Klimaatzone van Mallorca

Als je vraagt naar het weer op Mallorca, krijg je vaak maar één getal als antwoord – terwijl het klimaat op het eiland allesbehalve eenduidig is. Technisch gezien kun je het klimaat van Mallorca precies indelen: het behoort tot de Köppen-Geiger-zone Csa, het warm-gematigde, zomerdroge klimaat met hete zomers, zoals je dat rond de Middellandse Zee en in vergelijkbare regio’s over de hele wereld tegenkomt. Maar die ene formule beschrijft alleen het gemiddelde van het eiland, gemeten bij het meetstation in Palma. Als je de Serra de Tramuntana, de centrale vlakte Es Pla en de kustgebieden met elkaar vergelijkt, zie je drie duidelijk verschillende klimaatzones op een klein stukje grond. Deze tekst legt uit waarom Mallorca als Csa wordt beschouwd, hoe de bergketen in het noordwesten het weer van het hele eiland beïnvloedt en wat dat praktisch gezien voor reizigers betekent.

Köppen-classificatie: Mallorca is Csa

De Köppen-Geiger-classificatie is het meest gebruikte systeem om het klimaat van een plek, op basis van langjarige gemiddelden van temperatuur en neerslag, in een van de paar hoofdgroepen in te delen. Voor Mallorca is de formule Csa, en elk van de drie letters staat voor een eigen, duidelijk controleerbare voorwaarde, die je kunt afleiden uit de meetwaarden van het eiland.

De eerste letter, C, staat voor een warm gematigd klimaat: de koudste maand mag gemiddeld niet onder de vorstgrens komen, en tegelijkertijd moeten er warme maanden zijn die daar duidelijk boven liggen. Mallorca voldoet daar duidelijk aan. In januari, de koelste maand van het jaar, ligt de gemiddelde temperatuur op 10,3 °C, terwijl het jaargemiddelde 16,6 °C bedraagt. Dat is ver verwijderd van een echte winter zoals je die kent in koude of gematigd-continentale klimaatzones; milde winters zijn typisch voor het hele eiland, ook al is het in de bergen anders.

De tweede letter, s, staat voor ‘zomerdroog’. Hiermee wordt een uitgesproken verschuiving van de neerslag naar de koude helft van het jaar bedoeld: de droogste zomermaand krijgt maar een fractie van wat de natste wintermaand te verwerken krijgt. Op Mallorca zie je dat heel duidelijk: in juli valt er maar 7 mm, terwijl oktober met 67 mm tot de maanden met de meeste neerslag van het jaar behoort. Deze omkering van het regenpatroon ten opzichte van Midden-Europese zomers is het echte kenmerk van mediterrane klimaatzones.

De derde letter, a, staat voor de hete zomer. Hiervoor moet de warmste maand gemiddeld een duidelijke drempel overschrijden. Augustus, de warmste maand van Mallorca, heeft een gemiddelde temperatuur van 24,6 °C en zit daarmee ruim boven die drempel. Dat onderscheidt Csa van de koelere variant Csb, die je bijvoorbeeld in delen van de Atlantische kust of op grotere hoogte tegenkomt.

Slechts een paar regio’s ter wereld hebben dezelfde combinatie van milde, regenachtige winters en hete, droge zomers: de rest van het Middellandse Zeegebied, van Zuid-Spanje via Zuid-Italië tot Griekenland, delen van Californië, de Kaapregio in Zuid-Afrika, Centraal-Chili en het zuidwesten van Australië. Dat Mallorca tot deze exclusieve groep behoort, verklaart veel van wat reizigers op het eiland als typisch mediterraan ervaren – maar het betekent ook dat zomerse droogte en af en toe waterschaarste structureel bij het eiland horen, en niet alleen in bepaalde jaren.

De drie klimaatzones van het eiland

Alle waarden op deze pagina komen van het weerstation van Palma en geven dus het klimaat van de kustvlakte in het zuidwesten weer. Dat is geen toeval, maar de enige meetreeks voor het eiland die continu is gecontroleerd – maar het betekent ook dat deze cijfers slechts één van de drie heel verschillende klimaatgebieden van Mallorca weergeven.

De eerste zone is de Serra de Tramuntana in het noordwesten, die als een muur langs de kust loopt. Hier valt merkbaar meer regen dan op de rest van het eiland, omdat de bergen vochtige lucht vanaf zee dwingen om op te stijgen. De nachten zijn in de valleien en zeker op de bergkammen koeler dan aan de kust, en op de hoogste plekken rond de Puig Major kan het in de wintermaanden sneeuwen – een gezicht dat je niet verwacht op een eiland dat bekend staat om zijn zomerse hitte, maar dat bijna elk jaar een paar dagen voorkomt. Plaatsen als Sóller of Deià hebben qua klimaat meer weg van een gematigd bergklimaat dan Playa de Palma, hoewel ze maar een half uurtje rijden verderop liggen.

De tweede regio is Es Pla, de centrale vlakte tussen de bergketens. Hier ontbreekt de temperende invloed van de zee bijna volledig, wat vooral te zien is aan de temperatuurschommelingen: Es Pla kent de grootste verschillen tussen dag en nacht van het hele eiland en meestal ook de hoogste piektemperaturen op zomerdagen, omdat de lucht boven het land overdag ongehinderd opwarmt en ’s nachts net zo ongehinderd weer afkoelt. Steden als Sineu of Petra liggen midden in deze zone.

De derde zone bestaat uit de kustgebieden rondom het eiland, waar ook Palma bij hoort. De zee fungeert hier als een enorme temperatuurbuffer: in de zomer slaat ze warmte op en in de winter geeft ze die langzaam weer af, waardoor de extremen in beide richtingen worden afgezwakt. De watertemperatuur, die in de nazomer rond de 26,2 °C ligt, zorgt er bovendien voor dat je aan de kust tot ver in de herfst van milde avonden kunt genieten, terwijl het in het binnenland rond diezelfde tijd al flink koeler wordt.

Als je je reis naar het eiland alleen op basis van de cijfers voor Palma plant, onderschat je vaak hoe anders een dag in de bergen of midden in Es Pla kan aanvoelen. Voor een wandeling in de Tramuntana of een zomerdag in Sineu is het altijd de moeite waard om even verder te kijken dan de algemene cijfers voor het eiland.

Waarom de Tramuntana het weer bepaalt

De Serra de Tramuntana is meer dan alleen een mooi decor – het is de belangrijkste reden waarom het weer op Mallorca überhaupt in zones is verdeeld. De bergketen ligt als een barrière tussen de open zee in het noordwesten en de rest van het eiland, en juist deze ligging bepaalt waar het regent en waar niet.

Als er vochtige lucht vanuit het noordwesten vanaf zee aanwaait, stuit die op de bergen en wordt gedwongen om op te stijgen. Tijdens het opstijgen koelt de lucht af, neemt haar vermogen om vocht vast te houden af en condenseert de waterdamp tot wolken en regen. Deze zogenaamde opstijgingsregen is de reden waarom de noordwestelijke flank van de Tramuntana aanzienlijk meer neerslag krijgt dan de rest van het eiland. Als de lucht eenmaal de bergkammen is gepasseerd, heeft ze al een groot deel van haar vocht verloren. Aan de zuidoostkant, de kant die niet in de wind ligt, daalt ze weer af, warmt daarbij op en wordt droger – een effect dat dat meteorologen de föhn noemen en dat verklaart waarom Palma en de zuidoostkust merkbaar droger blijven dan Sóller of Fornalutx aan de andere kant van dezelfde bergen.

Deze combinatie dankt zijn naam aan de Tramuntana-wind zelf, die vanuit het noordwesten over de zee en de bergen waait. In de winter kan hij koud en krachtig zijn, omdat hij vaak gepaard gaat met koude luchtmassa’s uit de richting van de Golf van Lion, die over de nog relatief warme Middellandse Zee trekken voordat ze het eiland bereiken. Door die combinatie van een koude oorsprong en een vochtige route over zee kan de wind aan de noordwestkust behoorlijk onaangenaam aanwakkeren, terwijl hij in de luwte van de bergen een stuk zwakker aankomt.

De zuidoostkust van het eiland, zo’n beetje rond Palma of verder naar het oosten, blijft grotendeels gespaard van dit alles. De bergen vangen zowel een groot deel van de regen als de volle kracht van de wind op, voordat beide de andere kant van het eiland bereiken. Dat is het eigenlijke mechanisme achter wat velen kennen als het mildere, zonnigere klimaat van Palma: geen toeval, maar een direct gevolg van de fysica van de bergen.

Microklimaat en wat dat voor reizigers betekent

De fysica van de Tramuntana zorgt voor een heel praktisch effect: het kan in Sóller regenen, terwijl tegelijkertijd in Palma de zon schijnt, ook al liggen beide plaatsen maar een paar kilometer hemelsbreed uit elkaar. De reden hiervoor ligt precies in wat hellingregen en föhn beschrijven – de bergen ertussen bepalen welke kant de regen krijgt en welke de droge, vaak zonnigere lucht.

Voor reizigers betekent dit in de eerste plaats dat één weersvoorspelling voor „Mallorca“ weinig zegt zodra je een uitstapje naar de bergen plant. Wie in de Tramuntana wandelt, bevindt zich qua klimaat in een heel andere wereld dan iemand die op het strand ligt: koelere temperaturen, meer wind, sneller opkomende wolken en in het koude seizoen ook kans op regen of, op de hoogste plekken, sneeuw, terwijl het aan de kust op hetzelfde moment zwemweer is. Daarom is het voor bergtochten altijd de moeite waard om een extra laag kleding en weerbestendige uitrusting mee te nemen, zelfs als de dag aan zee mild is begonnen.

Ook de vegetatie volgt dit patroon. De amandelbloesem bijvoorbeeld, een van de bekendste lentebeelden van het eiland, begint in het warmere zuiden en in de kustvlaktes meestal eerder dan in de koelere gebieden van de Tramuntana, waar de bomen pas wat later volgen. Als je specifiek op zoek bent naar de bloesem, kun je van dit verschil profiteren en je reisroute aanpassen aan de regio, in plaats van op één enkele datum op het eiland te rekenen.

Hetzelfde geldt voor het zwemseizoen: de kustgebieden profiteren van de temperende invloed van de zee en blijven ook ’s avonds milder dan het achterland, terwijl plaatsen in het binnenland van Es Pla overdag warmer worden, maar ’s nachts juist koeler. Als je buiten het hoogseizoen naar Mallorca gaat, doe je er dus goed aan om niet alleen naar de kalender te kijken, maar ook naar de regio waar je naartoe gaat – het microklimaat is vaak bepalender voor je ervaring ter plaatse dan alleen de maand waarin je reist.

Klimaatverandering: droger, warmer, minder Tramuntana

De cijfers op deze pagina geven een gemeten situatie weer over een vaste referentieperiode – ze laten zien hoe het klimaat op Mallorca in die periode daadwerkelijk was, niet hoe het verandert. Om een betrouwbare uitspraak over een trend te kunnen doen, zou je meerdere van zulke periodes moeten vergelijken, en dat is precies wat deze pagina bewust niet doet. Wat je wel kunt zeggen, is in welke richtingen het klimaat van het westelijke Middellandse Zeegebied zich volgens eensluidende wetenschappelijke inschattingen ontwikkelt, en Mallorca vormt daarop geen uitzondering.

De eerste trend gaat over de temperatuur: zowel de gemiddelden als de piekwaarden in de zomer laten op de lange termijn eerder een stijging dan een daling zien. Dat uit zich niet zozeer in dramatische incidenten, maar meer in een geleidelijke verschuiving – iets mildere winters, iets warmere en vooral langdurigere hitteperiodes in de zomer.

De tweede trend heeft te maken met de neerslag, of beter gezegd: de verdeling ervan. De tendens is dat er langere droge periodes tussen de regenbuien in zitten, terwijl de afzonderlijke regenbuien, als ze er al zijn, meestal intenser zijn dan gelijkmatig verdeelde motregen. Deze combinatie van gemiddeld meer droogte en af en toe hevige regenbuien is typerend voor de ontwikkeling die voor het hele Middellandse Zeegebied wordt verwacht.

De derde ontwikkeling heeft te maken met de zee zelf, die warmer wordt – met gevolgen voor het zwemseizoen, maar ook voor de hevigheid van zomerse onweersbuien later in het seizoen, die extra energie kunnen halen uit het warme zeewater.

De vierde, minder bekende factor heeft te maken met de Tramuntana-wind zelf: Verschillende onderzoeken wijzen erop dat de grootschalige weerssituaties die de wind aansturen, qua frequentie veranderen, met als gevolg dat klassieke, langdurige Tramuntana-situaties wellicht minder vaak zullen voorkomen. Voor het eiland zou dat een tweesnijdend effect hebben – minder vervelende wind, maar ook minder van die hellingregen die de bergen en het grondwater van water voorziet.

Klimaatzones vergeleken

Het Csa-klimaat van Mallorca heeft een aantal belangrijke kenmerken gemeen met een reeks regio’s die op het eerste gezicht weinig met elkaar te maken lijken te hebben, maar die hetzelfde patroon volgen van een droge zomer en een warm, gematigd klimaat. Sicilië en grote delen van Zuid-Italië hebben bijvoorbeeld hetzelfde ritme van een regenachtige winter en een grotendeels droge zomer, net als Andalusië in het zuiden van Spanje, waar de zomerse droogte nog uitgesprokener is en soms zelfs langer aanhoudt dan op Mallorca. Ook delen van Griekenland, met name de Egeïsche eilanden en de Peloponnesos, volgen hetzelfde basispatroon van milde winterregen en hete, vrijwel neerslagloze zomermaanden.

Buiten Europa vind je dezelfde klimaatzone langs delen van de Californische kust, waar de oceaan ook voor een zekere balans zorgt, terwijl het binnenland veel extremere weersomstandigheden vertoont – een patroon dat best wel lijkt op de verhouding tussen de kust en het binnenland van Mallorca, maar dan op grotere schaal.

Wat Mallorca binnen deze groep onderscheidt, is niet zozeer de algemene klimaatzone als wel de verhouding tussen land en zee op een heel klein oppervlak. Andalusië of Californië hebben grote, klimatologisch zelfstandige binnenlandse regio’s die nauwelijks nog door de zee worden beïnvloed. Op Mallorca daarentegen is er praktisch geen enkele plek die ver genoeg van de kust ligt om zich helemaal aan die invloed te onttrekken – met uitzondering van juist die bergketens, die door hun hoogte juist een eigen, koeler klimaat creëren. Deze compactheid – meerdere klimaatkenmerken op één klein eiland – onderscheidt Mallorca van de meeste andere Csa-regio’s, ook al zijn de basiselementen – droge zomer, milde winterregen, een evenwichtige zee – overal hetzelfde.

Veelgestelde vragen