Kiesrecht voor Duitsers op Mallorca: gemeenteraads- en Europese verkiezingen

Het kiesrecht voor Duitsers in Spanje zorgt op Mallorca voortdurend voor verwarring – en daardoor gaan er regelmatig stemmen verloren. Wie al jaren staat ingeschreven, denkt vaak automatisch stemgerechtigd te zijn. En wie ooit aan een Europese verkiezing heeft deelgenomen, is verrast dat hij niet mag stemmen voor het Balearen-Parlament. In deze gids zetten we de 4 verkiezingen helder op een rij: gemeenteraadsverkiezingen, Europese verkiezingen, het Spaanse parlement en de Bundestagswahl vanuit het buitenland. Je leest aan welke voorwaarden de Ley Orgánica del Régimen Electoral General (LOREG) stelt, waarom de "Willensbekundung" aan de verkiezingsautoriteit de doorslaggevende stap is en hoe je je kiesrecht in Duitsland behoudt als je verhuist.

Weet je bij welke van de 4 verkiezingen je op Mallorca daadwerkelijk mag meebeslissen?

• Persoonlijke aanvraag indienen — wij brengen je in contact met experts op het gebied van overheidsprocedures en inschrijfprocedures op Mallorca
• Empadronamiento Mallorca — de basisvoorwaarde zonder welke je ter plaatse geen kiesrecht krijgt

De 4 verkiezingen op een rij — en waar de verwarring begint

Op Mallorca zijn er voor Duitsers 4 heel verschillende verkiezingen relevant, maar slechts bij 2 daarvan mag je daadwerkelijk stemmen. De verwarring ontstaat meestal doordat gemeenteraads- en regionale verkiezingen in Spanje op dezelfde dag plaatsvinden en er op het eerste gezicht bij horen, terwijl ze juridisch strikt van elkaar gescheiden zijn.

Let op: Wie de Spaanse nationaliteit verkrijgt, krijgt automatisch ook stemrecht voor de Cortes Generales en het Balearen-Parlament. Meer informatie vind je in de gids over het aanvragen van de Spaanse nationaliteit.

Gemeenteraadsverkiezingen: jouw stemrecht in de gemeente

Bij de Spaanse gemeenteraadsverkiezingen (elecciones municipales) hebben EU-burgers volgens Art. 176.1 LOREG actief stemrecht als zij in Spanje wonen, voldoen aan de voorwaarden die ook voor Spanjaarden gelden – en uitdrukkelijk hebben aangegeven dat zij hun actieve stemrecht in Spanje willen uitoefenen. Juist dit laatste punt wordt regelmatig over het hoofd gezien: zonder deze verklaring sta je niet in het kiezersregister, ook niet als je al jaren via het Empadronamiento in je gemeente staat ingeschreven. Volgens Art. 177 LOREG kun je onder dezelfde voorwaarden ook verkiesbaar zijn en dus zelf kandidaat zijn voor de gemeenteraad.

Het register waarin buitenlandse kiesgerechtigden zijn opgenomen, heet CERE (Censo Electoral de Extranjeros Residentes) en wordt beheerd door de Oficina del Censo Electoral van het Spaanse statistiekbureau INE. De specifieke formulieren en termijnen voor de wilsverklaring worden bij elke gemeenteraadsverkiezing opnieuw vastgesteld en voorafgaand aan de verkiezingen door de Oficina del Censo Electoral bekendgemaakt – ga hierbij uit van de actuele bekendmaking en niet van gegevens uit een eerder verkiezingsjaar.

Let op: Wie is verhuisd en zich niet opnieuw heeft empadronado, ontvangt geen stembescheiden – ook niet als bij een eerdere verkiezing alles al correct was geregeld. Geef elke adreswijziging tijdig door bij het gemeentehuis van je gemeente.

Europese verkiezingen: Spanje of Duitsland — maar slechts 1 keer

Ook bij de verkiezingen voor het Europees Parlement hebben burgers van de Unie actief kiesrecht in Spanje (art. 210.1 LOREG), mits zij voldoen aan de voorwaarden die ook voor Spanjaarden gelden en in hun lidstaat van herkomst – dus Duitsland – eveneens kiesgerechtigd zijn. Het cruciale verschil met de gemeenteraadsverkiezingen staat in art. 210.3 LOREG: je moet vooraf uitdrukkelijk hebben gekozen om je stemrecht bij de Europese verkiezingen in Spanje uit te oefenen. Doe je dat niet, dan blijft je stemrecht automatisch in Duitsland.

Art. 210.2 LOREG maakt duidelijk: Niemand mag bij dezelfde verkiezing meer dan 1 keer stemmen. Kies je voor Spanje, dan stem je daar uitsluitend op Spaanse lijsten; voor deze verkiezing heb je dan geen extra stemrecht in Duitsland. Volgens Art. 210 bis kun je als EU-burger in Spanje ook worden gekozen in het Europees Parlement, mits je in je land van herkomst eveneens verkiesbaar bent.

Waar Duitsers in Spanje niet voor mogen stemmen

Dit is de meest voorkomende teleurstelling. Daarom staat het duidelijk aan het begin van deze gids en niet aan het einde: Duitsers mogen niet stemmen voor de Cortes Generales (Congreso de los Diputados en Senado), het Parlament der Balearen of de Consells Insulars als vertegenwoordigend orgaan. Voor deze 3 verkiezingen is de Spaanse nationaliteit vereist – ook een nog zo lang verblijf, een Empadronamiento of een Residencia verandert daar niets aan. Wie op Mallorca op alle politieke niveaus wil meebeslissen, ontkomt niet aan het verkrijgen van de Spaanse nationaliteit.

Let op: Deze beperking geldt uitsluitend voor het kiesrecht. Je overige rechten als EU-burger – zoals vrijheid van vestiging, gezondheidszorg of eigendom – blijven hierdoor onverlet.

Bundestagsverkiezingen vanuit Mallorca: aanvraag vereist

Wie naar Mallorca emigreert en zijn woonplaats in Duitsland volledig opgeeft, verliest het Duitse kiesrecht niet automatisch – maar moet het wel actief aanvragen. Volgens § 12 Abs. 2 Bundeswahlgesetz zijn Duitsers in de zin van Art. 116 Abs. 1 Grundgesetz die op de verkiezingsdag buiten Duitsland wonen, onder 2 alternatieve voorwaarden kiesgerechtigd:

De 2e mogelijkheid wordt vaak over het hoofd gezien: wie de grens van 25 jaar heeft overschreden, is niet automatisch uitgesloten, maar moet in de aanvraag zelf toelichten dat hij of zij politiek vertrouwd is met Duitsland en erdoor geraakt wordt. Een eerdere woonplaats in het gebied volgens art. 3 van het Einigungsvertrag telt mee voor de termijn van 3 maanden.

Let op: Duitsers in het buitenland worden niet automatisch opgenomen in een Duits kiezersregister. Voor elke Bundestagswahl moet je opnieuw schriftelijk een aanvraag voor opname in het kiezersregister indienen bij de bevoegde Duitse gemeente; vervolgens stem je per brief. Welke gemeente bevoegd is, hangt af van je laatste Duitse woonplaats of van de vangnetregels van § 12 Abs. 4 Bundeswahlgesetz.

Stap voor stap: inschrijving voor gemeenteraads- en Europese verkiezingen

1. Zorg dat je Empadronamiento in je gemeente op Mallorca actueel is – zonder deze inschrijving word je niet opgenomen in het kiezersregister.
2. Wacht op de oproep van de Oficina del Censo Electoral (INE) of informeer vooraf zelf naar de procedure voor de wilsverklaring in aanloop naar de betreffende verkiezing.
3. Kies bij de Europese verkiezingen bewust of je je stemrecht in Spanje of in Duitsland wilt uitoefenen – dubbel stemmen is uitgesloten.
4. Dien de wilsverklaring op tijd in bij de bevoegde instantie zodra de officiële oproep voor de betreffende verkiezing is gepubliceerd.
5. Controleer vóór elke volgende verkiezing of een verhuizing binnen Mallorca betekent dat je je opnieuw moet aanmelden in het kiezersregister.

Stap voor stap: aanvraag voor inschrijving voor de Bundestagswahl

1. Ga na welke Duitse gemeente voor jou bevoegd is – doorgaans je laatste Duitse woonplaats.
2. Dien vóór elke Bundestagswahl opnieuw een schriftelijke aanvraag voor opname in het kiezersregister in bij deze gemeente.
3. Leg in de aanvraag uit welke van de 2 mogelijkheden uit § 12 Abs. 2 Bundeswahlgesetz op jou van toepassing is – vooral als je verblijf in Duitsland langer geleden is.
4. Vraag na een succesvolle inschrijving de documenten voor stemmen per brief aan en stuur je stem tijdig terug.
5. Houd de actuele procedures en termijnen van de Bundeswahlleiterin in de gaten, aangezien termijnen per verkiezing kunnen verschillen.

De meest voorkomende fouten

• Uitgaan van automatisme: Noch het Spaanse, noch het Duitse kiesrecht krijg je "automatisch" omdat je staat ingeschreven of eerder al eens hebt gestemd.
• Verklaring van intentie vergeten: Zonder uitdrukkelijke verklaring bij de Oficina del Censo Electoral wordt je naam niet opgenomen voor de gemeenteraads- en Europese verkiezingen.
• Proberen dubbel te stemmen: Wie bij de Europese verkiezingen zowel in Spanje als in Duitsland stemt, overtreedt Art. 210.2 LOREG.
• Ook voor het Balearen-Parlement willen stemmen: Voor deze verkiezing is de Spaanse nationaliteit vereist, ongeacht je woonplaats.
• De aanvraag voor de Bundestagswahl als eenmalig beschouwen: De aanvraag geldt steeds slechts voor 1 verkiezing en moet daarna opnieuw worden ingediend.
• Een verhuizing niet doorgeven: Een nieuw Empadronamiento op Mallorca of een verhuizing in Duitsland kan gevolgen hebben voor de bevoegde instantie.

Wat gebeurt er daarna?

Zodra je in het Spaanse kiezersregister (CERE) staat ingeschreven, blijft die inschrijving in principe geldig zolang je woonplaats niet verandert. Voor toekomstige gemeenteraadsverkiezingen hoef je je doorgaans niet opnieuw aan te melden, maar je moet elke adreswijziging wel tijdig aan de gemeente doorgeven. Het onderzoek vermeldt niet hoe lang een eenmaal gemaakte keuze voor de Europese verkiezingen geldig blijft – informeer daarom vóór elke Europese verkiezing tijdig bij de Oficina del Censo Electoral. Bij de Duitse Bundestagswahl begint de procedure daarentegen telkens opnieuw: de aanvraag tot inschrijving in het kiezersregister geldt uitsluitend voor de komende verkiezing.

Checklist: kiesrecht als Duitser/Duitse op Mallorca

• Empadronamiento in de woongemeente is actueel
• Verklaring van intentie voor de gemeenteraadsverkiezingen bij de Oficina del Censo Electoral gecontroleerd of ingediend
• Keuze voor de Europese verkiezingen gemaakt: Spanje of Duitsland
• Het spreekt voor zich dat je zonder Spaanse nationaliteit niet kunt stemmen voor het Balearen-Parlement, de Consells Insulars en de Cortes Generales
• De bevoegde Duitse gemeente voor de Bondsdagverkiezingen vastgesteld
• Houd de actuele oproep van de Bundeswahlleiterin in de gaten zodra er Bondsdagverkiezingen zijn
• Bij een verhuizing binnen Mallorca of binnen Duitsland gecontroleerd welke instanties voortaan bevoegd zijn

Conclusie

Het kiesrecht voor Duitsers in Spanje is geen kwestie van alles of niets, maar bestaat uit 4 duidelijk gescheiden verkiezingen: voor de gemeenteraad en het Europees Parlement kun je op Mallorca stemmen, mits je staat ingeschreven en je dit bij de kiesautoriteit hebt aangegeven. Het Balearen-Parlement, de Consells Insulars en de Cortes Generales blijven voorbehouden aan Spaanse staatsburgers. Je Duitse kiesrecht voor de Bondsdagverkiezingen blijft bestaan, maar alleen als je het bij elke verkiezing actief aanvraagt. Weet je niet zeker of formulieren of bewijsstukken uit het Duits naar het Spaans moeten worden vertaald? In het brancheoverzicht Vertalers & Tolken vind je geschikte contactpersonen.

Officiële bronnen

• Ley Orgánica 5/1985 del Régimen Electoral General (LOREG), geconsolideerde versie: https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-1985-11672
• § 12 Bundeswahlgesetz: https://www.gesetze-im-internet.de/bwahlg/__12.html
• Bundeswahlleiterin – informatie voor Duitsers in het buitenland: bundeswahlleiterin.de
• Instituto Nacional de Estadística (INE) – Oficina del Censo Electoral: ine.es
• Auswärtiges Amt – stemmen vanuit het buitenland: auswaertiges-amt.de