Dependencia in Spanje: zorggraad aanvragen op Mallorca

Wie op Mallorca woont en zorgbehoevend wordt, of een zorgbehoevend familielid heeft, krijgt vroeg of laat te maken met dependencia in Spanje – de Spaanse tegenhanger van de Duitse zorggraad. De 2 systemen staan juridisch volledig los van elkaar: een Duitse zorggraad wordt niet automatisch in Spanje overgenomen. Wie hier aanspraak wil maken op ondersteuning, doorloopt een aparte procedure volgens de Ley de Dependencia (Ley 39/2006). In deze gids lees je wie hiervoor in aanmerking komt, waarom vooral Duitse residents die zich pas kort geleden hebben gevestigd op 1 voorwaarde kunnen vastlopen, hoe de 3 zorggraden zijn omschreven, hoe je de aanvraag indient bij de gemeente waar je woont en wat er met een toegekende graad gebeurt wanneer je later tussen Mallorca en het vasteland verhuist. Tot slot weet je waar de grenzen van het openbare systeem liggen en waar een particuliere voorziening nodig wordt.

Weet je niet zeker of je al aan de termijn van 5 jaar voldoet of hoe je de procedure het best voorbereidt?

• Persoonlijke aanvraag indienen — wij helpen je de volgende stappen op een rij te zetten
• Zorgverzekering in Spanje: wat geldt voor emigranten

2 afzonderlijke systemen: Duitse zorggraad en Spaanse dependencia

Dit moet bij elk onderzoek eerst duidelijk zijn: de Duitse zorggraad (1 tot 5) en de Spaanse situación de dependencia (Grado I tot III) zijn 2 onafhankelijke, juridisch gescheiden systemen. Er is geen automatische omzetting en ook geen wederzijdse erkenning. Een in Duitsland vastgestelde zorggraad 3 geldt in Spanje niet als bewijs voor welke categorie dan ook – wie op Mallorca gebruik wil maken van openbare voorzieningen op grond van de Ley de Dependencia, moet de Spaanse procedure volledig opnieuw doorlopen.

Of en in welke vorm een Duitse uitkering uit de zorgverzekering wordt doorbetaald wanneer je op Mallorca woont, is een vraag die alleen je Duitse zorgverzekeraar kan beantwoorden. Deze gids behandelt bewust uitsluitend de Spaanse kant. Wil je je verder verdiepen in de Duitse kant, lees dan de gids over zorgverzekering in Spanje.

Wettelijke basis: de Ley de Dependencia (Ley 39/2006)

De basis is de Ley 39/2006, de 14 de diciembre, de Promoción de la Autonomía Personal y Atención a las personas en situación de dependencia, opgenomen in de geconsolideerde tekst van het Boletín Oficial del Estado. De wet bepaalt wie als zorgbehoevend geldt, deelt de zorgbehoevendheid in 3 graden in en legt vast welke diensten en financiële tegemoetkomingen daaruit voortvloeien. De uitvoering ligt gedecentraliseerd bij de Autonome Gemeenschappen – op Mallorca is dat de Comunitat Autònoma de les Illes Balears.

Wie recht heeft: de drempel van 5 jaar voor nieuwkomers

Artikel 5.1 van de wet noemt de voorwaarden voor personen die rechten aan de wet kunnen ontlenen. Het beslissende punt voor Duitse residenten staat in onderdeel c): alleen wie in Spanje woont en dit 5 jaar heeft gedaan, waarvan 2 jaar onmiddellijk voorafgaand aan de datum van de aanvraag moeten liggen, heeft recht.

Let op: Deze termijn van 5 jaar begint niet op de datum waarop je "op papier" verhuisde, maar bij aantoonbaar, ononderbroken legaal verblijf – vastgelegd via Empadronamiento en Residencia. Wie pas sinds kort op Mallorca woont, voldoet niet aan deze voorwaarde – ongeacht de gezondheidstoestand.

Voor personen zonder Spaanse nationaliteit verwijst Art. 5.2 naar de Ley Orgánica 4/2000 over de rechten en vrijheden van vreemdelingen in Spanje, evenals naar internationale verdragen en overeenkomsten met het betreffende land van herkomst. Als EU-burger met een legaal, correct geregistreerd verblijf val je onder dit kader – maar in de praktijk blijft dezelfde termijn van 5 jaar de drempel.

De 3 zorgniveaus volgens artikel 26

De wet kent 3 niveaus van zorgbehoefte, gedefinieerd in artikel 26.1:

Welke graad precies van toepassing is, wordt bepaald aan de hand van de baremo, de wettelijk vastgelegde beoordelingsmaatstaf volgens art. 27. De exacte puntwaarden en intervallen staan in de bijbehorende verordening, niet in de wet zelf. Daarom beoordeelt de bevoegde instantie van de Balearen-regering de situatie; een eigen inschatting thuis volstaat niet.

De aanvraagprocedure: van de sociale diensten tot het besluit

Volgens artikel 28 verloopt de procedure in verschillende, wettelijk duidelijk omschreven stappen:

1. Aanvraag indienen (art. 28.1): De procedure begint met een aanvraag van de mogelijk betrokken persoon of diens vertegenwoordiger. In de praktijk dien je die in bij de sociale diensten (Servicios Sociales) van je woongemeente op Mallorca.
2. Beoordeling: Een deskundige beoordeling volgens de wettelijke baremo leidt tot indeling in Grado I, II of III.
3. Besluit (art. 28.2): De erkenning vindt plaats via een besluit van de autonome gemeenschap waar de aanvrager woont – voor Mallorca dus door de bevoegde instantie van de Comunitat Autònoma de les Illes Balears. Dit besluit geldt in heel Spanje.
4. Vaststelling van de voorzieningen (art. 28.3): In het besluit staat op welke diensten of financiële tegemoetkomingen je, passend bij de toegekende graad, recht hebt.

Let op: welke documenten je precies moet indienen, wordt bepaald door de bevoegde instantie van de Balearen-regering en kan veranderen. Vraag de actuele lijst rechtstreeks na bij de sociale dienst van je gemeente of via een Gestoría, in plaats van af te gaan op ongecontroleerde opsommingen op internet. Als er tijdens de beoordeling aanvullende medische bewijsstukken worden gevraagd, kan een huisarts bij jou in de buurt je verder helpen. Je vindt er een via het Branchenverzeichnis Allgemeinmedizin.

Wat gebeurt er bij een verhuizing? De erkenning verhuis je mee, de voorzieningen niet

Een veelvoorkomend misverstand: de zorggraad is niet alleen een Mallorcaanse aangelegenheid. Volgens Art. 28.2 is een eenmaal afgegeven besluit op het hele Spaanse grondgebied geldig. Verhuis je van Mallorca naar het vasteland, dan verlies je je indeling dus niet automatisch. Art. 28.4 bepaalt wel uitdrukkelijk wat er verandert: bij een verhuizing bepaalt de autonome gemeenschap van bestemming op basis van haar eigen netwerk van diensten en voorzieningen waar de persoon concreet recht op heeft. De zorggraad verhuis je dus mee, maar het pakket aan voorzieningen niet per se in dezelfde vorm.

Spaanse zorggraad en Duitse zorgverzekering: 2 afzonderlijke systemen

Voor Duitse residenten op Mallorca is het onderscheid tussen beide systemen het belangrijkste punt in dit hele onderwerp. De Ley de Dependencia kent geen speciale regeling voor voormalige leden van de Duitse zorgverzekering. Omgekeerd heeft de Duitse zorgverzekeraar geen automatische koppeling met de Spaanse indeling. Beide procedures lopen onafhankelijk van elkaar:

• Het Spaanse zorgniveau wordt uitsluitend vastgesteld via de hier beschreven procedure volgens de Ley de Dependencia.
• Of en hoe een uitkering uit de Duitse zorgverzekering doorloopt wanneer je in Spanje woont, kun je het beste navragen bij de Duitse zorgverzekeraar. Regel dit vóór je verhuizing rechtstreeks met hen en ga niet af op aannames op forums.
• Voor het recht op Spaanse gezondheidszorg zelf (dus niet voor zorg) is voor gepensioneerden vaak het S1-formulier van belang.

Particuliere voorzieningen voor de overgangsperiode

Tussen je vestiging op Mallorca en het voldoen aan de termijn van 5 jaar – en daarna voor alles wat buiten het pakket van de overheid valt – zijn particuliere voorzieningen op Mallorca in de praktijk vrijwel onmisbaar. Betrouwbare concrete prijzen voor thuiszorg, dagopvang of particuliere zorginstellingen kun je alleen opvragen met een persoonlijke offerte bij de betreffende aanbieder; ze verschillen afhankelijk van de omvang van de zorg en de locatie op het eiland. Zinvolle onderdelen van een particuliere dekking zijn:

• Een aanvulling op je bestaande ziektekostenverzekering of een vergelijking via het bedrijvenoverzicht Verzekeringen, zodat je een passende aanvullende dekking kunt vinden.
• Informeer je tijdig over zorginstellingen op Mallorca, voordat er acuut zorg nodig is.
• Een volmacht en een wilsverklaring, zodat iemand in een noodgeval rechtsgeldig namens jou kan beslissen. De gids over voorzieningen in Spanje biedt een overzicht van beide documenten.

De meest voorkomende fouten bij de aanvraag voor dependencia

Checklist vóór de aanvraag

• NIE-nummer aanwezig en actueel (NIE-nummer)
• Residencia of TIE geldig en zonder onderbreking aantoonbaar (Residencia)
• Woonadres in Spanje sinds minimaal 5 jaar aantoonbaar (in de praktijk via het Empadronamiento)
• Spaans socialezekerheidsnummer aanwezig (NUSS aanvragen)
• Contact opgenomen met de sociale diensten van je eigen gemeente
• Relevante medische documenten bij de hand, voor het geval de sociale diensten of het beoordelingsteam er in een individueel geval om vragen
• Zorgvolmacht en wilsverklaring geregeld, voor het geval de persoon zelf niet meer kan beslissen

Wat gebeurt er daarna?

Zodra de beschikking er is, staat daarin welke zorg of financiële tegemoetkomingen bij de toegekende graad horen (Art. 28.3) – van hulp thuis en dagcentra tot een plaats in een verzorgingshuis of een doelgebonden financiële tegemoetkoming, bijvoorbeeld voor mantelzorgende familieleden. Verhuist de persoon later binnen Spanje, dan blijft de graad behouden, terwijl de nieuwe Autonome Gemeenschap beslist over de precieze omvang van de zorg (Art. 28.4). Het loont ook om naar de privésituatie te kijken: wie tijdig een belastingadviseur voor expats of een Gestoría inschakelt, voorkomt dat termijnen van instanties en de persoonlijke financiële planning uit de pas gaan lopen.

Conclusie

De Ley de Dependencia geeft Duitse residenten op Mallorca daadwerkelijk toegang tot het Spaanse zorgsysteem, maar daar zijn wel voorwaarden aan verbonden. De belangrijkste hindernis is niet de gezondheidstoestand, maar de woonplaatsvoorwaarde van 5 jaar uit Art. 5.1 – wie pas net is verhuisd, doet er goed aan daar vanaf het begin rekening mee te houden en de overgangsperiode zelf financieel op te vangen. Is aan deze voorwaarde voldaan, dan loopt de aanvraag via de sociale diensten van de eigen gemeente. De bevoegde instantie van de Balearen-regering deelt de aanvrager in 1 van de 3 graden in, waarna deze indeling in heel Spanje geldig is. Het blijft belangrijk om dit duidelijk te onderscheiden van de Duitse zorgverzekering: beide systemen staan los van elkaar en vragen over de voortzetting van Duitse uitkeringen horen uitsluitend thuis bij de Duitse Pflegekasse.

Officiële bronnen

• Ley 39/2006, de 14 de diciembre, de Promoción de la Autonomía Personal y Atención a las personas en situación de dependencia (geconsolideerde versie, BOE): https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-2006-21990
• IMSERSO – Instituto de Mayores y Servicios Sociales, staatsportaal over het Dependencia-systeem: https://imserso.es
• Govern de les Illes Balears (verantwoordelijk voor de uitvoering en beschikkingen op de Balearen): https://www.caib.es