Casal Solleric in Palma: barokpaleis en hedendaagse kunst

Op de Passeig des Born hoef je maar één stap door de poort te zetten, en Palma laat een heel ander gezicht zien. Achter de statige gevel van het Casal Solleric ligt een historische binnenplaats, waarboven een grote trap naar de voormalige herenkamers leidt. Tegenwoordig komen hier barokke architectuur en hedendaagse kunst samen – niet als decor voor een museum, maar in een cultuurhuis dat nog steeds in gebruik is.

Het Casal Solleric is daarom op twee manieren de moeite waard: als je geïnteresseerd bent in de stadspaleizen van Palma, vind je hier een van de meest sprekende, voor het publiek toegankelijke interieurs van deze bouwtraditie. Wie voor de kunst komt, beleeft wisselende tentoonstellingen, die kunnen variëren van fotografie en installaties tot design, strips en conceptuele werken. Vaak worden daarbij niet alleen de neutrale zalen gebruikt, maar ook de binnenplaats, trappen en andere delen van het huis.

Hoe je bezoek eruitziet, hangt sterk af van het huidige programma. Het gebouw blijft echter de constante: de overgang van de drukke wandelstraat naar de binnenplaats, het samenspel van de verdiepingen en de smeedijzeren details van de trap. Juist deze combinatie maakt de plek ook interessant voor reizigers die niet op zoek zijn naar een klassiek kunstmuseum met een vaste collectie. Zo is het Casal Solleric zowel geschikt als op zichzelf staand cultureel uitje als voor een korte pauze tijdens een wandeling door de oude stad. Kunstliefhebbers kunnen wat langer bij de tentoonstellingen blijven hangen; architectuurliefhebbers moeten in ieder geval de binnenplaats, de trap en de galerij die uitkijkt op de Born goed bekijken.

Geschiedenis en betekenis

Het huis van de familie Morell

Het paleis werd in de tweede helft van de 18e eeuw gebouwd voor de familie Morell, een van de welgestelde families van het toenmalige Palma. De bouw wordt gedateerd tussen 1763 en 1775 en het paleis behoort tot de laatste grote stadspaleizen van de hoofdstad van het eiland. In een tijd waarin sociale status ook via de architectuur tot uiting kwam, combineerde het huis privéwoonruimtes met een representatieve opbouw van portaal, binnenplaats en monumentale trap.

De huidige naam is ook verbonden met de familie. De zoon van de opdrachtgever werd later markies van Solleric; de familiezetel, die vroeger ook wel Ca’n Morell heette, werd in het dagelijks taalgebruik het Casal Solleric. De naam „Solleric“ verwijst hier dus naar de adellijke titel en het huis in Palma – niet naar een bezienswaardigheid in Sóller.

Het ontwerp wordt toegeschreven aan de Mallorcaanse architect Gaspar Palmer. Voor de beeldhouwwerken en de smeedijzeren versieringen noemen verschillende bronnen de Italiaanse kunstenaar Antonio Soldati. Zijn betrokkenheid verklaart het duidelijk Italiaanse accent, dat vooral te zien is in het metaalwerk en de beeldhouwversieringen. Tegelijkertijd laten de opzet en afzonderlijke decorelementen invloeden zien van de Italiaanse en Franse barok.

Van adellijk paleis tot kunstcentrum

Het gebouw bleef lange tijd een statige residentie. De aankoop door de stad Palma in 1975 luidde een ingrijpende verandering in. Na een grondige verbouwing werd het paleis in 1985 geopend als tentoonstellings- en documentatiecentrum voor hedendaagse kunst. Door deze nieuwe bestemming werden ruimtes voor het publiek toegankelijk die oorspronkelijk dienden voor de zelfpresentatie en het dagelijks leven van een bevoorrechte familie.

Deze verandering in functie is cruciaal voor de ervaring van vandaag. Het Casal Solleric is geen historisch huismuseum geworden waar een adellijke woning zo volledig mogelijk is nagebouwd. In plaats daarvan gebruikt Palma het oude gebouw als een actieve culturele plek. Tentoonstellingen, presentaties en andere evenementen spelen in op de verschillende verdiepingen en ruimtes van het paleis. De historische architectuur blijft zichtbaar, maar wordt steeds weer op een andere manier geïnterpreteerd en in scène gezet.

Sinds de opening als kunstcentrum richt het programma zich vooral op moderne en hedendaagse kunst. In het verleden waren naast schilderkunst en fotografie ook design, strips en grafische werken te zien. Ook werden er werken van internationaal bekende fotografen getoond, evenals bijdragen van jonge lokale en internationale kunstenaars. Deze programmatische openheid heeft van Casal Solleric een vaste plek voor de hedendaagse cultuur in Palma gemaakt.

Een café aan de Born

Dat je tegenwoordig een voormalig adellijk paleis direct vanaf de Passeig del Born binnen kunt lopen, zegt veel over de geschiedenis van de stad. De statige architectuur, die ooit was afgestemd op een beperkte sociale kring, zorgt nu voor toegang tot kunst en cultuur. De binnenplaats vormt daarbij het beginpunt van een openbare rondleiding.

Het Casal Solleric staat dus tegelijkertijd symbool voor twee tijdperken in Palma: voor de welvarende stedelijke samenleving van de 18e eeuw en voor het latere streven om het historisch erfgoed cultureel te blijven benutten. In tegenstelling tot een puur monument blijft het huis door wisselende tentoonstellingen in beweging. Als je er vaker komt, kunnen dezelfde trap, dezelfde binnenplaats of dezelfde zaal door een nieuw kunstwerk een heel andere indruk maken.

Wat er te zien is

De gevel aan de Passeig des Born

Vanaf de wandelstraat ziet het Casal Solleric eruit als een strak stads paleis. De gevel laat nog niet zien hoe diep het gebouw achter de ingang zich uitstrekt. Bijzonder opvallend is de galerij met vijf boogopeningen naar de Born. Die geeft het bovenste gedeelte ritme en verwijst tegelijk naar de representatieve hoofdverdieping van het huis.

Het is de moeite waard om even afstand te nemen voordat je naar binnen gaat en de gevel als geheel te bekijken. Pas dan wordt duidelijk hoe zorgvuldig de overgang van de openbare straat naar de halfopen wereld van het paleis is vormgegeven. Het portaal vormt niet alleen een toegang tot de tentoonstellingszalen, maar opent ook een architectonische reeks die typisch was voor herenhuizen in Palma.

De binnenplaats

De binnenplaats is het hart van Casal Solleric. Als je vanaf de Born binnenkomt, stap je uit het stadsverkeer een overzichtelijke ruimte binnen, die wordt gestructureerd door bogen en galerijen. Hier zie je in één oogopslag hoe het huis in elkaar zit: beneden de ingang, daarboven de trappen en galerijen, waar de verschillende delen van het paleis op aansluiten.

Juist omdat de binnenplaats niet vol staat met historische meubels, komen de verhoudingen ervan duidelijk naar voren. De bliklijnen leiden omhoog, naar balustrades, bogen en trappen. Bezoekers lopen niet zomaar door een gang, maar door een representatief ingerichte ruimte die soms zelf deel uitmaakt van het tentoonstellingsprogramma. Locatiespecifieke installaties kunnen de looproutes veranderen of je ertoe aanzetten om een bekend architectonisch onderdeel op een nieuwe manier te bekijken. Daarom moet je blik niet alleen op de kunstwerken gericht zijn: ook de overgangen tussen steen, metaal, open ruimtes en de aangrenzende binnenruimtes maken deel uit van de ervaring.

De keizerlijke trap

De meest opvallende weg naar boven loopt via de keizerlijke trap. Bij dit type trap loopt de trap op indrukwekkende wijze over meerdere trappenhuizen en wordt hij zelf een blikvanger. In Casal Solleric gaan architectuur en smeedijzeren decoraties hand in hand. Het metaalwerk, dat wordt toegeschreven aan Antonio Soldati, zorgt voor fijnere lijnen die mooi contrasteren met de massievere stenen onderdelen.

De trap moet niet alleen worden gezien als een verbinding naar het volgende tentoonstellingsniveau. Vanaf het onderste gedeelte heb je andere perspectieven dan vanaf de bordessen en de bovenste galerijen. Als je langzaam naar boven loopt en af en toe even omkijkt, zie je hoe de binnenplaats, de trappenhuizen en de galerijen perfect op elkaar zijn afgestemd. Dit is een van de momenten waarop je het beste kunt zien hoe het voormalige paleis fungeert als podium voor maatschappelijke representatie.

Ook hedendaagse kunst kan hier een directere indruk maken dan in een afgesloten zaal. Werken bij trappen, leuningen of zichtlijnen gaan een dialoog aan met de bewegingen van de bezoekers. Daardoor wordt de rondleiding minder lineair: je ziet sommige dingen eerst van veraf, loopt er via de trap naartoe en ontdekt later vanuit de tegenovergestelde richting een ander perspectief.

Hoofdverdieping, tussenverdieping en begane grond

Het gebouw heeft drie verdiepingen en biedt heel verschillende tentoonstellingsruimtes. Er wordt onder andere gebruikgemaakt van de hoofdverdieping, een tussenverdieping en ruimtes op de begane grond. Daarnaast is er de tentoonstellingsruimte die ‘Espai Quatre’ heet. De rondleiding kan daarom, afhankelijk van het programma, langs grote, representatieve zalen, kleinere ruimtes en meer afgeschermde zones gaan.

Die diversiteit is een van de sterke punten van het museum. Fotoseries vragen om andere omstandigheden dan ruimtelijke installaties; grafische werken komen anders tot hun recht dan installaties of projecties. Het Casal Solleric kan zulke formaten over meerdere ruimtes verdelen, zonder dat het historische karakter helemaal verdwijnt achter een uniforme museumarchitectuur.

In het gedocumenteerde gebruik maakte ook de Aljub deel uit van de rondleiding; deze ruimte werd eveneens gebruikt voor artistieke presentaties. Of alle ruimtes tijdens een specifiek bezoek open zijn en in gebruik zijn, hangt af van het lopende programma en van verbouwingsfasen tussen tentoonstellingen door.

Wisselende tentoonstellingen

Een permanente collectie-tentoonstelling staat hier niet centraal. Het Casal Solleric werkt met tijdelijke projecten, waardoor het thema, de omvang en de artistieke media steeds wisselen. Er werd zowel hedendaagse kunst en fotografie getoond als strips, design en grafische kunst. Solotentoonstellingen en groepstentoonstellingen kunnen zich over verschillende delen van het gebouw uitstrekken of juist heel geconcentreerd in één bepaalde ruimte plaatsvinden.

Voor bezoekers betekent dit: je kunt je bezoek aan het gebouw goed plannen, maar de specifieke kunstinhoud moet je wel van tevoren even checken in het actuele programma. De ene tentoonstelling kan rustig en documentair zijn, terwijl een andere juist werkt met projecties of ingrepen in de ruimte. Soms worden de binnenplaats en de trappen bewust bij de opzet betrokken, in plaats van dat ze alleen maar als doorgang tussen de zalen dienen.

Het mooiste uitzicht ontstaat vaak daar waar historische en hedendaagse vormgeving direct samenkomen. Een installatie voor barokke bogen, een fotoserie in voormalige representatiekamers of een werk langs de trap verandert de manier waarop je beide kanten ziet. De kunst krijgt een ruimtelijke spanning; het paleis verliest even zijn schijnbare vanzelfsprekendheid en wordt weer zichtbaar als een vormgegeven plek.

Het bezoek

Van het portaal naar de binnenplaats

Een goede rondleiding begint niet gehaast bij de eerste zaaldeur, maar in de entree. De binnenplaats geeft je een idee van de indeling van het gebouw en helpt je je weg te vinden. Van hieruit kun je zien welke verdiepingen op dit moment toegankelijk zijn en of een tentoonstelling al op de begane grond begint of pas via de trap verdergaat.

Daarna is het een goed idee om de tentoonstelling ruimte voor ruimte te bekijken, zonder de architectuur alleen als achtergrond te zien. Bij de overgangen is het de moeite waard om even terug te kijken naar de binnenplaats. Juist vanuit de bovenste verdiepingen zie je hoe slim de indeling van het paleis is ontworpen. Aan het einde kun je de rondleiding weer afsluiten waar hij begon: op de binnenplaats, met uitzicht op de trap en uitkijkend over de Born.

Omdat het programma steeds verandert, is er geen vast parcours. Sommige projecten zijn verspreid over meerdere verdiepingen, andere concentreren zich op afzonderlijke ruimtes. De aanwijzingen bij de ingang geven daarom een beter ritme aan dan je zou verwachten bij een klassiek museumparcours met een vaste chronologische volgorde.

Hoeveel tijd moet je inplannen?

Voor een rondleiding door het gebouw en een lopende tentoonstelling kun je, afhankelijk van de omvang, ongeveer één tot twee uur uittrekken. Als je vooral de binnenplaats en de trap wilt zien, kun je het bezoek wat korter houden. Foto’s, videoprojecties, uitgebreide teksten of meerdere gelijktijdige tentoonstellingen zorgen ervoor dat je er aanzienlijk langer blijft.

De kwaliteit van je bezoek hangt niet zozeer af van het snel afvinken van elke kamer, maar meer van korte pauzes op de overgangen tussen de ruimtes. Het Casal Solleric komt pas echt tot zijn recht als je tussen de binnenplaats, de trap, de galerij en de zalen heen en weer loopt. Zelfs als sommige kunstwerken niet helemaal bij je persoonlijke smaak passen, valt er nog genoeg te ontdekken om het gebouw als historisch paleis te waarderen.

Voor gezinnen of reisgroepen is het handig om een duidelijk zwaartepunt te kiezen. Een kleine selectie van werken, de trap en de binnenplaats zorgen vaak voor een harmonieuzer bezoek dan de poging om elk bordje helemaal te lezen. Wie zich daarentegen intensief met hedendaagse kunst bezighoudt, moet juist genoeg ruimte laten voor audiovisuele werken en meerdere tentoonstellingsverdiepingen.

Programma, openingstijden en toegangsprijs

Het is aan te raden om voor je bezoek even de actuele informatie van de instelling te bekijken. Controleer daarom vlak voor je bezoek de officiële informatie voor de exacte openingstijden. Hetzelfde geldt voor de actuele toegangsregels. Omdat deze gegevens niet altijd hetzelfde blijven, is even snel controleren van tevoren betrouwbaarder dan oudere reisverslagen.

Het is vooral belangrijk om het programma te checken als je voor een bepaalde kunstvorm komt: Casal Solleric kan tegelijkertijd fotografie, installaties of grafische werken laten zien, maar hoeft niet bij elk bezoek al deze disciplines te behandelen.

Routebeschrijving en parkeren

Van de luchthaven van Palma naar het centrum

Vanaf de luchthaven van Palma loop je via de Ma-19 naar de hoofdstad van het eiland. Het is 11 kilometer lopen naar Palma; de tocht duurt ongeveer 20 minuten. Deze gegevens gelden specifiek voor het traject tot aan Palma, niet tot vlak voor de poort van Casal Solleric. De daadwerkelijke totale reistijd hangt daarna af van het verkeer in de stad, de gekozen parkeerplaats en de wandeling door het centrum.

Het laatste stuk loopt door het dichtbebouwde centrum rond de Passeig del Born. Voor automobilisten is het daarom meestal handiger om ergens aan de rand van de oude stad te parkeren en de rest van de weg naar het paleis te voet af te leggen. Als je direct na de landing naar Palma rijdt, moet je er ook rekening mee houden dat je bagage het korte stukje door de oude binnenstad lastiger maakt. De ingang ligt direct aan de Passeig des Born.

Parkeren aan de rand van de oude binnenstad

Een handige optie is om in een openbaar parkterrein of parkeergarage buiten de smalste steegjes van de oude binnenstad te parkeren. Als alternatief wordt onder andere de parkeerplaats Carrer del Moll aan de Camí de l’Escullera genoemd. Die heeft zo’n 300 parkeerplaatsen en ligt maar een klein stukje verder van de oude binnenstad dan de parkeerplaatsen bij de Marina of het Parc de la Mar. Van daaruit kun je je bezoek combineren met een wandeling naar het centrum.

Met deze oplossing hoef je niet in de straten vlak rond de Born te zoeken. Vooral op drukke dagen kan het handig zijn om niet per se de dichtstbijzijnde parkeerplek te zoeken. De wandelingen door het centrum maken deel uit van de stadsbeleving, terwijl smalle toegangswegen, eenrichtingsverkeer en druk verkeer het zoeken in de buurt van de bezienswaardigheid onnodig kunnen vertragen.

Parkeerregels en toegangsregels kunnen veranderen. Check daarom voor je vertrekt welke delen van de binnenstad op dit moment toegankelijk zijn en of de plek waar je wilt parkeren open is. De aangegeven tarieven of tijdslimieten voor de parkeerplaatsen staan los van de bezoekregels van Casal Solleric.

Te voet en met de bus

Vanuit het centrum is het paleis prima te voet te bereiken. Vanaf de Plaça de Cort loopt een kort pad door de oude stad naar de Passeig del Born. Ook vanuit de wijken rond de Plaça del Mercat kom je er zonder ingewikkelde omweg. Voor het laatste stuk kun je je het beste oriënteren op de Born, waarvan de brede, met bomen omzoomde as veel makkelijker te herkennen is dan de afzonderlijke steegjes van de oude stad.

Er zijn verschillende stadsbushaltes in de directe omgeving van het stadscentrum. Afhankelijk van de lijn eindigt de rit bij de Plaça de Cort, de Plaça del Mercat of in een aangrenzend gebied; daarna moet je nog een stukje lopen. Omdat routes en vertrektijden kunnen veranderen, is het slim om even te checken wat de juiste verbinding is voor de dag dat je erheen gaat.

Als je een hele dag in Palma doorbrengt, is het vaak rustiger om zonder auto te komen. Het Casal Solleric ligt niet afgelegen, maar midden in een gebied waar veel bezienswaardigheden te voet achter elkaar liggen. Tussen Born, de oude binnenstad en de havenrand kun je zo leuke wandelroutes maken, zonder dat je na elke stop weer op zoek moet naar een parkeerplek.

In de omgeving

Passeig des Born

Alleen al de locatie maakt Casal Solleric tot een makkelijk onderdeel van een dagje Palma. De Passeig des Born is een wandelboulevard, winkelstraat en verbinding tussen verschillende delen van het historische centrum. Voor het paleis heerst het drukke stadsleven; achter de poort begint de rustigere, overzichtelijke binnenplaats. Dit directe contrast is een van de sterkste indrukken van je bezoek.

Na de tentoonstelling is het een goed idee om de Born niet alleen als doorgangsweg te zien. Vanaf hier lopen er paden naar de winkelstraten, naar de Plaça del Mercat en dieper de oude binnenstad in. Als je eerst dit huis bezoekt, kun je de paleizen en gevels die je daarna bekijkt beter in perspectief plaatsen: het Casal Solleric laat heel goed zien welke ruimtelijke diepte er achter een representatieve straatgevel schuil kan gaan.

De oude binnenstad van Palma

Richting Plaça de Cort wordt het historische stadsbeeld steeds drukker. Het plein en de omliggende steegjes zijn zonder een lange omweg te maken te verbinden met het Casal Solleric. Verder naar het zuiden liggen de monumentale wijken rond de kathedraal La Seu en het Parc de la Mar. Ze hebben een heel andere architectonische stijl en zijn daarom een mooie voortzetting: van het barokke adellijke paleis naar de kerkelijke architectuur van Palma.

Zo’n combinatie hoeft niet per se een strakke marathon langs bezienswaardigheden te zijn. Het Casal Solleric is vooral een fijne plek om even binnen te zijn tussen langere wandelingen door de stad door. In de zomer biedt het stenen huis bovendien wat verkoeling van de zon en de hitte, voordat je je wandeling door de open pleinen en steegjes weer voortzet. Ook Can Balaguer kun je als extra culturele plek in de rondleiding opnemen. Het Casal Solleric blijft daarbij de plek waar de historische buitenkant op een bijzonder consequente manier wordt geconfronteerd met wisselende hedendaagse kunst.

Kunst in Palma

Voor een dagje met de nadruk op moderne en hedendaagse kunst kun je het Casal Solleric combineren met Es Baluard of de Fundación Juan March. De instellingen hebben verschillende concepten: hier staat een barokpaleis met wisselende tentoonstellingen centraal, daar kom je uitgebreidere museale contexten en collecties tegen. Juist dit verschil zorgt ervoor dat je nooit hetzelfde ziet.

Als je maar weinig tijd hebt, kun je het beste de combinatie kiezen die in het huidige programma staat. Een fototentoonstelling in Casal Solleric past goed bij een ander kunstcentrum; een uitgebreid installatieproject vraagt misschien meer aandacht, waardoor een extra grote tentoonstelling op dezelfde dag minder zinvol is. Door de centrale ligging blijven beide mogelijkheden open.

Ook als je geen ander museum bezoekt, leidt de weg na je bezoek al snel terug naar het dagelijkse leven in Palma. Cafés, winkels en pleinen beginnen praktisch voor de deur. Het Casal Solleric vraagt dus geen aparte dag voor een uitstapje, maar kun je prima tussen andere bezienswaardigheden inplannen – met genoeg tijd, zodat je de binnenplaats en de trap niet alleen maar even in het voorbijgaan ziet.