Watertemperatuur Mallorca in december

In december is het strandseizoen op Mallorca officieel al lang voorbij, maar de zee zelf houdt zich niet aan een kalender. Het water koelt langzamer af dan de lucht en blijft daarom nog weken na de eerste frisse herfstwind merkbaar milder dan je zou verwachten. Of dat genoeg is voor een echte zwemdag of alleen voor een korte, dappere duik, daar geeft dit artikel antwoord op – samen met de vraag waarom het water altijd wat achterloopt op de lucht, waar de warmste plekjes rondom het eiland liggen en wat er in december onder water nog de moeite waard is.

Watertemperatuur in december

Het antwoord maar meteen: zwemmen aan de kust van Mallorca is in december mogelijk, maar alleen voor wie niet terugdeinst voor koel water. De zee is deze maand gemiddeld 16,0 °C – een temperatuur die de meeste mensen niet meer als aangenaam ervaren, maar als koel tot koud. Ter vergelijking: pas als de temperatuur flink hoger ligt, bij waarden die Mallorca pas in het late voorjaar bereikt, hebben de meeste zwemmers het over aangenaam warm water. Alles daaronder wordt omschreven als fris tot onaangenaam, en precies in die zone zit december. Voor een korte, verkwikkende duik is het genoeg, maar voor langdurig zwemmen zonder wetsuit wordt het voor de meesten onaangenaam koud.

Toch is december op Mallorca geen sombere wintermaand. Het eiland geldt terecht als een van de mildste kustgebieden van Europa in deze tijd van het jaar – vorst is aan de kust vrijwel onbekend, en zelfs op bewolkte dagen liggen de temperaturen vaak nog binnen een bereik dat lange wandelingen langs het water aangenaam maakt. Wat wel schaars wordt, is het licht: de dagen zijn met 9,2 uur kort, de zon staat zelfs 's middags laag en de schemering valt vroeg in. Wie het eiland in december bezoekt, ziet de zee eerder als decor voor een wandeling langs de boulevard dan als plek om een hele middag in het water door te brengen.

Palma laat zich in deze tijd van een andere kant zien: de kerstmarkten rond de kathedraal en in de steegjes van de oude binnenstad zorgen voor een sfeer die weinig te maken heeft met een strandvakantie, maar die wel laat zien hoe veelzijdig het eiland buiten het zomerseizoen kan zijn. Tegelijkertijd kan het in de Tramuntana, boven bepaalde hoogtes, best wel sneeuwen – een contrast dat veel mensen die voor het eerst op het eiland zijn verrast, als ze aan de kust nog in een trui rondlopen en een paar kilometer verderop in de bergen sneeuw ligt. Dit contrast tussen het milde kustklimaat en het winterse bergweer is een van de redenen waarom december op Mallorca qua weer interessanter is dan je zou verwachten als je alleen kijkt of je er kunt zwemmen.

Waarom de zee achterblijft bij de lucht

De reden waarom de Middellandse Zee in december nog steeds relatief mild is, terwijl de lucht al lang herfst- en winterachtig is geworden, ligt in een simpele fysische eigenschap: water heeft een veel grotere warmtecapaciteit dan lucht. Om een bepaalde hoeveelheid water te verwarmen of af te koelen, heb je veel meer energie nodig dan nodig zou zijn voor dezelfde temperatuurverandering in de lucht. Terwijl de luchttemperatuur boven het eiland binnen een paar dagen na een weersomslag flink kan veranderen, reageert de zee traag – ze houdt de warmte van de zomer maandenlang vast en geeft die maar langzaam weer af.

Die traagheid zie je goed terug in het verloop van het jaar. De luchttemperatuur bereikt haar hoogtepunt al midden in de zomer: de warmste maand komt uit op 30,2 °C. De zee heeft daarentegen meer tijd nodig om die warmte op te nemen en bereikt haar maximum pas later: de warmste maand voor het water is 24,7 °C, ruim een maand na het hoogtepunt van de lucht. Omgekeerd geldt hetzelfde in de winter – het water koelt niet in hetzelfde tempo af als de lucht, maar loopt ook hier achter, wat precies de reden is waarom december aan zee milder aanvoelt dan je op basis van de luchttemperatuur alleen zou verwachten.

Deze verschuiving is het duidelijkst in het voorjaar, wanneer het verschil tussen de lucht- en watertemperatuur het grootst is. In april stijgt de luchttemperatuur bijvoorbeeld al tot 19,3 °C, terwijl de zee met 14,9 °C nog merkbaar achterblijft bij het seizoen – een effect dat veel voorjaarsbezoekers onderschatten als ze bij zomerse lucht gaan zwemmen en dan verrast worden door een nog koude zee. In de herfst en vroege winter keert deze verhouding zich om: de lucht koelt sneller af dan de zee, waardoor het water in december relatief gezien mild blijft ten opzichte van de luchttemperatuur. Als je dit mechanisme eenmaal snapt, kun je de watertemperatuur van elke maand logisch inschatten zonder elke keer de exacte waarden op te hoeven zoeken – de regel is simpel: de zee reageert altijd met vertraging, nooit meteen.

Waar is het water in december het warmst?

Ook al levert het eiland als geheel één reeks watertemperatuurmetingen op, is de zee rond Mallorca in december lang niet overal even warm. Hoe snel een stuk kust warmte opslaat en weer afgeeft, hangt sterk af van de vorm van de baai en de diepte van het water. Vlakke, beschutte baaien warmen in de zomer sneller op en koelen in de winter ook sneller af, omdat er minder watervolume is dat de zomerse warmte zou kunnen opslaan. Diepe, open kustgedeelten reageren trager in beide richtingen – ze worden in de zomer niet zo warm, maar houden de warmte in de winter wel langer vast.

In het zuiden en oosten van het eiland, bijvoorbeeld rond de ondiepe zandbaaien bij Colônia de Sant Jordi, aan de Playa de Palma of langs de badplaatsen aan de oostkust tussen Cala Millor en Portocristo, zorgt juist dit effect ervoor dat het water in de late herfst en vroege winter meestal iets milder blijft dan elders. De baaien zijn hier op veel plekken ondieper, de watermassa’s kleiner, en de restwarmte van de zomer blijft in deze beschutte baaien meestal iets langer hangen.

Aan de noordwestkust, langs de steil afdalende rotskust van de Tramuntana tussen Sóller en Banyalbufar, is het juist andersom: hier is het water een stuk dieper, en door de blootgestelde ligging wordt het water meer door de wind en stroming doorroerd. Daardoor verdwijnt de zomerse warmte sneller en is de zee hier in december meestal wat koeler dan in de beschutte baaien in het zuiden en oosten.

Belangrijk is hierbij de kanttekening: voor afzonderlijke baaien of stranden zijn er geen eigen, gecontroleerde meetreeksen beschikbaar, maar alleen de waarden voor het eiland als geheel. De genoemde verschillen komen voort uit algemene oceanografische verbanden tussen waterdiepte, de vorm van de baai en de ligging – ze geven een betrouwbare trend weer, maar vormen geen basis voor exacte graadwaarden op een bepaald strand.

De zee in december versus de rest van het jaar

Als je het hele jaar bekijkt, ligt december met 16,0 °C flink onder de warmste maand van het jaar, die 24,7 °C haalt. Het verschil met de koudste maand is daarentegen kleiner: In februari of maart, als de zee haar dieptepunt bereikt, daalt de temperatuur tot 13,7 °C – maar een paar graden onder de waarde van december. Dat laat zien dat december weliswaar al op zijn retour is, maar dat het echte dieptepunt van de winter nog moet komen.

Interessanter dan de vergelijking met de uitersten is de blik op de maand die precies tegenover december ligt in het kalenderjaar: juni, zes maanden verwijderd van december. Beide maanden liggen puur rekenkundig even ver van het hoogtepunt van de zomer en de winter, en toch gedraagt het water zich in die maanden anders. In juni is de watertemperatuur 21,0 °C – vaak niet veel hoger dan in december, ook al zit juni al midden in de kalenderlijke vroege zomer. De reden is weer de thermische traagheid: in juni heeft de zee de warmte van de beginnende zomer nog niet helemaal opgenomen, terwijl ze in december de restwarmte van de afgelopen zomer nog niet helemaal kwijt is. Deze asymmetrie tussen het voorjaar en de late herfst is een van de meest opvallende kenmerken van het mediterrane waterjaar.

Gemiddeld over het hele jaar ligt de watertemperatuur op 18,9 °C, en december zit daar duidelijk onder – een aanwijzing dat deze maand tot de koelere helft van het jaar behoort, zonder dat dit meteen het dieptepunt is. Wie de zee in al haar facetten wil begrijpen, doet er dus goed aan december niet op zichzelf te bekijken, maar als een punt op een curve die in de nazomer zijn hoogtepunt bereikt en pas in het vroege voorjaar zijn dieptepunt – aanzienlijk later dan je op basis van de kalender alleen zou verwachten.

Zwemmen, snorkelen, duiken: wat is nu de moeite waard?

Met een watertemperatuur van 16,0 °C zit de zee in december in een bereik waarin een normaal zwempak of een zwembroek voor de meeste mensen alleen nog maar volstaat voor heel korte momenten in het water. Even snel erin en er weer uit gaat prima, maar langer, ontspannen zwemmen wordt voor velen al snel onprettig, omdat je lichaam bij deze temperatuur snel afkoelt. Als je langer in het water wilt blijven, bijvoorbeeld om langs de rotskusten te snorkelen, ben je met een wetsuit veel beter af – niet uit voorzorg, maar simpelweg omdat de temperatuur onder de comfortzone ligt waarin de meeste mensen het zonder bescherming tegen de kou redden.

Voor duikers verandert in december vooral de uitrusting, niet per se de onderwaterervaring. Een halfdroog- of droogpak is in dit seizoen de voor de hand liggende keuze, want langere duiken bij de huidige watertemperatuur worden zonder voldoende bescherming tegen de kou onprettig en op den duur zelfs riskant. Het zicht onder water profiteert daarbij meestal van het koelere seizoen: de planktonconcentratie is in de winter lager dan in de warme zomermaanden, wanneer algen- en planktonbloei het water vaak troebel maken. Daardoor is het water in december vaak helderder dan midden in de zomer, ook al kunnen winterstormen op sommige dagen zorgen voor een woelige zee en slechter zicht.

Kortom, december is dus minder geschikt voor lange zwemdagen, maar wel voor iedereen die met de juiste uitrusting het water in wil: een korte, verfrissende duik zonder wetsuit is goed te doen, serieus snorkelen en duiken lukt met bescherming tegen de kou, en wie beide meeneemt – een wetsuit en een beetje bereidheid om de kou te trotseren – wordt beloond met een vaak verrassend heldere zee, die je in de zomer niet zo snel tegenkomt.

Veelgestelde vragen