Palma Aquarium: de grote onderwaterwereld van Mallorca

Slechts een glasplaat scheidt de bezoekers van roggen, zeeschildpadden en haaien, die schijnbaar gewichtloos door het diepblauwe water glijden. Het Palma Aquarium bij Can Pastilla is veel meer dan alleen een reeks verlichte aquaria: de rondleiding combineert de onderwaterwereld van de Middellandse Zee met tropische riffen, een uitgestrekte tuin, een jungle-thema en moderne belevingsruimtes.

Er leven meer dan 8.000 zeedieren in de bassins. Vooral de afwisseling in schaal is indrukwekkend. Het ene moment zoek je tussen de rotsen naar kleine bewoners van de Middellandse Zee, en even later opent zich met Big Blue een enorme watermassa waarin haaien hun rondjes trekken. Daartussen schitteren levende koralen, zweven kwallen bijna gewichtloos in het water en bewegen tropische vissen zich door dichtbegroeide rifwerelden.

Het aquarium is vooral de moeite waard voor gezinnen, liefhebbers van de zee en iedereen die een uitgebreid bezoek wil brengen met levendige natuurkennis. Ook bij wisselvallig weer is het een voor de hand liggende bestemming, hoewel delen van de rondleiding door open tuingedeelten lopen. Wie alleen maar even snel wat vissen wil bekijken, onderschat het aquarium: de kracht zit hem in de zorgvuldig opgebouwde reis van de kusten van Mallorca tot in de tropische oceanen.

Geschiedenis en betekenis

Toen het Palma Aquarium in 2007 werd geopend, ontstond er aan de Playa de Palma geen klassieke dierentuin, maar een complex van aquaria, tuinen en educatieve ruimtes. De architect Bartolomé Blanch Carrió was verantwoordelijk voor het ontwerp. Alleen al het uiterlijk moest zich onderscheiden van een gewone tentoonstellingshal: gebogen bouwdelen en een gekleurde, geventileerde glazen gevel geven het gebouw een vloeiende vorm, die meer doet denken aan beweging in het water dan aan rechthoekige, functionele architectuur.

Een aquarium als ecosysteem

De 55 bassins zijn ingericht als zelfstandige mariene leefgebieden. Samen bevatten ze zo’n 5 miljoen liter water en laten ze meer dan 700 soorten zien uit de Middellandse Zee, de Atlantische Oceaan, de Indische Oceaan en de Stille Oceaan. De ambitie ging dus vanaf het begin verder dan alleen het laten zien van opvallende dieren. Koralen, planten, rotsformaties en kleinere organismen maken deel uit van de nagebootste leefgemeenschappen en laten zien hoe nauw de bewoners van een mariene omgeving van elkaar afhankelijk zijn.

Dit idee bepaalt tot op de dag van vandaag de rondleiding. Die begint niet met de grootste dieren, maar met de zee die vlak voor Mallorca ligt. Pas daarna wordt het uitzicht breder en zie je tropische riffen en de open oceaan. Zo ontstaat er een logische overgang van het vertrouwde naar het onbekende – en tegelijkertijd een herinnering dat ook de zee rond de Balearen een kwetsbare leefomgeving is.

Bescherming, onderzoek en onderwijs

Naast het ontvangen van bezoekers zet het aquarium zich in voor de bescherming van de zee en milieueducatie. Er ligt een speciale focus op koralen en de vraag hoe beschadigde rifsystemen behouden of hersteld kunnen worden. Schoolbezoeken, educatieve programma’s en presentaties zijn niet alleen bedoeld om kennis over soorten over te brengen, maar ook om de kwetsbaarheid van mariene ecosystemen duidelijk te maken.

Al in het openingsjaar werd het project bekroond als een ondernemend initiatief op de Balearen. Maar nog belangrijker dan zulke onderscheidingen is de combinatie van de tentoonstellingsruimte en het idee van natuurbehoud. Als je de levende koralen van dichtbij bekijkt, zie je niet zomaar een decoratie: de kolonies zijn zelf dieren en vormen de basis van hele levensgemeenschappen. Juist op zulke momenten vervult het Palma Aquarium zijn educatieve taak het meest overtuigend.

Wat er te zien is

De rondleiding leeft van contrasten. Het heldere water van de Middellandse Zee gaat over in de intense kleuren van tropische riffen, binnenruimtes komen uit op mediterrane tuinen, en na kleine, gedetailleerde bassins volgt de enorme diepte van Big Blue. De afzonderlijke delen zijn thematisch opgebouwd en kun je lezen als opeenvolgende hoofdstukken.

Middellandse Zee

Het begint allemaal met de Balearenzee. De bassins laten de rotsachtige kust- en onderwaterlandschappen zien die Mallorca omringen, en vestigen je aandacht op dieren die je tijdens het zwemmen vaak over het hoofd ziet. Tussen rotsen, zandvlakten en waterplanten zwemmen vissen en andere bewoners van de westelijke Middellandse Zee rond. Grote exemplaren worden afgewisseld met soorten die pas bij nader inzien uit hun omgeving naar voren komen.

Deze start is bewust wat ingetogener dan de latere tropische werelden. In plaats van felle kleuren domineren hier gedempte steen- en blauwtinten het beeld. Juist daarom is het de moeite waard om niet te snel verder te lopen. In de kleinere details zie je hoe gevarieerd de zee voor de kust van Mallorca is.

Tropische zeeën

In de tropische bassins verandert het kleurenpalet ineens. Koralen vormen vertakte, compacte of waaierachtige structuren, waar tussen zwermen kleurrijke vissen door zwemmen. Tijdens de rondleiding zie je 275 verschillende koraalsoorten. Het Palma Aquarium heeft daarmee een buitengewoon uitgebreide collectie levende koralen in Europa.

Het belangrijkste verschil met kunstmatig ingerichte rifaquaria zit hem in de levendigheid van het landschap. Koralen groeien, reageren op hun omgeving en bieden andere dieren beschutting. Sommige zien er van een afstand uit als planten of minerale formaties; pas van dichtbij zie je hun fijne poliepen. Als je even de tijd neemt voor deze rustige aquaria, zie je naast de opvallende vissen ook allerlei kleine bewegingen in de rifstructuren.

Mediterrane tuinen

Na de verduisterde aquariumruimtes leidt het pad naar buiten. De mediterrane tuinen sluiten aan bij de vegetatie en sfeer van het eiland en vormen een welkome onderbreking tussen de onderwatergedeelten. Op een oppervlakte van 12.000 vierkante meter groeien planten die zijn aangepast aan de zon, de droogte en het klimaat van de Balearen.

Deze overgang is meer dan alleen een vormgevende onderbreking. Na het gedempte licht van de bassins komen kleuren, warmte en wind duidelijk naar voren. Tegelijkertijd laat de tuin zien dat het aquarium is aangelegd als een groter belevenispark. Afhankelijk van het weer wordt dit gedeelte een zonnige rustplek of een snellere overgang naar de volgende binnenruimte.

Jungle

In het jungle-gedeelte wordt de begroeiing steeds dichter en kom je terecht in een nagebootst tropisch landschap. Een waterval van 7 meter hoog is het meest opvallende blikpunt. Vochtigheid, het geluid van stromend water en het dichte groen zorgen voor een sterk contrast met de drogere Mallorcaanse tuin ervoor.

Deze opstelling is niet bedoeld als vervanging voor een wandeling door een botanische tuin, maar om de sfeer van tropische bossen op een zintuiglijke manier over te brengen. Schaduw, water en weelderige planten bepalen de sfeer. Voor kinderen is dit gedeelte vaak een welkome afwisseling, omdat de rondleiding hier minder aanvoelt als een klassieke tentoonstelling en meer als een landschap waar je doorheen kunt lopen.

Big Blue

Dan wordt het weer wat donkerder en worden de ruimtes steeds groter. Big Blue is het hart van het Palma Aquarium: een 8,5 meter diep haaienbassin waarin 10 haaien samen met zo’n 1.000 andere dieren leven. Door de grote waterkolom lijken de bewoners niet op tentoonstellingsstukken. Haaien verschijnen eerst in de verte, zwemmen rustig hun rondjes en glijden pas later vlak langs de ruiten.

Het uitzicht door de tunnel van acrylglas op de bodem van het bassin is echt indrukwekkend. Er glijden schaduwen over je hoofd, terwijl vissen op verschillende dieptes in het water zwemmen. De diepte zorgt voor een ruimtelijk effect dat kleinere showbakken niet kunnen evenaren: je blik verdwaalt in het blauw, en zelfs grote dieren kunnen even achter een school vissen of in het donkerdere deel van het bassin verdwijnen.

Als je Big Blue alleen maar snel doorkruist, mis je een groot deel van de belevenis. Het loont de moeite om een vaste plek bij een van de grote uitkijkpunten in te nemen, want het tafereel verandert voortdurend. Het ene moment domineert een haai die vlak langs je zwemt, het andere moment krijg je een blik op het samenleven van de vele kleinere visjes. Niet één spectaculaire beweging, maar juist de rustige duur van het observeren maakt deze ruimte zo bijzonder.

Kwallen

In de kwallenruimte verdwijnt de omgeving bijna helemaal naar de achtergrond. De dieren zweven voor een verlichte achtergrond, trekken hun koepel samen en laten hun tentakels door het water glijden. Omdat kwallen voor 95 procent uit water bestaan, zien hun lichamen er tegelijkertijd scherp omlijnd en bijna doorzichtig uit.

De ruimte vestigt je aandacht op ritme en beweging. In tegenstelling tot bij snelle zwermvissen verandert het beeld langzaam. Daardoor vormt deze ruimte een rustig tegenwicht voor Big Blue. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat kwallen geen zeldzaam verschijnsel in de zeeën zijn: wereldwijd zijn er 2.000 soorten bekend en hun evolutiegeschiedenis gaat 600 miljoen jaar terug.

Walvissen

De walviswereld is opgezet als een meeslepende ervaring. Het breidt de rondleiding uit tot buiten wat je in een aquarium kunt zien, want de afmetingen en migraties van grote walvissen kun je alleen via media laten zien. Beelden, geluid en de ruimtelijke opzet richten je aandacht op dieren die in de open oceaan leven.

Het gaat hierbij niet zozeer om één enkel tentoongesteld exemplaar, maar meer om verhoudingen en afstanden. Bultruggen leggen tijdens hun jaarlijkse trektochten 5.000 kilometer af. Die bewegingsruimtes staan in schril contrast met de tot in detail te bekijken microwerelden van de koraalbekkens en maken de reis van het kustbiotoop naar de open zee compleet.

Het bezoek

De leukste rondleiding begint rustig. Als je in de eerste ruimtes elk bassin maar even vluchtig bekijkt, kom je weliswaar snel bij de haaien, maar mis je de verhaallijn. Het is verstandiger om de route te volgen van de Middellandse Zee via de tropische riffen en tuinen naar Big Blue. Zo nemen de kleuren en afmetingen stap voor stap toe, in plaats van dat het hoogtepunt alle voorgaande delen overschaduwt.

Tijd voor de rondleiding

Hoeveel tijd je nodig hebt voor de rondleiding, hangt ervan af hoe lang je bij de afzonderlijke bassins blijft staan en of je uitgebreid gebruikmaakt van de tuin- en belevingsruimtes. Als je alleen de belangrijkste bezienswaardigheden wilt zien, ben je sneller klaar, maar juist de koraalwerelden en Big Blue komen pas echt tot hun recht als je ze rustig bekijkt.

De rondleiding gaat afwisselend door binnen- en buitenruimtes. Dat is belangrijk om mee te nemen bij het plannen van je dag: het Palma Aquarium is geen volledig overdekt uitje voor als het slecht weer is. De meeste dierenbassins staan beschut in het gebouw, maar de mediterrane tuinen en delen van de verbindingspaden zorgen er bewust voor dat er licht, lucht en groen in je bezoek zitten.

Drukte en tijdstip

De kijkvensters zijn meestal het rustigst vroeg op de dag, voordat de grotere toestroom van gezinnen begint. Als je vooral Big Blue en de tunnel zonder grote groepen wilt beleven, kun je het beste zo vroeg mogelijk op de bezoekdag komen. Voor de middag is er vaak meer ruimte om van plek te wisselen of wat langer voor een raam te blijven staan.

Op regenachtige dagen en tijdens de schoolvakanties is het aquarium als weersbestendige familiebestemming extra populair. Dan is het de moeite waard om wat extra tijd in te plannen voor de toegang en voor drukbezochte plekken. Je kunt de drukte deels vermijden door als groep eerst verder te lopen en later nog eens terug te gaan naar je favoriete bassin, als de huidige route dat toelaat.

Programma en extra activiteiten

Naast de vaste tentoonstellingen zijn er presentaties en extra activiteiten, waarvan het aanbod kan wisselen. Als je hieraan mee wilt doen, kijk dan voor je rondgang even naar het actuele dagprogramma en stem je route daarop af. Hetzelfde geldt voor openingstijden en toegangsprijzen: beide kunnen per seizoen of door organisatorische redenen veranderen en moeten je voor je bezoek even controleren of ze nog kloppen.

Voor een eerste bezoek hoef je niet per se alle extra attracties te doen. De normale leefgebieden, de levende koralen, de tuin en Big Blue vormen al een uitgebreide rondleiding. Extra activiteiten zijn vooral de moeite waard als je je op een bepaald thema – zoals haaien of walvissen – wilt richten.

Routebeschrijving en parkeren

Door de ligging bij Can Pastilla is het Palma Aquarium een van de makkelijkst bereikbare uitstapjes in de omgeving van Palma. Het ligt aan het westelijke deel van Playa de Palma, vlak bij de kust en op maar een klein eindje rijden van het vliegveld. De route ernaartoe loopt eerst via Can Pastilla.

Vanuit het centrum van Palma

Van het centrum van Palma naar Can Pastilla is het 11 kilometer over de weg. De rit duurt ongeveer 20 minuten en gaat via de Ma-19 richting de luchthaven en Playa de Palma. Vanaf de snelweg ga je vervolgens het lokale wegennet van Can Pastilla op. Aangezien de gemeten reistijd betrekking heeft op Can Pastilla, moet je wat extra tijd incalculeren voor het vertrek, het vinden van je weg in de bebouwde kom en de route naar de ingang.

De route is kort genoeg om het aquarium als een uitstapje van een halve dag vanuit Palma te plannen. Tegelijkertijd ligt het buiten het historische stadscentrum, dus een bezoek moet je niet zomaar zien als een terloops uitstapje tussen de kathedraal en de oude binnenstad. Als je beide bestemmingen op één dag combineert, kun je ze het beste opsplitsen in een stadsgedeelte en een aquariumgedeelte.

Vanaf de luchthaven van Palma

De afstand over de weg van de luchthaven van Palma naar Can Pastilla is 5 kilometer; de rit duurt ongeveer 9 minuten. Ook deze route eindigt in Can Pastilla en niet direct bij de ingang van het aquarium. Het laatste stuk loopt door de wijk vlak bij de kust naar Playa de Palma.

Omdat het aquarium zo dicht bij de luchthaven ligt, is het in principe een prima plek om op de dag van aankomst of vertrek even langs te gaan. Je moet dan wel genoeg tijd overhouden voor je bagage, het ophalen van je auto en de verdere reis. Een volledige rondleiding is dus geen kort tussendoortje tussen twee afspraken.

Met de bus

Er zijn verschillende haltes met de naam Àrea d’intercanvi Aquarium of Aquàrium in de directe omgeving. Er zijn ook verbindingen naar ses Fontanelles. Daardoor is de attractie ook zonder huurauto bereikbaar vanuit Palma en vanuit de kustplaatsen van Playa de Palma. Welke lijn het beste past, hangt af van je vertrekpunt en de actuele dienstregeling; het belangrijkste bij het zoeken is de haltenaam Aquarium of Aquàrium.

In de omgeving

Na de rondleiding in het gedempte licht van de bassins is het contrast extra duidelijk: voor de deur wachten de zeelucht, de boulevard en het heldere strand van Can Pastilla op je. Het aquarium ligt aan het westelijke deel van Playa de Palma en is daarom prima te combineren met een wandeling langs de zee. Je hebt daarvoor geen apart vervoer nodig naar een tweede, verafgelegen bestemming.

Can Pastilla

Can Pastilla is een wijk vlak aan de kust, tussen Palma en het vliegveld. Door die ligging is het aquarium snel te bereiken, zowel vanuit de hoofdstad als vanuit de vakantiegebieden bij Playa de Palma. Langs de kust bepalen het strand, de boulevard, hotels en horeca het straatbeeld; in tegenstelling tot de oude binnenstad van Palma draait het hier minder om historische monumenten dan om het leven aan de baai.

Voor gezinnen is deze combinatie superhandig. Het aquarium zorgt voor het hoogtepunt van het dagje uit, en daarna is er nog tijd voor het strand en lekker buiten spelen. Of je kunt juist eerst een vroege wandeling langs de kust maken, voordat je de verduisterde tentoonstellingszalen binnengaat.

Playa de Palma

Playa de Palma strekt zich uit langs de grote baai ten oosten van de hoofdstad van het eiland. Vanaf het aquarium is het strand maar een paar minuten lopen; volgens een bron is het zo’n 500 meter. Daardoor ligt de combinatie van de onderwaterwereld en de echte Middellandse Zee voor de hand: eerst laten de bassins zien welke dieren en leefgebieden er onder het wateroppervlak bestaan, en daarna kijk je uit over diezelfde zee.

Een strandbezoek na het aquarium moet je toch als een apart onderdeel van de dag inplannen. Als je daarnaast nog wilt zwemmen, eten of wat langer op de boulevard wilt blijven, heb je zo makkelijk een hele dagje uit in Can Pastilla gevuld.

Palma

Ook Palma kun je combineren met het aquarium, als je dag niet te vol zit. De oude binnenstad met de kathedraal, de haven en de historische steegjes geeft een heel andere sfeer dan de moderne attractie aan zee. Het is handig om een duidelijke volgorde aan te houden: ofwel eerst het aquarium en daarna een avondje in Palma, ofwel ’s ochtends de stad en daarna een bewust beperkt bezoek aan het aquarium.

Om van beide onderdelen ten volle te genieten, heb je tijd nodig. Als je de koralen, tuinen en haaien niet in allerijl wilt bekijken, kun je het aquarium beter niet tussen een paar grote stadsbezoeken in proppen. Door de nabijheid van Palma is het makkelijk bereikbaar, maar het is zeker niet klein.