca są częścią religijnej historii Porreres. Pomnik biskupa Pere Joana Campinsa przy kościele Nostra Senyora de la Consolació przypomina o jego roli w odnowieniu tego sanktuarium.

Ważne jest, żeby dobrze to rozróżnić: Monti-Sion to położone na wzniesieniu sanktuarium poza miastem, a Nostra Senyora de la Consolació to duży kościół parafialny w centrum. Jeśli odwiedzisz oba miejsca, poznasz dwie zupełnie różne formy mallorskiej architektury sakralnej – z jednej strony monumentalną przestrzeń parafialną, z drugiej zaś położone na obrzeżach sanktuarium pielgrzymkowe.