es Racó de Gaspar Bennàssar, "s'Arquitecte" in Palma

Midden in Palma vestigt Racó de Gaspar Bennàssar, "s'Arquitecte", je aandacht op een man wiens werk je al tegenkomt lang voordat je zijn naam kent. Deze historische herdenkingsplek is opgedragen aan Gaspar Bennàssar i Moner, de architect en stedenbouwkundige die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de ontwikkeling van de hoofdstad van Mallorca.

Het plaatsje draagt de naam van Bennassar en staat geregistreerd als historische bezienswaardigheid in Palma. Als je hier even stopt, ga je de gevels, pleinen, verkeersaders en afzonderlijke gebouwen van de stad met andere ogen bekijken.

Een bezoek hier is vooral de moeite waard voor mensen die geïnteresseerd zijn in stadsontwikkeling, architectuur en het minder voor de hand liggende Palma. Het belang ervan zit hem in het verband tussen het levenswerk van Bennàssar en de stad die zich eromheen uitstrekt.

Geschiedenis en betekenis

Toen Gaspar Bennàssar i Moner begon mee te werken aan de vormgeving van het moderne Palma, zat de stad midden in een ingrijpende verandering. De architect, die in 1869 in Palma werd geboren, werd in 1901 benoemd tot stadsarchitect en bleef tot aan zijn dood in 1933 voor het stadhuis werken. In die tijd ontwierp en verbouwde hij niet alleen losse gebouwen. Hij hield zich ook bezig met bruggen, promenades, openbare voorzieningen en de grote lijnen van de stadsontwikkeling.

Bennàssar stond in Palma bekend onder de bijnaam s'Arquitecte, oftewel ‘de architect’. Die titel klinkt simpel, maar zegt veel over zijn positie in die tijd. Naast zijn werk als stadsarchitect bekleedde hij nog andere functies, waaronder die van diocesaanarchitect en monumentenzorgarchitect. Volgens zijn kleindochter omvatte zijn oeuvre zo’n 700 ontwerpen en verbouwingen – een ongewoon omvangrijk oeuvre, waarvan de sporen niet alleen in Palma, maar ook op Mallorca en de Balearen te vinden zijn.

De verbouwing van Palma

Een van de blijvende erfenissen van Bennàssar is de herinrichting van Palma na de sloop van de middeleeuwse stadsmuren. De uitbreiding van de Avenidas die hierdoor mogelijk werd, veranderde de verhouding tussen de oude binnenstad en de groeiende nieuwe stad fundamenteel. De ommuurde stad veranderde in een hoofdstad waarvan de nieuwe verkeersassen en openbare gebouwen de opmars naar de 20e eeuw zichtbaar maakten.

Dit proces was niet onomstreden. Het verlies van de vestingwerken betekende tegelijkertijd het verlies van historisch bouwgoed. Bennàssars invloed leverde hem bewonderaars op, maar ook tegenstanders. Een documentaire over zijn leven beschrijft hem daarom als een even belangrijke als controversiële figuur. Het Racó de Gaspar Bennàssar herdenkt niet zozeer een onbetwiste held, maar eerder een ontwerper wiens beslissingen tot op de dag van vandaag doorwerken in de stadsplattegrond.

Late erkenning

Bennàssar stierf in 1933 in Barcelona. Pas decennia later kreeg hij een van de meest opvallende officiële eerbewijzen van zijn geboortestad: in 1996 benoemde Palma hem postuum tot Fill Il·lustre de Palma, de ‘eervolle zoon’ van de stad. Deze historische plek draagt zijn naam en bijnaam. Het legt niet alleen een biografie vast, maar werpt ook de vraag op wie een stad vormt en hoe architectuur het dagelijks leven generaties lang beïnvloedt.

Wat er te zien is

De naam is hier de sleutel. Es Racó de Gaspar Bennàssar, "s'Arquitecte", is vernoemd naar de architect en stedenbouwkundige. Deze historische plek verwijst naar Bennàssar en zijn omvangrijke oeuvre.

Wie ter plaatse alleen op zoek is naar een spectaculaire gevel, ziet daardoor makkelijk de eigenlijke boodschap over het hoofd. Bennàssar werkte niet alleen als ontwerper van losse siergebouwen. Bruggen, straten, openbare voorzieningen en stedenbouw behoorden ook tot zijn werkterrein. Het Racó maakt van deze verspreide nalatenschap één samenhangend geheel.

De bijnaam „s'Arquitecte“

De vorm van de naam verdient speciale aandacht. De toevoeging 's'Arquitecte' behoudt de bijnaam waaronder Bennàssar in Palma bekend stond. Het herinnert eraan hoe nauw zijn persoon met zijn beroep verbonden was. Waar andere gedenktekens titels en functies opsommen, volstaat hier de volksnaam: de architect.

Bennàssars Palma

Vanuit deze herdenkingsplek kun je het werk van Bennàssar in gedachten over heel Palma uitspreiden. Tot zijn bekende projecten behoren het Coliseo Balear, het voormalige slachthuiscomplex Escorxador, het Triquet-gebouw, het Cine-Born-bioscoopgebouw en het weerstation op de Plaça d'Espanya. Hij werkte ook aan de Passeig Sagrera, aan het L’Àguila-gebouw vlakbij de Plaça Major en aan een brug over de Torrent de sa Riera.

Een deel van zijn werk is verloren gegaan. Juist daarom is het Racó een goed startpunt: het vestigt de aandacht op een architectonisch erfgoed dat niet in één enkel monument is geconcentreerd. Het bezoek verandert vooral je kijk op de dingen. Ogenschijnlijk losstaande plekken vormen samen een netwerk van ingrepen, dat reikt van openbare gebouwen tot grote verkeersaders.

Het bezoek

Een bezoek kan beginnen met even stilstaan. Deze historische plek kun je zien als een soort voetnoot in het stadsbeeld: eerst de naam opmerken, dan de rol van Bennassar in kaart brengen en daarna op zoek gaan naar zijn sporen in Palma.

Het is de moeite waard om wat meer tijd te nemen als je er een architectuurwandeling van maakt. De Plaça d'Espanya en het centrum van Palma zijn daarvoor een prima startpunt. Het werk van Bennàssar is daar niet tot één stijl te herleiden; juist de afwisseling tussen representatieve architectuur, functionele gebouwen en stedenbouwkundige ingrepen is zo interessant.

Als begin van een stadswandeling

Het Racó is een prima startpunt voor een rondje door het centrum. Het weerstation op de Plaça d'Espanya, het L'Àguila-gebouw bij de Plaça Major en de Passeig Sagrera laten elk een andere kant van zijn werk zien. Je hoeft ze niet per se tot een complete themaroute te combineren. Twee of drie haltes zijn al genoeg om te zien hoe gevarieerd Bennàssars opdrachten waren.

Voordat je een gerichte rondleiding plant, is het aan te raden om de actuele lokale informatie te checken. Als je het Racó sowieso in een wandeling door Palma inpast, ben je niet gebonden aan een lang bezoekprogramma en kun je je bezoek flexibel indelen.

Voor wie is het de moeite waard om hier even te stoppen?

Vooral architectuurliefhebbers, liefhebbers van stadsgeschiedenis en bezoekers die Palma buiten de grote monumenten om willen leren kennen, hebben hier het meest aan. De waarde zit ’m in de context: de naam Bennàssar verbindt hier de groeiende stad van het begin van de 20e eeuw met het huidige Palma.

Routebeschrijving en parkeren

Vanaf de luchthaven van Palma rijd je eerst via de Ma-19 naar Palma. Het is 11 kilometer rijden naar de stad, de rit duurt ongeveer 20 minuten. Deze gegevens gelden uitdrukkelijk tot aan Palma, niet tot aan een gereserveerde parkeerplaats direct bij Racó. Het laatste stuk gaat door het wegennet in de binnenstad, waar het verkeer en het zoeken naar een parkeerplaats je aankomst kunnen beïnvloeden.

Als je het centrum wilt bezoeken, is het vaak makkelijker om met het openbaar vervoer te komen. De haltes bij de Plaça d'Espanya – Estació Intermodal liggen vlak bij de historische wijk. Van daaruit kun je je bezoek te voet voortzetten met een wandeling door de binnenstad.

Als je met de auto komt, moet je het Racó niet zien als een op zichzelf staande bestemming waar je rechtstreeks naartoe rijdt. Het is verstandiger om een gewone parkeerplaats in de binnenstad te zoeken en deze herdenkingsplek in een wandeling te verwerken. Je parkeerplannen moeten je afstemmen op het centrum van Palma en de rest van je dagprogramma.