Watertemperatuur Mallorca in november

In november koelt de Middellandse Zee rond Mallorca merkbaar af, maar het zwemseizoen is nog niet helemaal voorbij. Als je wilt weten of een duik in het water nog de moeite waard is, of dat het eiland deze maand meer uitnodigt tot wandelen dan tot zwemmen, vind je hier het antwoord – met de gemeten watertemperatuur, de uitleg over de vertraging ten opzichte van de lucht, een overzicht van de verschillen tussen de kustgebieden en een overzicht van hoe de zee zich gedurende het hele jaar ontwikkelt.

Watertemperatuur in november

Eerst het korte antwoord: zwemmen kan in november nog wel, maar het voelt al een stuk frisser aan dan in de nazomer. De zee rond Mallorca is deze maand gemiddeld 18,7 °C. Dat is precies die grens waar de meningen uiteenlopen – doorgewinterde zwemmers en iedereen die het hele jaar door regelmatig in zee zwemt, noemen het nog aangenaam, maar wie zonder overgang uit de warme zomer komt, vindt het eerder koel tot fris. Maar het eiland is in november nog ver verwijderd van echte kou, die je in principe zou afraden om te gaan zwemmen. Het verschil met de zomermaanden zit hem vooral in hoe lang je in het water blijft: een korte, verfrissende duik voelt nog prima, maar als je net als midden in de zomer urenlang wilt pootjebaden, merk je al snel dat je lichaam afkoelt.

De maand zelf is een overgangsperiode, en dat merk je niet alleen aan het water, maar aan het hele karakter van het eiland. Overdag loopt de temperatuur nog op tot aangename waarden rond de 19,1 °C, ’s nachts koelt het af tot 9,1 °C – een temperatuurbereik dat ideaal is voor wandelingen, trektochten en uitstapjes, zonder dat de zomerse hitte je nog in de weg zit. De zon schijnt gemiddeld 5,4 uur, wat zorgt voor genoeg lichte uren, ook al worden de dagen over het algemeen korter. Op 6 regendagen valt er regen – meestal in buien die snel weer voorbijtrekken, in plaats van dagenlang aan te houden. Daartussen zitten vaak verrassend zonnige, heldere dagen die je prima kunt gebruiken voor uitstapjes.

Wat in november vooral opvalt, is hoezeer de daglengte is veranderd ten opzichte van de zomer. Met nog maar 9,8 uur daglicht komt de schemering duidelijk dichter bij de middag dan je gewend bent van de lange zomeravonden. Dat heeft ook invloed op je planning: als je nog wilt zwemmen, kun je het beste de middaguren gebruiken, wanneer de luchttemperatuur het hoogste punt van de dag bereikt en je daarna minder snel gaat rillen.

Voor de meeste reizigers verschuift de aandacht deze maand sowieso van de kust naar het binnenland. De temperaturen zijn ideaal om te wandelen in de Serra de Tramuntana, de dorpjes op het eiland te verkennen of fietstochten door het binnenland te maken, zonder dat je last hebt van de zomerse hitte. Als je toch het water in wilt, plan dan een korte, bewuste duik in plaats van urenlang zonnebaden in zee zoals in juli of augustus – daarvoor is de lucht simpelweg niet meer warm genoeg om je lichaam na het zwemmen snel weer op te warmen. Een handdoek en droge kleren bij de hand hebben, maakt daarbij al een merkbaar verschil.

Waarom de zee achterblijft bij de lucht

Dat het water in november nog relatief mild is, terwijl de lucht al herfstachtig aanvoelt, heeft een simpele fysische reden: water slaat warmte veel efficiënter op dan lucht. Om een bepaalde hoeveelheid water één graad op te warmen, heb je veel meer energie nodig dan om dezelfde hoeveelheid lucht op te warmen. Deze eigenschap, de zogenaamde warmtecapaciteit, zorgt ervoor dat de zee niet reageert op afzonderlijke warme of koude dagen, maar op de som van vele weken en maanden. De zee warmt gedurende de hele lente en zomer langzaam op en geeft die opgeslagen energie daarna net zo langzaam weer af, vaak gedurende de hele herfst.

Die traagheid zie je goed aan de verschuiving van de warmste maanden. De lucht bereikt zijn hoogtepunt meestal al in augustus, met waarden rond de 30,2 °C. De zee heeft daarentegen meer tijd nodig om de opgenomen zonne-energie om te zetten in warmte, en bereikt zijn warmste fase pas in september, als de luchttemperaturen al licht dalen. Op dat moment is het water 24,7 °C – vaak zelfs warmer dan in de zogenaamde hoogzomermaand augustus, waarin het 26,2 °C is. Wie in september naar de kust gaat, vindt dus niet zelden het warmste zwemwater van het hele jaar, ook al loopt de zomer volgens de kalender al ten einde.

Deze vertraging is trouwens niet in de herfst het duidelijkst, maar juist in het voorjaar. Terwijl de lucht in april al oploopt tot 19,3 °C en de zon merkbaar aan kracht wint, heeft de zee de winterkou nog lang niet van zich afgeschud en haalt ze amper 14,9 °C. Het verschil tussen lucht en water is in deze tijd van het jaar groter dan in welke andere maand dan ook – een effect dat veel voorjaarsbezoekers verrast: ze verwachten na warme dagen op het land een even milde zee, maar komen in plaats daarvan onverwacht koud water tegen. De reden hiervoor is dat de lucht al binnen een paar zonnige dagen reageert, terwijl de zee nog de kou van de hele winter in zich draagt en die pas in de loop van weken kwijt moet raken.

In november is het in zekere zin precies het tegenovergestelde van de lente: de lucht koelt al merkbaar af, maar de zee houdt de warmte die in de zomer is opgeslagen nog een paar weken vast, voordat ook daar de winter langzaam zijn intrede doet. Deze asymmetrie tussen de lente en de herfst – in de lente blijft het water achter bij de warme lucht, in de herfst loopt de afkoelende lucht achter op het nog warme water – is een direct gevolg van diezelfde fysieke traagheid en verklaart waarom zwemmen in de herfst op Mallorca vaak aangenamer is dan je op basis van de kalendermaand zou verwachten.

Waar het water in november het warmst is

Ook al lijkt het eiland qua klimaat klein en overzichtelijk, de watertemperatuur verschilt toch merkbaar per kustgedeelte – en die verschillen komen in de late herfst duidelijker naar voren dan in het hoogseizoen, wanneer de zon overal even krachtig schijnt. Vlakke, beschutte baaien warmen in de loop van het jaar sneller op en houden de opgenomen warmte ook langer vast, omdat een kleiner watervolume sneller reageert op zonnestraling en minder sterk wordt vermengd met koeler diepwater. In november, als het al wat koeler begint te worden, merk je dit voordeel extra goed.

Dat geldt vooral voor de baaien in het zuiden en oosten van het eiland. Playa de Palma en de aangrenzende baai van Palma, de uitgestrekte zandstranden rond Cala Millor en Cala d'Or, en de grote, langzaam aflopende baai van Alcúdia in het noordoosten behoren tot de plekken waar het water in de late herfst meestal het langst aangenaam warm blijft. Deze baaien worden bovendien vaak door landtongen of voor de kust liggende eilandjes beschermd tegen sterke vermenging met open zeewater, wat dit effect nog versterkt.

Aan de noordwestkust zijn de omstandigheden merkbaar anders. Voor de Serra de Tramuntana loopt de zeebodem op veel plekken steil af, het water is diep en loopt open naar zee, waardoor het zich sterker vermengt met koelere waterlagen en over het algemeen koeler blijft. Plaatsen als Port de Sóller, de steile kust bij Sa Calobra of de omgeving van Banyalbufar liggen daarom in de late herfst aan de merkbaar koelere kant van het eiland. Als je in deze regio wilt zwemmen, moet je rekening houden met lagere temperaturen dan in het zuidoosten.

Voor afzonderlijke baaien en stranden zijn er echter geen eigen meetreeksen die verder gaan dan de gemiddelden voor het hele eiland – de genoemde verschillen tussen de kustgedeelten kunnen dus alleen kwalitatief worden beschreven en niet worden onderbouwd met betrouwbare individuele waarden voor elk strand. Als ruwe vuistregel geldt echter: hoe vlakker, beschut en zanderiger een baai is, hoe meer de moeite loont om er in november nog een duik te nemen, terwijl open, diepe en rotsachtige kustgedeelten in het noordwesten al aanzienlijk frisser en ruiger aanvoelen.

De zee in november versus de rest van het jaar

Om november goed te kunnen plaatsen, helpt het om te kijken naar het hele jaarverloop van de watertemperatuur rond Mallorca. Met 18,7 °C ligt de maand merkbaar onder het jaarlijkse hoogtepunt, dat meestal in september wordt gemeten en daar 24,7 °C bereikt. Tegelijkertijd ligt november echter nog steeds ruim boven het laagste punt van het jaar, dat meestal in februari of maart voorkomt en 13,7 °C bedraagt. November markeert daarmee een middenpunt op de dalende lijn van het jaar – nog gedragen door de restwarmte van de zomer, maar al merkbaar op weg naar de winter.

Dit verband wordt vooral duidelijk als je het vergelijkt met de maand aan de andere kant van het jaar, die op ongeveer dezelfde afstand van de warmste maand ligt. Symmetrisch ten opzichte van november, gerekend vanaf de hoogste temperatuur in september, ligt juli, waarin het water 24,3 °C is. Dat deze twee waarden zo dicht bij elkaar liggen, terwijl de ene maand midden in de zomer valt en de andere al diep in de herfst, laat de traagheid van de zee indrukwekkender zien dan welke andere vergelijking dan ook: het water kent geen kalender, maar reageert alleen op de opgebouwde warmte van de voorgaande weken. Een duik in juli en een duik in november kunnen dus, wat de pure watertemperatuur betreft, verrassend hetzelfde aanvoelen – ook al kunnen de omstandigheden op het land, van de luchttemperatuur tot de lengte van de dag, nauwelijks meer van elkaar verschillen.

Voor het totale jaaroverzicht komt daaruit een duidelijk beeld naar voren: gemiddeld over het jaar ligt de watertemperatuur op 18,9 °C, terwijl de werkelijke gemiddelde jaartemperatuur van de lucht 16,6 °C bedraagt. November ligt daarbij dichter bij het jaargemiddelde van het water dan bij een van de twee uitersten – niet bijzonder warm en ook niet bijzonder koud, maar een overgangsmaand die de rust tussen de zomerse hitte en de winterse kou weerspiegelt. Als je de zee als graadmeter voor het seizoen wilt zien, vind je in november dus eerder een overgangsfase dan een opvallend keerpunt.

Zwemmen, snorkelen, duiken: wat is nu de moeite waard?

Of een gewoon zwempak genoeg is of dat een wetsuit handiger is, hangt direct af van de gemeten watertemperatuur, niet van subjectieve ervaringen. Bij 18,7 °C in november is normale zwemkleding meestal nog genoeg voor een korte duik op een zonnige dag – mits je niet van plan bent lang in het water te blijven en na het zwemmen snel weer aan land gaat om niet af te koelen. Voor iedereen die langer wil zwemmen, snorkelen of zelfs duiken, is een dun wetsuit aan te raden, want bij deze temperatuur koelt je lichaam merkbaar af als je langere tijd in het water blijft, ook al voelt het water zelf bij het instappen niet koud aan. Als je in oktober of september al met een wetsuit hebt gesnorkeld, zul je in november geen groot verschil merken – de watertemperatuur daalt van maand tot maand slechts geleidelijk, niet met sprongen.

Bij het snorkelen en duiken speelt naast de temperatuur ook het zicht onder water een belangrijke rol, en dat hangt in november sterk af van het weer boven het wateroppervlak. Op de 6 regendagen zorgt wegstromend regenwater hier en daar voor troebeler zicht dicht bij de kust, vooral bij riviermondingen en na hevige buien, wanneer er sediment van het land de zee in wordt gespoeld. Op rustige, zonnige dagen tussen de regenbuien door is het zicht daarentegen vaak nog heel goed, omdat het water na de warme zomermaanden minder last heeft van algen- en planktongroei, die in het hoogseizoen het zicht in sommige baaien vertroebelt. Als je wilt duiken, kun je dus beter flexibel plannen en gebruikmaken van de stabielere weersperiodes tussen de regendagen door, in plaats van je vast te pinnen op een vaste datum.

Over het algemeen is november meer geschikt voor korte, bewuste wateractiviteiten dan voor lange stranddagen met urenlang zonnebaden in zee. Een duik rond het middaguur, als de luchttemperatuur het hoogste punt van de dag bereikt, voelt een stuk aangenamer aan dan een sprong in het water vroeg in de ochtend of laat in de avond. Als je daar nog een snorkeltochtje in een wetsuit aan toevoegt in een van de beschutte, ondiepere baaien in het zuiden of oosten van het eiland, haal je het beste uit deze maand, zonder dat de geleidelijk dalende temperaturen echt een belemmering vormen. Voor ambitieuze duikers, die toch meestal al met een wetsuit op pad zijn, verandert er in november weinig – de iets koelere watertemperatuur wordt op veel duikplekken ruimschoots gecompenseerd door het vaak heldere zicht en het over het algemeen rustigere laagseizoen.

Veelgestelde vragen