Via Verda koło Artà: zielona trasa wzdłuż dawnej linii kolejowej na Majorce

Trasa Via Verda zaczyna się w Artà, tam, gdzie kiedyś odjeżdżały pociągi. Dziś z miejscowości nie wychodzą już tory, tylko szeroka ścieżka z ubitego żwiru: prowadzi między polami, ogrodami i niskimi wzgórzami, mijając dawne stacje kolejowe, aż do Manacor. Dawna trasa kolejowa należy teraz do wędrowców, biegaczy, rowerzystów i jeźdźców; ruch zmotoryzowany na tej trasie jest zabroniony.

Jej wyjątkowy urok nie polega tyle na pojedynczym punkcie widokowym, co na równomiernym rytmie trasy. Stare wyboje po torach, długie proste odcinki i łagodne wzniesienia wciąż przypominają czasy, kiedy jeździły tu pociągi. Pomiędzy nimi rozciąga się krajobraz wschodniej części Majorki z drzewami migdałowymi i chlebowymi, ogródkami warzywnymi, pastwiskami i widokami na miejscowości wzdłuż trasy.

Cała trasa między Artà a Manacor ma 29 kilometrów, ale nikt nie musi jej pokonywać w całości. Właśnie z dawnej stacji kolejowej w Artà można łatwo skorzystać z Via Verda na krótki spacer, rodzinną wycieczkę albo dłuższą przejażdżkę rowerową. Niewielkie wzniesienia sprawiają, że trasa ta jest atrakcyjna również dla tych, którzy chcą podziwiać krajobrazy Majorki bez górskich przełęczy i gęstego ruchu ulicznego.

Historia i znaczenie

Kolej do Artà

W 1921 roku po raz pierwszy między Manacor a Artà kursował pociąg parowy. Trasa miała typowy dla kolei profil: długie, przejrzyste odcinki, szerokie zakręty i niewielkie wzniesienia. Właśnie te cechy do dziś decydują o wrażeniach z przejażdżki trasą Via Verda. Tam, gdzie zwykła droga krajowa bardziej podążałaby za ukształtowaniem wzgórz, dawna trasa kolejowa przebiega przez teren stosunkowo równomiernie.

Kolej obsługiwała miejscowości i tereny wiejskie między Manacor a Artà. Dawne budynki stacji w Sant Llorenç des Cardassar, Son Carrió, Son Servera i Artà to widoczne do dziś ślady tej historii. To właśnie one nadają tej trasie jej niepowtarzalny charakter: Via Verda to nie tylko utworzona ścieżka rekreacyjna, ale zachowany fragment historii transportu, którego przebieg wciąż nosi ślady wymagań kolei.

Zamknięcie i upadek

W 1977 roku zakończono ruch pociągów. Potem linia straciła swoje pierwotne przeznaczenie i stopniowo popadała w ruinę. Plany przywrócenia połączenia kolejowego nie doprowadziły do wznowienia ruchu. Przez dziesięciolecia zachowało się jednak to, co najważniejsze: ciągły korytarz między miejscowościami, wolny od stromych podjazdów, które są typowe dla wielu innych tras we wschodniej części wyspy.

To dziedzictwo stało się w końcu podstawą nowego przeznaczenia: stary tor przekształcono w ścieżkę dla ruchu niezmotoryzowanego. Dzięki temu historyczny przebieg trasy pozostał widoczny w krajobrazie, mimo że tory i pociągi zniknęły.

Od torowiska do zielonej ścieżki

W 2014 roku odnowiony szlak został otwarty jako Via Verda. Wzdłuż korytarza posadzono prawie 5 000 drzew i ponad 15 000 krzewów, w tym sosny, dęby skaliste, dzikie oliwki, tamaryndowce i morwy. Te nasadzenia zapewnią w dłuższej perspektywie więcej zieleni i cienia.

Dzisiaj trasa Manacor–Artà to tak zwana kolejowa ścieżka na Majorce: miejsce zarówno do codziennych spacerów, jak i na wycieczki. Tablice informacyjne o florze, faunie i sieci obszarów chronionych Natura 2000 kierują uwagę nie tylko na historię kolei, ale też na krajobraz kulturowy wschodniej części wyspy. W ten sposób trasa opowiada dwie historie naraz – o porzuconym środku transportu i o osi krajobrazowej, która po dziesięcioleciach zyskała nowe przeznaczenie.

Co warto zobaczyć

Dawna stacja kolejowa w Artà

Na północnym końcu trasy dawny dworzec w Artà stanowi najbardziej charakterystyczny punkt historyczny. Teren dworca to nie tylko zwykły punkt dostępu do szlaku, ale dawna stacja końcowa linii kolejowej. Tutaj możesz połączyć początek lub koniec wycieczki z wizytą w miejscowości. Na stacji znajdziesz między innymi informacje o Via Verda, a także oferty związane z lokalnymi produktami i gastronomią.

Z terenu stacji szlak prowadzi na dawne torowisko. Jego średnia szerokość i zwarta nawierzchnia żwirowa pozwalają wyraźnie rozpoznać dawny przebieg trasy. Wzrok często podąża za długimi liniami, typowymi dla tras kolejowych. Zamiast ruchu ulicznego, krajobraz wypełniają spacerowicze, rowerzyści i od czasu do czasu jeźdźcy konni.

Krajobraz między Artà a Son Servera

Odcinek na południe od Artà prowadzi przez otwarty, wiejski krajobraz, gdzie na przemian pojawiają się pola, niewielkie wzniesienia i śródziemnomorskie zarośla. W kierunku Son Servera do tego dochodzą jeszcze widoki na wybrzeże i wzniesienia we wschodniej części Majorki. Trasa pozostaje przy tym technicznie nieskomplikowana; jej charakter wynika z przeplotu otwartych przestrzeni, obsadzonych pasów przydrożnych i śladów dawnej linii kolejowej.

W wielu miejscach nowo posadzone drzewa nie rosną jeszcze na tyle gęsto, żeby stworzyć zwartą koronę dającą cień. Właśnie dzięki temu widok rozciąga się daleko. Wiosną niektóre odcinki trasy zdobią zielone pola i kwitnące drzewa migdałowe, a później w roku krajobraz wydaje się bardziej suchy i złocisty. Tabliczki przy ścieżce opisują typowe rośliny, zwierzęta i chronione siedliska.

Son Servera i Son Carrió

W dawnych stacjach Son Servera i Son Carrió historia tej linii znów staje się namacalna. Tereny wokół stacji dzielą dłuższą trasę na naturalne etapy i dają możliwość zejścia z trasy wzdłuż torów, żeby zrobić sobie małą wycieczkę do tych miejscowości. Między Son Carrió a Son Servera jest szczególnie płaski odcinek; z niektórych części trasy rozciąga się widok na morze i nadmorskie miejscowości w okolicy Sa Coma i Cala Millor.

Budynki dworców pokazują, jak ściśle trasa była kiedyś powiązana z osadami. Dziś miejsca te służą przede wszystkim jako punkty odpoczynku i zaopatrzenia. Jeśli nie chcesz przejechać całej trasy Via Verda, możesz tu zacząć lub zakończyć jej fragment.

Sant Llorenç i tunel Sa Cova

Przed Sant Llorenç des Cardassar trasa wchodzi na wzniesienie, z którego rozciąga się widok na tę miejscowość. Chwilę później pojawia się tunel Sa Cova o długości 59 metrów – mała, ale charakterystyczna pozostałość po dawnej trasie kolejowej. Ten krótki tunel przerywa otwarte proste odcinki i od razu przypomina, że ta trasa nie została zaprojektowana dla turystów, tylko dla kolei.

W okolicach Sant Llorenç krajobraz znów się zmienia: sama miejscowość, jej dawna stacja kolejowa i przylegające do niej tereny rolnicze nadają temu miejscu zupełnie inny charakter. Dalej w kierunku Manacor dominują długie, otwarte odcinki z drzewami migdałowymi i chlebowcami, ogrodami, fermami drobiu i pastwiskami. W pobliżu trasy znajduje się też wczesnochrześcijańska bazylika w Peretó; podczas zjazdu na bok trzeba zachować szczególną ostrożność ze względu na duże natężenie ruchu na drodze Ma-15.

Miejsca odpoczynku i szczegóły dotyczące trasy

Wzdłuż trasy znajduje się kilka miejsc odpoczynku. Stoły, ławki, stojaki na rowery i kosze na śmieci sprawiają, że są to fajne punkty na trasie, zwłaszcza podczas dłuższej wycieczki rowerowej. Via Verda nie jest jednak promenadą z ciągłą ofertą gastronomiczną, tylko na dłuższych odcinkach między miejscowościami biegnie przez otwarte tereny.

Właśnie te niepozorne szczegóły trasy kolejowej są warte bliższego spojrzenia: wyżłobienia w terenie, nasypy, łagodne promienie zakrętów i konsekwentnie niewielkie nachylenie. To właśnie one wyjaśniają, dlaczego ta trasa wydaje się tak inna niż wiele mallorkińskich dróg polnych. Dawne torowisko do dziś wyznacza kierunek i tempo.

Wizyta

Na rowerze

Na rowerze szczególnie dobrze widać charakter Via Verda. Pokonanie pełnych 29 kilometrów w jedną stronę zajmuje, w zależności od tempa, około jednej do dwóch godzin; do tego dochodzą przerwy, zwiedzanie miejscowości i zatrzymania na zdjęcia. Na trasę tam i z powrotem trzeba więc zaplanować znacznie więcej czasu i mieć lepszą kondycję. Wycieczka nie musi jednak kończyć się w Manacor, bo dawne stacje kolejowe świetnie nadają się jako punkty zwrotne dla krótszych wypraw.

Nawierzchnia składa się głównie z zwartego żwiru. Niektóre odcinki są drobnoziarniste i twarde, inne grubsze i luźniejsze. Dlatego na tę nawierzchnię lepiej nadają się rowery trekkingowe, gravelowe albo górskie niż delikatne rowery szosowe. Na samej trasie nie ma ruchu samochodowego, ale ścieżkę przecinają drogi. W tych miejscach trzeba uważać.

Podczas spacerów i biegania

Z dworca w Artà możesz poznać Via Verda nawet bez długiego planowania trasy. Już sam spacer po pierwszym odcinku pozwala poczuć typowy charakter tej trasy: szerokie torowisko, łagodne nachylenie i otwarty krajobraz rolniczy. Dla wędrowców pokonanie całej trasy w jedną stronę to spore wyzwanie; jeśli nie masz zorganizowanego powrotu, warto wybrać sobie własny punkt zwrotny.

Biegacze też czerpią korzyści z równomiernego przebiegu trasy. Jednak nawierzchnia nie jest wszędzie asfaltowa, a otwarta lokalizacja może być bardziej męcząca w słońcu, niż sugerowałby to płaski profil trasy. Dlatego nawet na pozornie krótką trasę warto zabrać ze sobą wodę i ochronę przeciwsłoneczną.

Pora dnia i planowanie

W ciepłe dni najlepiej wybrać się wcześnie rano, bo wtedy nasłonecznienie jest mniejsze. Latem warto też rozważyć późniejsze godziny. Południe jest mniej korzystne, bo duża część trasy jest odkryta, a posadzone drzewa nie wszędzie dają jeszcze gęsty cień.

W aktualnych informacjach dla zwiedzających nie ma stałych godzin otwarcia ani danych o cenach biletów. Przed zaplanowaną wycieczką warto więc sprawdzić, czy dla poszczególnych obiektów na stacji, wypożyczalni lub konkretnych odcinków trasy obowiązują aktualne informacje. Sama Via Verda to liniowa trasa krajobrazowa, a nie klasyczny obiekt turystyczny z ustaloną trasą zwiedzania.

Dojazd i parkowanie

Z lotniska w Palmie do Artà

Z lotniska w Palmie jedziesz drogą Ma-15 w kierunku północno-wschodniej części wyspy. Do Artà jest 71 kilometrów; podróż trwa około 59 minut. Ta informacja dotyczy trasy do samej miejscowości Artà, a nie do dowolnego punktu startowego po drodze. W samej miejscowości kieruj się potem znakami do dawnej stacji kolejowej albo do Via Verda.

Droga Ma-15 to główna trasa prowadząca w kierunku Manacor i Artà. Po przyjeździe najlepszym miejscem na rozpoczęcie wycieczki jest północny koniec Zielonej Trasy, przy dawnej stacji kolejowej. Tam od razu zaczyna się odcinek wzdłuż dawnej linii kolejowej, więc nie musisz długo szukać punktu startowego w okolicy.

Z Palmy do Artà

Z centrum Palmy do Artà jest 74 km. Podróż drogą Ma-15 zajmuje około 66 minut. Tutaj też odległość i czas jazdy odnoszą się do samego Artà. Jeśli chodzi o ostatni odcinek do punktu wyjścia, kieruj się lokalnymi wskazówkami dotyczącymi terenu dworca.

Jeśli chcesz przejechać całą trasę tylko w jedną stronę, warto wcześniej zaplanować powrót. Punkt końcowy w Manacor nie znajduje się przy starym dworcu i nie jest tak łatwo rozpoznawalny jak teren dworca w Artà. Dlatego na spontaniczną wycieczkę często łatwiej jest zacząć w Artà i zawrócić w jednej z pośrednich miejscowości.

Parkowanie i autobus

Przy dawnej stacji kolejowej w Artà jest parking tuż obok wejścia na Via Verda. To naprawdę wygodne, bo stamtąd nie musisz jechać polnymi drogami ani długo zbliżać się do trasy.

Do Artà można też dojechać autobusem. W miejscowości warto wysiąść na przystankach Artà 1, Artà 2 i Mercat d’Artà. Stamtąd ostatni odcinek do dawnej stacji kolejowej pokonuje się pieszo przez miejscowość. Jeśli jedziesz rowerem albo planujesz przejazd w jedną stronę, sprawdź wcześniej, jakie zasady dotyczą przewozu rowerów w wybranym połączeniu.

W okolicy

Artà

Artà to coś więcej niż tylko punkt startowy wyprawy rowerowej. Dawna stacja kolejowa leży na tyle blisko miasta, że możesz połączyć wycieczkę ze spacerem po centrum, przerwą w kawiarni albo wizytą w restauracji. Jest to szczególnie przyjemne po powrocie z Son Servera, kiedy równomierna żwirowa ścieżka znów zamienia się w ulice i place.

Jeśli chcesz poznać tylko krótki odcinek Via Verda, możesz uczynić pobyt w Artà główną częścią wycieczki, a trasę kolejową potraktować jako dodatek w formie spaceru. Z drugiej strony miejscowość ta świetnie nadaje się na spokojne zakończenie dłuższej wycieczki z Manacor lub jednej z pośrednich stacji kolejowych. Teren stacji, gdzie znajdziesz informacje, lokalne produkty i oferty związane z trasą, stanowi tu płynne przejście między krajobrazem a samą miejscowością.

Dawne miejscowości z dworcami kolejowymi

Sant Llorenç des Cardassar, Son Carrió i Son Servera to nie tylko zwykłe punkty orientacyjne. W każdej z tych miejscowości możesz zrobić sobie przerwę, zaopatrzyć się w prowiant albo zaplanować własny odcinek trasy. Dzięki temu z jednej prostej trasy powstaje seria łatwych do ogarnięcia etapów. Taki podział jest szczególnie przydatny dla rodzin, bo nie musisz już na starcie decydować, jak daleko właściwie pojedziecie.

W Son Servera możesz połączyć wycieczkę rowerową z krótką wizytą w miejscowości; Església Nova to tam oczywisty cel. Sant Llorenç też ma przyjazne centrum, a dawny dworzec kolejowy przypomina o historycznych powiązaniach z trasą. Na zwiedzanie poszczególnych miejsc warto przeznaczyć dodatkowy czas, a nie traktować je jako przypadkowe przystanki podczas trasy zaplanowanej na ostatnią chwilę.

Wybrzeże i przyroda północnego wschodu

W okolicy Son Servera są połączenia w kierunku wybrzeża, między innymi do okolic Cala Millor i Sa Coma. Jednak mały objazd zmienia charakter trasy: opuszczasz osłoniętą, płaską trasę kolejową i dołączają do niej inne drogi oraz lokalny ruch. Dla trasy prowadzącej wyłącznie po Via Verda wybrzeże jest więc raczej zaplanowanym przedłużeniem trasy niż krótkim zboczeniem z głównej drogi.

Na północ i wschód od Artà zaczyna się krajobraz półwyspu Llevant. Jeśli chcesz połączyć aktywność fizyczną z kontaktem z naturą, znajdziesz tam inne możliwości wycieczek, które jednak mogą znacznie różnić się od łagodnej trasy kolejowej. Dlatego Via Verda świetnie nadaje się na lżejszy dzień podczas aktywnego pobytu na Majorce.