Casal Solleric w Palmie: barokowy pałac i sztuka współczesna

Na Passeig des Born wystarczy przejść przez bramę, a Palma pokazuje się z zupełnie innej strony. Za reprezentacyjną fasadą Casal Solleric kryje się zabytkowy dziedziniec, nad którym wznoszą się wielkie schody prowadzące do dawnych reprezentacyjnych pomieszczeń. Dzisiaj spotykają się tu barokowa architektura i sztuka współczesna – nie jako muzealna sceneria, ale w nadal działającym domu kultury.

Casal Solleric jest więc wart odwiedzenia z dwóch powodów: jeśli interesują cię miejskie pałace w Palmie, znajdziesz tu jedno z najbardziej obrazowych, ogólnodostępnych wnętrz tej tradycji architektonicznej. Jeśli przyjeżdżasz tu dla sztuki, czekają na ciebie zmieniające się wystawy, które obejmują wszystko – od fotografii i instalacji po design, komiksy i prace konceptualne. Często ekspozycje odbywają się nie tylko w neutralnych salach, ale też na dziedzińcu, schodach i w innych częściach budynku.

Charakter wizyty zależy w dużej mierze od aktualnego programu. Jednak budynek pozostaje stałym elementem: przejście z tętniącej życiem alei spacerowej na dziedziniec, gra pięter i kute detale schodów. Właśnie to połączenie sprawia, że miejsce to jest interesujące nawet dla podróżników, którzy nie szukają klasycznego muzeum sztuki z stałą kolekcją. Casal Solleric świetnie nadaje się zarówno na samodzielną wycieczkę kulturalną, jak i na chwilę wytchnienia podczas spaceru po Starym Mieście. Miłośnicy sztuki mogą spędzić więcej czasu na wystawach; fani architektury powinni przynajmniej dokładnie obejrzeć dziedziniec, schody i galerię wychodzącą na Born.

Historia i znaczenie

Dom rodziny Morellów

Pałac powstał w drugiej połowie XVIII wieku dla rodziny Morell, jednej z zamożniejszych rodzin ówczesnej Palmy. Budowę datuje się na lata 1763–1775 i zalicza się ją do późnych, wielkich pałaców miejskich stolicy wyspy. W czasach, kiedy status społeczny odzwierciedlała też architektura, budynek łączył prywatne pomieszczenia mieszkalne z reprezentacyjnym układem składającym się z portalu, dziedzińca i monumentalnego wejścia.

Z rodziną wiąże się też dzisiejsza nazwa. Syn zleceniodawcy został później markizem von Solleric; rodzinna rezydencja, którą kiedyś też nazywano Ca’n Morell, w potocznym języku zaczęła się nazywać Casal Solleric. „Solleric” odnosi się więc tutaj do tytułu szlacheckiego i rezydencji w Palmie – a nie do jakiejś atrakcji turystycznej w Sóller.

Projekt przypisuje się architektowi z Majorki, Gasparowi Palmerowi. Jeśli chodzi o rzeźbiarskie i kute dekoracje, w wielu źródłach podaje się nazwisko włoskiego artysty Antonio Soldati. Jego udział wyjaśnia wyraźny włoski akcent, który widać zwłaszcza w metaloplastyce i rzeźbionych elementach dekoracyjnych. Jednocześnie cały kompleks i poszczególne elementy dekoracyjne pokazują wpływy włoskiego i francuskiego baroku.

Od pałacu szlacheckiego do centrum sztuki

Przez długi czas budynek służył jako rezydencja arystokratyczna. Gruntowną zmianę zapoczątkowało przejęcie go przez miasto Palma w 1975 roku. Po gruntownej przebudowie pałac został otwarty w 1985 roku jako centrum wystawienniczo-dokumentacyjne poświęcone sztuce współczesnej. Dzięki temu nowe przeznaczenie sprawiło, że pomieszczenia, które pierwotnie służyły do prezentacji i codziennego życia uprzywilejowanej rodziny, stały się dostępne dla wszystkich.

Ta zmiana funkcji ma kluczowe znaczenie dla dzisiejszego odbioru tego miejsca. Casal Solleric nie stał się historycznym muzeum, w którym jak najdokładniej odtworzono by mieszkanie szlacheckie. Zamiast tego Palma wykorzystuje ten stary budynek jako aktywne centrum kultury. Wystawy, prezentacje i inne wydarzenia nawiązują do różnych poziomów i typów przestrzeni pałacu. Historyczna architektura pozostaje widoczna, ale za każdym razem jest interpretowana i inscenizowana na nowo.

Od momentu otwarcia jako centrum sztuki program skupia się przede wszystkim na sztuce nowoczesnej i współczesnej. W przeszłości oprócz malarstwa i fotografii prezentowano tu również design, komiksy i grafiki. Pokazywano też prace znanych na całym świecie fotografów, a także dzieła młodych artystów lokalnych i zagranicznych. Ta otwartość programowa sprawiła, że Casal Solleric stał się stałym punktem na mapie współczesnej kultury w Palmie.

Pub przy Born

To, że do dawnego pałacu szlacheckiego można dziś wejść bezpośrednio z Passeig des Born, ma swoje znaczenie w kontekście historii miasta. Ta reprezentacyjna architektura, niegdyś przeznaczona dla wąskiego grona społecznego, służy teraz dostępowi do sztuki i kultury. Dziedziniec stanowi przy tym punkt wyjścia publicznej wycieczki.

Casal Solleric symbolizuje więc jednocześnie dwie epoki w historii Palmy: zamożną społeczność miejską XVIII wieku oraz późniejsze dążenie do kulturowego wykorzystania dziedzictwa historycznego. W odróżnieniu od zwykłego zabytku, ten dom pozostaje żywy dzięki zmieniającym się wystawom. Podczas kolejnych wizyt te same schody, ten sam dziedziniec czy ta sama sala mogą wyglądać zupełnie inaczej dzięki nowym dziełom sztuki.

Co warto zobaczyć

Fasada przy Passeig del Born

Z deptaka Casal Solleric prezentuje się jako schludny pałac miejski. Fasada nie zdradza jeszcze, jak bardzo budynek rozciąga się w głąb za wejściem. Szczególnie charakterystyczna jest galeria z pięcioma łukowymi otworami wychodzącymi na ulicę Born. Nadaje ona rytm górnej części budynku i jednocześnie wskazuje na reprezentacyjne główne piętro rezydencji.

Przed wejściem warto zatrzymać się na chwilę i spojrzeć na fasadę jako całość. Dopiero wtedy widać, jak starannie skomponowano przejście z publicznej ulicy do półotwartego świata pałacu. Portal to nie tylko wejście do sal wystawowych, ale też początek architektonicznej sekwencji, która była typowa dla rezydencji w Palmie.

Dziedziniec

Dziedziniec to serce Casal Solleric. Kiedy wchodzisz od strony Born, z miejskiego zgiełku trafiasz do przejrzystej przestrzeni, podzielonej łukami i galeriami. Tutaj od razu widać układ budynku: na dole wejście, a nad nim schody i korytarze, do których przylegają różne części pałacu.

Właśnie dlatego, że dziedziniec nie jest przeładowany historycznymi meblami, jego proporcje wyraźnie się wyróżniają. Linie wzroku prowadzą w górę, ku balustradom, łukom i klatkom schodowym. Zwiedzający nie poruszają się po prostu korytarzem, ale przez reprezentacyjnie zaaranżowaną przestrzeń, która czasami sama staje się częścią programu wystawowego. Instalacje dostosowane do konkretnego miejsca mogą zmieniać trasy poruszania się lub zachęcać do nowego spojrzenia na znany element architektury. Dlatego nie warto skupiać się tylko na dziełach sztuki: część tego doświadczenia stanowią też przejścia między kamieniem, metalem, otwartymi przestrzeniami i sąsiednimi pomieszczeniami.

Schody cesarskie

Najbardziej rzucającą się w oczy drogą na górę są schody cesarskie. W tym typie schodów klatka schodowa rozciąga się reprezentacyjnie na kilka biegów i sama w sobie staje się prawdziwą atrakcją. W Casal Solleric architektura łączy się tu z dekoracjami z kutego żelaza. Elementy metalowe, przypisywane Antonio Soldatiemu, tworzą delikatniejsze linie, kontrastujące z masywnymi kamiennymi elementami konstrukcji.

Schody nie powinny być postrzegane tylko jako połączenie z kolejnym poziomem wystawowym. Z dolnej części otwierają się inne perspektywy niż z podestów i górnych galerii. Kto wchodzi powoli i od czasu do czasu się odwraca, zauważy, jak dziedziniec, ramiona schodów i galerie są ze sobą zharmonizowane. To jeden z momentów, w których dawny pałac najlepiej ujawnia się jako scena reprezentacji społecznej.

Również sztuka współczesna może tu wywierać większe wrażenie niż w zamkniętej sali. Prace umieszczone na schodach, balustradach czy w osiach widokowych wchodzą w dialog z ruchem zwiedzających. Dzięki temu trasa zwiedzania staje się mniej liniowa: niektóre rzeczy najpierw widzisz z daleka, zbliżasz się po schodach, a potem, idąc w przeciwnym kierunku, odkrywasz kolejny widok.

Piętro główne, antresola i parter

Budynek ma trzy kondygnacje i oferuje bardzo zróżnicowane przestrzenie wystawowe. Wykorzystuje się między innymi kondygnację główną, antresolę oraz części parteru. Do tego dochodzi sala wystawowa o nazwie Espai Quatre. W zależności od programu zwiedzania trasa może więc prowadzić przez duże, reprezentacyjne sale, mniejsze pomieszczenia oraz bardziej odizolowane strefy.

Ta różnorodność to mocna strona tego miejsca. Serie fotograficzne wymagają innych warunków niż instalacje zajmujące całą przestrzeń; grafiki prezentują się inaczej niż instalacje czy projekcje. Casal Solleric może rozmieścić takie formaty w kilku pomieszczeniach, nie pozwalając, by historyczny charakter miejsca całkowicie zniknął za jednolitą architekturą muzealną.

W ramach udokumentowanego wykorzystania przestrzeni zwiedzania uwzględniono również Aljub, który również służył do prezentacji artystycznych. To, czy wszystkie pomieszczenia będą otwarte i wykorzystywane podczas konkretnej wizyty, zależy od aktualnego programu oraz od etapów przebudowy między wystawami.

Wystawy czasowe

Stała ekspozycja kolekcji nie jest tu głównym punktem. Casal Solleric skupia się na projektach czasowych, dlatego tematyka, zakres i środki wyrazu artystycznego ciągle się zmieniają. Prezentowano tu zarówno sztukę współczesną i fotografię, jak i komiksy, design oraz grafikę. Wystawy indywidualne i zbiorowe mogą zajmować kilka części budynku albo skupiać się tylko w jednej konkretnej sali.

Dla zwiedzających oznacza to, że budynek można niezawodnie uwzględnić w planach, ale konkretną treść artystyczną warto wcześniej sprawdzić w aktualnym programie. Jedna wystawa może mieć charakter spokojny i dokumentalny, a inna wykorzystywać projekcje lub interwencje przestrzenne. Czasami dziedziniec i klatki schodowe są celowo włączane do ekspozycji, a nie tylko służą jako przestrzenie komunikacyjne między salami.

Najbardziej urzekający widok często powstaje tam, gdzie historia i współczesność spotykają się bezpośrednio. Instalacja przed barokowymi łukami, seria zdjęć w dawnych salach reprezentacyjnych albo dzieło wzdłuż schodów zmieniają sposób postrzegania obu tych elementów. Sztuka zyskuje przestrzenne napięcie; pałac na chwilę traci swoją pozorną oczywistość i znów staje się widoczny jako miejsce zaprojektowane.

Wizyta

Od bramy do dziedzińca

Sensowna wycieczka po muzeum nie zaczyna się w pośpiechu od pierwszych drzwi do sali, tylko w holu wejściowym. Dziedziniec pokazuje ogólny układ budynku i pomaga się zorientować. Stąd widać, które poziomy są teraz dostępne i czy wystawa zaczyna się już na parterze, czy dopiero po wejściu po schodach.

Potem warto obejrzeć wystawę pokój po pokoju, nie traktując architektury tylko jako tła. W miejscach przejść warto spojrzeć za siebie na dziedziniec. Zwłaszcza z wyższych poziomów widać, jak sprytnie zaprojektowano układ pałacu. Na koniec zwiedzanie możesz zakończyć tam, gdzie się zaczęło: na dziedzińcu, z widokiem na schody i na Born.

Ponieważ program się zmienia, nie ma tu stałej, sztywnej trasy zwiedzania. Niektóre projekty rozciągają się na kilka pięter, inne skupiają się na pojedynczych pomieszczeniach. Dlatego wskazówki przy wejściu lepiej wyznaczają rytm zwiedzania niż oczekiwanie na klasyczną trasę muzealną z ustaloną kolejnością chronologiczną.

Ile czasu trzeba na to przeznaczyć?

Na zwiedzanie architektury i obejrzenie aktualnej wystawy warto przeznaczyć około jednej do dwóch godzin, w zależności od jej zakresu. Jeśli chcesz zobaczyć przede wszystkim dziedziniec i klatkę schodową, możesz skrócić wizytę. Zdjęcia, projekcje wideo, obszerne opisy czy kilka równoległych wystaw znacznie wydłużają czas zwiedzania.

Jakość zwiedzania zależy nie tyle od szybkiego „odhaczania” każdego pomieszczenia, co od krótkich przerw w przejściach między pomieszczeniami. Casal Solleric odkrywa się stopniowo, przechodząc między dziedzińcem, schodami, galerią i salami. Nawet jeśli niektóre dzieła nie przypadną ci do gustu, wciąż jest tu wystarczająco dużo do odkrycia, by docenić ten budynek jako historyczny pałac.

Dla rodzin czy grup wycieczkowych warto skupić się na konkretnym temacie. Mały wybór dzieł, schody i dziedziniec często sprawiają, że zwiedzanie jest bardziej spójne niż próba przeczytania wszystkich opisów od początku do końca. Z kolei jeśli interesujesz się sztuką współczesną na poważnie, warto zostawić sobie wystarczająco dużo czasu na prace audiowizualne i zwiedzanie kilku poziomów wystawy.

Program, godziny otwarcia i wstęp

Przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje podane przez obiekt. Konkretne godziny otwarcia należy więc zweryfikować tuż przed wizytą, korzystając z oficjalnych źródeł. To samo dotyczy aktualnych zasad wstępu. Ponieważ te informacje nie są na stałe niezmienne, krótkie sprawdzenie przed wyjazdem jest bardziej wiarygodne niż starsze relacje z podróży.

Sprawdzenie programu jest szczególnie ważne dla wszystkich, którzy przyjeżdżają tu ze względu na konkretną dziedzinę sztuki: Casal Solleric może jednocześnie prezentować fotografię, instalacje czy grafiki, ale nie musi obejmować wszystkich tych dziedzin przy każdej wizycie.

Dojazd i parkowanie

Z lotniska w Palmie do centrum

Z lotniska w Palmie droga prowadzi trasą Ma-19 do stolicy wyspy. Do Palmy jest 11 kilometrów; podróż zajmuje około 20 minut. Te dane dotyczą wyłącznie trasy do Palmy, a nie aż do samego wejścia do Casal Solleric. Rzeczywisty czas podróży zależy od natężenia ruchu w centrum miasta, wybranego miejsca parkingowego oraz odległości, jaką trzeba pokonać pieszo przez centrum.

Ostatni odcinek prowadzi do gęsto zabudowanej części centrum miasta wokół Passeig des Born. Dlatego kierowcom zazwyczaj bardziej opłaca się zaparkować na obrzeżach Starego Miasta i resztę drogi do pałacu pokonać pieszo. Jeśli jedziesz do Palmy zaraz po wylądowaniu, pamiętaj też, że bagaż sprawia, że ta krótka droga przez stare miasto staje się mniej wygodna. Wejście znajduje się tuż przy miejskim bulwarze Passeig des Born.

Parkowanie na obrzeżach Starego Miasta

Dobrą opcją jest zaparkowanie na publicznym parkingu lub w garażu poza najwęższymi uliczkami Starego Miasta. Jako alternatywę wymienia się między innymi parking Carrer del Moll przy Camí de l’Escullera. Ma on około 300 miejsc parkingowych i znajduje się tylko trochę dalej od starego miasta niż parkingi Marina czy Parc de la Mar. Stamtąd wizytę można połączyć ze spacerem do centrum.

To rozwiązanie oszczędza ci szukania miejsc na ulicach tuż wokół Bornu. Zwłaszcza w dni, kiedy jest tam tłoczno, warto nie upierać się na najbliższe wolne miejsce. Spacer po centrum to część atrakcji miasta, a wąskie podjazdy, ulice jednokierunkowe i duży ruch mogą niepotrzebnie wydłużyć poszukiwania miejsca w pobliżu atrakcji.

Warunki parkowania i zasady dojazdu mogą ulec zmianie. Dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić, które obszary w centrum miasta są obecnie dostępne dla ruchu samochodowego i czy wybrane miejsce parkingowe jest otwarte. Podane stawki opłat lub ograniczenia czasowe na parkingach nie mają związku z zasadami odwiedzania Casal Solleric.

Pieszo i autobusem

W centrum miasta do pałacu łatwo dojść pieszo. Z Plaça de Cort prowadzi krótka ścieżka przez stare miasto do Passeig des Born. Również z okolic Plaça del Mercat można się tam dostać bez skomplikowanych objazdów. Ostatni odcinek najlepiej pokonać, kierując się ulicą Born, której szeroka, wysadzana drzewami oś jest znacznie łatwiejsza do rozpoznania niż pojedyncze uliczki Starego Miasta.

W pobliżu centrum miasta znajduje się kilka przystanków autobusów miejskich. W zależności od linii przejazd kończy się na Plaça de Cort, na Plaça del Mercat albo w okolicy; potem trzeba przejść kawałek pieszo. Ponieważ trasy i rozkłady jazdy mogą się zmieniać, warto sprawdzić aktualne połączenia na dzień wizyty.

Jeśli planujesz spędzić cały dzień w Palmie, przyjazd bez samochodu to często spokojniejsza opcja. Casal Solleric nie leży na uboczu, tylko w samym środku dzielnicy, gdzie wiele atrakcji znajduje się w zasięgu spaceru. Dzięki temu między Born, Starym Miastem a nabrzeżem portu można zaplanować fajne trasy spacerowe, bez konieczności szukania parkingu po każdym przystanku.

W okolicy

Passeig des Born

Już sama lokalizacja sprawia, że Casal Solleric to łatwy punkt programu podczas dnia spędzonego w Palmie. Passeig des Born to aleja spacerowa, centrum handlowe i połączenie między różnymi częściami historycznego centrum miasta. Przed pałacem panuje miejski zgiełk; za portalem zaczyna się spokojniejszy, przejrzysto rozplanowany dziedziniec. Ten bezpośredni kontrast to jedno z najsilniejszych wrażeń z tej wizyty.

Po obejrzeniu wystawy warto potraktować ulicę Born nie tylko jako drogę przelotową. Stąd prowadzą ścieżki do ulic handlowych, na Plaça del Mercat i głębiej w Stare Miasto. Jeśli najpierw zajrzysz do tego domu, łatwiej będzie ci ocenić pałace i fasady, które zobaczysz później: Casal Solleric świetnie pokazuje, jaka głębia przestrzeni może kryć się za reprezentacyjną fasadą od strony ulicy.

Stare Miasto w Palma

W kierunku Plaça de Cort zabytkowa zabudowa staje się coraz gęstsza. Z placu i okolicznych uliczek można łatwo dotrzeć do Casal Solleric bez długiej drogi. Dalej na południe znajdują się zabytkowe dzielnice wokół katedry La Seu i Parc de la Mar. Tworzą one zupełnie inny architektoniczny akcent i dlatego świetnie nadają się jako kontynuacja trasy: od barokowego pałacu szlacheckiego do architektury kościelnej Palmy.

Taka trasa nie musi być zaplanowana jako intensywny maraton zwiedzania. Casal Solleric świetnie sprawdza się jako miejsce na chwilę odpoczynku w środku miasta podczas dłuższych spacerów. Latem ten kamienny budynek daje też chwilę wytchnienia od słońca i upału, zanim znów ruszysz na spacer po otwartych placach i uliczkach. Do trasy można też włączyć Can Balaguer jako kolejne miejsce kulturalne. Casal Solleric pozostaje przy tym miejscem, w którym historyczna fasada jest szczególnie konsekwentnie zestawiana ze zmieniającą się sztuką współczesną.

Sztuka w Palmie

Jeśli chcesz spędzić dzień poświęcony sztuce nowoczesnej i współczesnej, możesz połączyć wizytę w Casal Solleric z Es Baluard albo Fundación Juan March. Każda z tych instytucji ma inną koncepcję: w jednej główną atrakcją jest barokowy pałac, w którym organizowane są różne wystawy, a w drugiej zwiedzający mogą zapoznać się z bogatszymi ekspozycjami muzealnymi i kolekcjami. Właśnie ta różnica sprawia, że nie ma tu miejsca na powtórki.

Jeśli masz mało czasu, warto wybrać kombinację zgodnie z aktualnym programem. Wystawa fotografii w Casal Solleric świetnie współgra z wizytą w innej galerii; za to rozbudowany projekt instalacyjny może wymagać więcej uwagi, więc organizowanie dodatkowej dużej wystawy tego samego dnia nie ma większego sensu. Dzięki centralnej lokalizacji obie opcje są możliwe.

Nawet jeśli nie masz w planach kolejnego muzeum, po wizycie szybko wrócisz do codziennej Palmy. Kawiarnie, sklepy i place zaczynają się praktycznie tuż za progiem. Casal Solleric nie wymaga więc poświęcania mu całego dnia, tylko można go idealnie wpasować między inne atrakcje – z wystarczającą ilością czasu, żeby dziedziniec i schody nie były tylko czymś, co mijasz w biegu.