Cova des Moro niedaleko Cales de Mallorca

Na wschodnim wybrzeżu Majorki, tuż nad morzem, w mocno zwietrzałej ścianie skalnej znajduje się Cova des Moro. Za charakterystycznym wejściem, przypominającym odwrócony kadłub łodzi, kryje się naturalna jaskinia krasowa z formami naciekowymi i śladami archeologicznymi. To właśnie to połączenie krajobrazu, historii geologicznej i dawnych śladów ludzkiej działalności sprawia, że miejsce to jest tak niezwykłe.

Jaskinia jest przeznaczona dla tych, którzy chcą wybrać się na samodzielną wycieczkę z dala od oświetlonych szlaków turystycznych. Już samo dotarcie tam to niezapomniane przeżycie: nadmorska ścieżka prowadzi przez skalisty teren, a na końcu czeka cię krótkie zejście. W środku nie ma sztucznego oświetlenia. Światło dzienne wpada tylko przez wejście i mniejsze otwory w skale, a tylne części pozostają w ciemności.

Nie wolno mylić Cova des Moro z popularną zatoczką kąpielową Caló des Moro koło Santanyí, ani z jaskinią o tej samej nazwie na wyspie Sa Dragonera. Mowa tu wyłącznie o jaskini na terenie gminy Manacor, niedaleko Cala Falcó i wybrzeża w okolicy Cales de Mallorca.

Warto tu zajrzeć nie tyle ze względu na długi ciąg spektakularnie zaaranżowanych sal, co raczej z powodu niezmienionego charakteru tego miejsca. Duża sala główna, potężne formacje naciekowe, przytłumione światło i widoczne ślady badań archeologicznych pokazują, dlaczego jaskinia przyciągała ludzi przez tak różne epoki.

Historia i znaczenie

Na długo przed tym, jak na wybrzeżach Majorki zaczęły powstawać kurorty, naturalne jaskinie zapewniały schronienie, pomagały w orientacji i służyły jako miejsca, w których działo się coś, o czym dziś możemy się dowiedzieć tylko dzięki śladom archeologicznym. Cova des Moro to jedno z tych miejsc, z których korzystano przez długi czas. Uważa się, że służyła zarówno jako jaskinia mieszkalna, jak i miejsce, w którym od czasu do czasu odbywały się rytuały; według opisów archeologicznych była zamieszkana od pierwszych faz osadnictwa na Majorce aż do epoki islamskiej.

Najwcześniejsze etapy użytkowania

Położenie tuż przy wybrzeżu sprawiało, że jaskinia była jednocześnie osłonięta i dobrze widoczna z daleka. W okolicy wejścia leżą duże kamienie, które wiąże się z prehistorycznym wykorzystaniem tego miejsca. Również obszary badań archeologicznych w głównej komorze wskazują, że nie jest to tylko geologiczna atrakcja turystyczna.

Na miejscu nie da się tak łatwo rozpoznać, jakie czynności odbywały się w której części jaskini, jak to bywa w muzeum. Podział na jaskinię mieszkalną i rytualną pokazuje raczej, że jej funkcja zmieniała się z biegiem czasu. Naturalne jaskinie krasowe często lepiej zachowują takie ślady niż otwarte przestrzenie, bo wiatr i deszcz mają w środku słabsze działanie. Jednocześnie późniejsi użytkownicy mogą przemieszczać lub nakładać się na starsze warstwy. Właśnie w Cova des Moro ta sekwencja różnych faz użytkowania ma znaczenie archeologiczne.

Od czasów przedislamskich aż po okres islamu

Nazwa ta oznacza mniej więcej „jaskinię Maurów”, ale nie opisuje tylko dawnej historii tego miejsca. Jej użytkowanie zaczęło się już w czasach prehistorycznych i trwało przez kilka epok kulturowych. Nazwa ta łatwo więc skupia uwagę tylko na jednym okresie, chociaż jaskinia świadczy o znacznie dłuższym okresie obecności ludzi.

To, że miejsce to było wielokrotnie wykorzystywane, wynika też z jego kształtu. Za dużym wejściem znajduje się przestronna sala, której poszczególne części są wyodrębnione przez stalagmity i inne osady wapienne. Takie naturalne wnęki mogły być w różnych okresach postrzegane i wykorzystywane na różne sposoby, bez konieczności budowania ścian czy specjalnie wygospodarowanych pomieszczeń.

Badania jaskini

Systematyczne badania speleologiczne i pierwsze wydobycia skamieniałości wymarłego gatunku Myotragus balearicus zaczęły się w latach siedemdziesiątych. Kontekst tych znalezisk jest ważny, bo jaskinia zachowała nie tylko ślady działalności człowieka, ale też materiały dotyczące historii przyrody Balearów.

Późniejsze prace archeologiczne skupiały się między innymi na głównej sali. Dlatego na miejscu nie ma co liczyć na całkowicie nienaruszoną podłogę jaskini: miejsca ze śladami wykopalisk to część nowszej historii badań. Cova des Moro to dziś jednocześnie obszar przyrodniczy, stanowisko archeologiczne i cel bardziej wymagającej wycieczki wzdłuż wybrzeża. Podczas wizyty warto wziąć pod uwagę wszystkie te trzy aspekty.

Co warto zobaczyć

Pierwsze silne wrażenie robi się jeszcze przed wejściem. W silnie zerodowanej przez morze ścianie skalnej znajduje się kilka poziomych wejść. Szczególnie rzuca się w oczy duże wejście o kształcie przypominającym kadłub łodzi: jego kontur przypomina kształt kadłuba łodzi i wyraźnie wyróżnia się na tle nieregularnych pęknięć pozostałej części wapiennej skały.

Wejście w kształcie nawy

Przy wejściu od razu zderzają się ze sobą dwa kluczowe elementy tego miejsca: na zewnątrz rozciąga się otwarty wybrzeże, a kilka kroków dalej skała pochłania sporą część światła dziennego. Ta szczelina to nie wejście do jakiejś budowli, tylko efekt naturalnych procesów krasowych i erozyjnych. Mimo to robi wyraźne, niemal architektoniczne wrażenie.

W tej części rzucają się w oczy też duże, ustawione lub podparte kamienie, które są dowodem na to, że jaskinia była używana już w czasach prehistorycznych. Nie należy ich przesuwać ani używać jako siedzisk czy pomocy do wspinaczki. Ich wartość polega właśnie na tym, że zachowują swoje położenie w kontekście miejsca znaleziska.

Duża sala główna

Za wejściem jaskinia Cova des Moro rozszerza się, tworząc zaskakująco przestronną salę. Jaskinia ma w sumie 60 metrów długości, a różnica wysokości między jej poziomami wynosi 16 metrów. Te liczby jednak tylko częściowo oddają wrażenie przestrzeni. Największe wrażenie robi przede wszystkim kontrast między szerokim wejściem a ciemniejszymi obszarami za nim, podzielonymi przez formacje wapienne.

W głównej sali nie ma murowanych ścian. Formacje stalagmitowe dzielą ją wizualnie na kilka stref i tworzą przejścia, nisze oraz naturalne granice. W niektórych miejscach wielkie kolumny sięgają od podłogi aż do sufitu. Dzięki temu przestrzeń ta wygląda niemal jak hala z filarami nośnymi, mimo że wszystkie te formy powstały w wyniku osadzania się osadów w wapieniu.

Skalnie i formacje krasowe

Z geologicznego punktu widzenia to jaskinia krasowa z naciekami w skale wapiennej. Woda, przepływając przez skałę, rozpuszcza wapień, a potem osadza go z powrotem w zagłębieniach. W ten sposób powstały stalagmity, kolumny i inne formacje, które nadają strukturę tej wielkiej komorze. Najciekawsze widoki rozciągają się nie tylko, gdy spojrzysz w górę, ale też wzdłuż podłogi, gdzie osady tworzą naturalne progi i oddzielone od siebie obszary.

Te formacje nie są wytrzymałymi uchwytami do wspinaczki. Dotknięcie ich może zabrudzić lub uszkodzić ich powierzchnię; poza tym wilgotny wapień jest śliski. Jeśli chcesz docenić ich przestrzenny efekt, lepiej trzymaj się już widocznych miejsc do stąpania i oglądaj kolumny z pewnej odległości.

Otwory świetlne i strefy ciemności

W Cova des Moro nie ma oświetlenia elektrycznego. Część światła wpada przez główne wejście, a dodatkowo przez mniejsze szczeliny do skały przedostaje się trochę światła. Dlatego w pobliżu wejścia można jeszcze dostrzec kontury i powierzchnie w naturalnym świetle z tyłu, ale dalej w głębi szczegóły szybko znikają w ciemności.

Ta zmiana to kluczowy element wrażeń z wizyty. Z wnętrza wejście jawi się jako jasne otwarcie w stronę wybrzeża; w przeciwnym kierunku kontury formacji naciekowych stopniowo się rozmywają. Lampka, która tu wisi, nie służy do efektownej inscenizacji, tylko do bezpiecznej orientacji i ochrony miejsca znaleziska.

Ślady archeologiczne

W głównej sali prowadzono wykopaliska archeologiczne. Miejsce znalezisk można poznać po jego cechach przestrzennych: osłoniętej sali, podzielonych na sekcje obszarach, kamieniach przy wejściu i rozpoznawalnych strefach badań. Jaskinia wymaga więc uważnego spojrzenia. To, co na pierwszy rzut oka wygląda jak czysto naturalna sala, przez długi czas było też przestrzenią wykorzystywaną przez ludzi. Luźne kamienie, powierzchnie podłogowe i osady nie są więc tylko częścią surowej scenerii, ale mogą mieć znaczenie archeologiczne.

Wizyta

Wycieczka zaczyna się na nadmorskiej ścieżce. Często opisywana trasa zaczyna się na plaży s’Estany d’en Mas i prowadzi dobrze widoczną ścieżką przez skały w kierunku południowym. Inny wariant trasy zaczyna się przy drodze Ma-4014. Wejście zajmuje około 30 minut; na końcu trzeba pokonać krótkie zejście po skałach.

Od ścieżki wzdłuż wybrzeża do wejścia

Na długich odcinkach szlak biegnie po terenie nad brzegiem morza. Podłoże jest naturalne i może składać się z twardego wapienia, luźnych kamieni i nierównych powierzchni. Tuż przed jaskinią podejście staje się trudniejsze. Ostatnie zejście jest co prawda krótkie, ale wymaga pewnego kroku i nie należy go mylić ze zwykłym spacerem po promenadzie.

Bardziej atrakcyjna trasa, zgodnie z tym opisem, zaczyna się w s’Estany d’en Mas, bo dłużej biegnie wzdłuż wybrzeża. Alternatywny start przy drodze Ma-4014 może wydawać się bardziej bezpośredni, ale i tak musisz radzić sobie z orientacją w terenie. W obu miejscach startowych może być spory popyt na miejsca parkingowe.

W jaskini

Po wejściu warto najpierw dać oczom chwilę na przyzwyczajenie się. Bezpośrednie światło padające z wejścia sprawia, że ciemniejsze fragmenty wydają się na początku czarniejsze, niż wyglądają po krótkim przyzwyczajeniu się. Dopiero wtedy wyraźniej widać wielkie kolumny, układ głównej sali i poszczególne otwory.

Zwiedzanie polega na ostrożnym zbadaniu jaskini, a potem powrocie tą samą drogą. Ponieważ w jaskini nie ma oświetlenia elektrycznego, a podłoże jest nierówne, tempo wyznacza najwolniejsza osoba z grupy. Jeśli chodzi o planowanie czasu, podejście jest równie ważne jak sama jaskinia: sama droga tam, zgodnie z opisem trasy, zajmuje około 30 minut, do tego dochodzi zwiedzanie i powrót.

Światło dzienne i liczba odwiedzających

Warto wybrać się tam, gdy jest jeszcze wystarczająco jasno. Chociaż znaczna część jaskini i tak pozostaje ciemna, to nadmorski szlak, krótkie zejście i obszar przy wejściu łatwiej wtedy ocenić. Przed zapadnięciem zmroku warto mieć wystarczająco dużo czasu na całą drogę powrotną.

Nie da się podać konkretnej, pewnej pory, kiedy będzie spokojnie. Wiadomo tylko, że przy potencjalnych punktach startowych i parkingach może być spory ruch. Jeśli chcesz ominąć inne grupy w wąskim przejściu, zaplanuj sobie trochę czasu i w razie potrzeby poczekaj w bezpiecznym miejscu, zamiast przepychać się podczas zejścia.

Dostęp i aktualny status

Nie ma ustalonych godzin otwarcia ani ceny biletu do Cova des Moro. Ponieważ jest to jednocześnie obszar przyrodniczy i stanowisko archeologiczne, warunki dostępu, środki ochronne czy lokalne przepisy mogą ulec zmianie. Przed wyjazdem warto więc sprawdzić, czy trasa jest aktualnie dostępna i jakie zasady obowiązują na miejscu.

W jaskini nie ma oświetlenia elektrycznego, a wejście prowadzi przez naturalny teren. Jeśli szukasz wygodnie zagospodarowanej jaskini naciekowej, to nie jest to miejsce dla ciebie. Jeśli natomiast chcesz zobaczyć pierwotną jaskinię z kontekstem archeologicznym, to czeka cię naprawdę niezwykłe przeżycie.

Dojazd i parkowanie

Podane trasy drogowe prowadzą najpierw do Cales de Mallorca, a nie bezpośrednio do wejścia do jaskini. To ważne przy nawigacji: Cova des Moro nie ma ani placu przed wejściem, ani parkingu dla zwiedzających, na który można wjechać samochodem. Z wybrzeża trzeba samodzielnie zaplanować dojście piesze.

Z lotniska w Palmie

Z lotniska w Palmie do Cales de Mallorca jest 62 kilometrów drogą lądową. Podróż trwa około 55 minut i prowadzi drogą Ma-19, a potem drogami Ma-5120 i Ma-4010. Ta trasa kończy się w kurorcie. Na ostatni odcinek do wybranego punktu startowego szlaku nadmorskiego trzeba zaplanować dodatkowy czas na dojazd i spacer.

Kto zbliża się do jaskini s’Estany d’en Mas, zaczyna wędrówkę szlakiem nadmorskim od plaży. Druga opisana trasa zaczyna się przy drodze Ma-4014. Żadna z tych dróg nie prowadzi do zagospodarowanego wejścia dla zwiedzających, tylko biegnie przez otwarty, skalisty teren aż do wybrzeża.

Z centrum Palmy

Z centrum Palmy do Cales de Mallorca jest 67 kilometrów drogą. Podróż trwa około 64 minut. Trasa prowadzi drogami Ma-15, Ma-4015 i Ma-4014. Również w tym przypadku odległość i czas jazdy odnoszą się konkretnie do Cales de Mallorca; do tego trzeba doliczyć dalszą drogę do punktu wyjścia oraz spacer do jaskini.

Trasa Ma-4014 ma też znaczenie dla jednego z opisanych dojazdów. Parkuj tylko tam, gdzie jest to wyraźnie dozwolone i gdzie samochód nie blokuje podjazdów ani ruchu na drodze. To, że trasa biegnie wzdłuż wybrzeża, nie oznacza, że możesz parkować na nieutwardzonych powierzchniach albo przed zamkniętymi drogami.

Parkowanie przy punkcie wyjścia

Jako możliwe miejsca startowe wymienia się Ma-4014 i s’Estany d’en Mas. W obu miejscach może brakować miejsc parkingowych. Nie ma gwarantowanego parkingu przy jaskini, a do samej Cova des Moro zawsze trzeba dojść pieszo. Planując wycieczkę, warto więc uwzględnić nie tylko punkt nawigacyjny, ale też legalną alternatywę na zaparkowanie samochodu.

Dostęp do wybrzeża może ulec zmianie z powodu zamknięć lub zmian w przepisach dotyczących własności i ochrony. Bariery i lokalne oznaczenia mają pierwszeństwo przed starszymi opisami tras. Skróty przez zarośla lub po terenach, na które nie ma pozwolenia, nie są dobrym rozwiązaniem.

Jak dojechać autobusem

Jako przystanek w szerszym obszarze zarejestrowano Punta Reina o numerze 33041. Nie znajduje się ona jednak przy wejściu do jaskini. Aby połączyć przystanek z odpowiednim punktem wyjścia i dalej prowadzącą ścieżką wzdłuż wybrzeża, trzeba osobno sprawdzić aktualny rozkład jazdy i trasę. Ze względu na skaliste podejście przejazd autobusem w żadnym wypadku nie zastąpi spaceru.

W okolicy

Cales de Mallorca to wygodny punkt orientacyjny przy dojeździe i stanowi wyraźny kontrast w stosunku do jaskini: tutaj wybrzeże wypełniają kwatery wakacyjne, ulice i infrastruktura turystyczna, podczas gdy do Cova des Moro można dotrzeć tylko pieszo przez naturalny teren. Jeśli mieszkasz w tej miejscowości, potraktuj tę wycieczkę raczej jako małą wędrówkę wzdłuż wybrzeża niż krótką wizytę między dwoma punktami programu.

Cales de Mallorca

Ta miejscowość wypoczynkowa świetnie nadaje się do zaplanowania wycieczki i zorientowania się w sieci dróg we wschodniej części wyspy. Podane czasy dojazdu z Palmy i z lotniska kończą się właśnie tutaj. Z Cales de Mallorca musisz osobno zaplanować dalszą podróż do odpowiedniego punktu wyjścia; sama jaskinia nie leży przy lokalnej drodze z oznakowanym miejscem powitania. Jeśli chodzi o plan dnia, Cales de Mallorca przyda się przede wszystkim po wizycie w jaskini, bo w tej zaludnionej nadmorskiej okolicy możesz zaplanować posiłki, odpoczynek i inne praktyczne sprawy.

Cala Falcó i s’Estany d’en Mas

Cova des Moro nazywana jest też jaskinią Cala Falcó. Ten odcinek wybrzeża stanowi bezpośrednią oprawę krajobrazową stanowiska archeologicznego. Bliskość morza wyjaśnia obecność otworów w erodowanej ścianie skalnej, które biegną poziomo, i nadaje charakter całej drodze dojścia.

S’Estany d’en Mas to punkt wyjścia dla tej szczególnie malowniczej trasy. Z plaży prowadzi wyraźnie widoczna ścieżka na skały, a potem wzdłuż wybrzeża na południe. Trasa ta jest szczególnie interesująca dla tych, którzy traktują sam spacer jako część wycieczki i rezerwują sobie wystarczająco dużo czasu na drogę tam i z powrotem.

Cala Varques

Wizytę w Cala Varques można połączyć z odkrywaniem nadmorskiego krajobrazu. Zatoka leży w tym samym regionie, który charakteryzuje się wapiennymi skałami i jaskiniami, i w opisach tras jest wymieniana jako sąsiedni cel. Takie połączenie znacznie wydłuża jednak dzień i nie powinno skłaniać cię do odkładania powrotu z Cova des Moro aż do zmierzchu.

Wzdłuż klifów znajdują się kolejne wejścia do jaskiń. Nie wszystkie są jednak tak łatwo dostępne jak Cova des Moro. Niektóre z nich wymagają specjalnego sprzętu albo doświadczenia. Podczas zwykłej wycieczki nie warto więc improwizować i przechodzić od jednego wejścia do drugiego.