Zorgverzekering in Spanje: waar emigranten op Mallorca rekening mee moeten houden

Als je van plan bent om met pensioen te gaan op Mallorca, denk je eerst aan zon, zee en levenskwaliteit – de zorgverzekering komt meestal helemaal onderaan je lijstje te staan. Maar dat is nou net een fout die je beter vóór je verhuizing kunt rechtzetten dan erna. Want de zorgverzekering in Spanje werkt volgens andere regels dan in Duitsland: zorgtoeslag uit het Duitse zorgfonds kan onder bepaalde voorwaarden doorlopen, maar klassieke zorgvoorzieningen – dus ambulante zorgdiensten of kosten voor een verzorgingstehuis die het Duitse fonds rechtstreeks vergoedt – vallen in het buitenland grotendeels weg. Daarnaast is er het Spaanse afhankelijkheidssysteem (Ley de Dependencia), dat aanleiding kan geven tot eigen aanspraken. Deze gids legt je uit welke uitkeringen je als inwoner van Mallorca daadwerkelijk krijgt, wat het S1-formulier hiermee te maken heeft, hoe je de zorgbehoefte in het buitenland aanvraagt en welke zorgmogelijkheden het eiland biedt.

Weet je niet zeker hoe je je zorgverzekering voor Mallorca moet regelen?

• 📩 Stuur een persoonlijk verzoek — We brengen je in contact met ervaren expat-adviseurs en lokale specialisten
• Alles over gezondheid en verzekeringen op Mallorca

Het Duitse zorgverzekeringsstelsel: wat geldt er nog na je verhuizing?

De Duitse zorgverzekering is als verplichte verzekering gekoppeld aan de wettelijke ziektekostenverzekering (GKV). Wie in Duitsland wettelijk ziektekostenverzekerd was en dat lidmaatschap behoudt, blijft in principe ook zorgverzekerd – of je nu in Duitsland woont of in een EU-lidstaat zoals Spanje.

Een arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie uit 1998 is hier cruciaal: daarin werd Duitsland verplicht om zorgtoeslag te betalen aan Duitse staatsburgers die permanent in Spanje wonen en bij de Duitse GKV verzekerd zijn. Vóór dit arrest weigerde Duitsland de uitkering te betalen omdat ze aangaven dat je in het buitenland woonde. Nu is het duidelijk: de zorgtoeslag wordt ook naar Mallorca gestort als je aan de voorwaarden voldoet.

Let op: als je bij je verhuizing naar Mallorca uit de Duitse GKV stapt en je privé verzekert, verlies je daarmee ook je aansluiting bij de Duitse zorgverzekering. Je moet dan op een andere manier voor dekking zorgen, bijvoorbeeld via een particuliere aanvullende zorgverzekering.

Zorgtoeslag uit Duitsland: wie krijgt hoeveel?

De zorgtoeslag is een uitkering waarmee mensen die zorg nodig hebben zelf kunnen beslissen wie hen verzorgt en hoe. Het wordt rechtstreeks aan de verzekerde uitbetaald – dus ook op een Spaanse rekening.

De volgende tabel laat de bedragen van de zorgtoeslag zien volgens het oude zorgniveausysteem, zoals die in de beschikbare gegevens zijn vastgelegd. In Duitsland is dit systeem inmiddels vervangen door de huidige zorgniveaus (1–5). Welke indeling en welke bedragen concreet voor jou gelden, wordt door de medische dienst vastgesteld tijdens de beoordeling – vraag bij je zorgverzekeraar naar de momenteel geldende bedragen.

Let op: Je kunt de aanvraag informeel indienen bij de bevoegde Duitse ziektekostenverzekeraar. De datum van indiening geldt als ontvangstdatum – ook als de aanvraag eerst bij een Spaanse instantie binnenkomt en vervolgens wordt doorgestuurd. De zorgtoeslag wordt op zijn vroegst toegekend vanaf het moment dat aan alle voorwaarden is voldaan.

Verzorgingsvoorzieningen in natura: wat geldt niet in het buitenland

Terwijl de zorgtoeslag naar andere EU-landen kan worden overgedragen, ligt het bij de zogenaamde zorg in natura anders. Daaronder vallen:

• Thuiszorgdiensten die rechtstreeks door het Duitse zorgverzekeringsfonds worden vergoed
• Kortdurende zorg en vervangende zorg
• Volledige intramurale zorg in een verzorgingstehuis (gedeeltelijk vergoed door de zorgverzekering)
• Dag- en nachtverzorging

Voor deze uitkeringen geldt dat de zorgverleners erkend moeten zijn volgens de Duitse regels – en dat is bij Spaanse zorgdiensten meestal niet het geval. In de praktijk betekent dit: je krijgt in Spanje geen zorgtoeslag plus extra uitkeringen in natura van de Duitse zorgverzekeraar voor Spaanse zorgverleners.

Wat dit voor de planning betekent: de zorgtoeslag moet voldoende zijn om de daadwerkelijke zorgkosten ter plaatse – of het nu gaat om thuiszorg, huishoudelijke hulp of een plek in een verzorgingstehuis – in ieder geval gedeeltelijk te dekken. De rest moet je zelf betalen of komt uit het Spaanse zorgstelsel.

Een zorgniveau in het buitenland aanvragen: zo werkt het

Zelfs als je op Mallorca woont, wordt de zorgbehoefte door je Duitse zorgverzekeraar aangevraagd en beoordeeld. De procedure:

1. Dien je aanvraag in – informeel, schriftelijk of via e-mail bij je Duitse zorgverzekeraar. De dag waarop de aanvraag bij een doorverwijzende instantie (bijv. het INSS in Spanje) binnenkomt, geldt al als de datum van indiening.
2. Inschakeling van de MDK – De koepelorganisaties van de zorgverzekeraars zijn overeengekomen om de beoordeling ook in andere EU-landen door de Medizinische Dienst der Krankenversicherung (MDK) te laten regelen.
3. Beoordeling ter plaatse – De beoordeling gebeurt volgens dezelfde maatstaven als in Duitsland. Dit geldt, tenzij al vóór het verblijf in het buitenland was vastgesteld dat je zorg nodig hebt.
4. Contractartsen op Mallorca – Sommige Duitse zorgverzekeraars hebben op Mallorca contractartsen die je kunt inschakelen voor vooronderzoeken of verklaringen. Vraag dit even rechtstreeks na bij je zorgverzekeraar.
5. Besluit over de indeling en uitbetaling – Zodra de zorgbehoefte is vastgesteld, begint de uitbetaling met terugwerkende kracht vanaf de datum van de aanvraag.

Het Spaanse zorgstelsel: Ley de Dependencia

Spanje heeft met de Ley de Dependencia (wet inzake persoonlijke autonomie en zorg voor hulpbehoevenden) een eigen systeem voor zorgverlening opgezet. Dit systeem is bedoeld voor mensen die blijvend hulp nodig hebben bij basisactiviteiten van het dagelijks leven.

Als je als inwoner met een empadronamiento en een geldige verblijfsvergunning (residencia) op Mallorca woont, kun je in principe een uitkering aanvragen op grond van de Ley de Dependencia. De bevoegdheid ligt bij de Comunidades Autónomas – op de Balearen dus bij de regionale regering (Govern de les Illes Balears).

Het systeem kent drie afhankelijkheidsniveaus:

Let op: Toegang tot uitkeringen uit beide systemen – de Duitse zorgtoeslag en de Spaanse Ley de Dependencia – sluit elkaar niet automatisch uit. Er kan echter wel een verrekening plaatsvinden. Bespreek dit met je Duitse zorgverzekeraar en een adviseur die gespecialiseerd is in Duits-Spaans sociaal recht.

Ziektekostenverzekering en zorgverzekering: wat moet je eerst regelen?

Zorgtoeslag en ziektekostenverzekering hangen nauw met elkaar samen, maar zijn twee verschillende zaken. Voor medische zorg op Mallorca heb je het volgende nodig:

• Als gepensioneerde met een Duits pensioen: het S1-formulier, dat je bij je Duitse zorgverzekeraar aanvraagt. Hiermee schrijf je je in bij het Spaanse INSS en vraag je de Tarjeta sanitaria aan – je toegang tot de openbare gezondheidszorg in Spanje. Meer hierover vind je in de gids over het S1-formulier voor Spanje.
• Als niet-werkende zonder pensioen: een particuliere ziektekostenverzekering zonder eigen bijdrage (copago) en zonder relevante wachttijden – dit is ook een voorwaarde voor de residencia. Er zijn aanbieders zoals DKV en Sanitas op de markt; de exacte maandpremies variëren afhankelijk van je leeftijd en de dekkingsomvang – vraag de actuele offertes rechtstreeks bij de aanbieders aan. Meer hierover vind je in de gids over ziektekostenverzekeringen in Spanje.
• Als freelancer of Autonomo: je moet je aanmelden bij de Spaanse Seguridad Social, waardoor je toegang krijgt tot het SNS.

De zorgverzekering blijft daar voorlopig los van staan – die hangt af van je Duitse GKV-lidmaatschap, niet van de Spaanse gezondheidszorg.

Woonvormen en zorgaanbod op Mallorca

Mallorca heeft de afgelopen jaren het aanbod aan woonvormen voor senioren flink uitgebreid. Uit het onderzoek komen concreet de volgende opties naar voren:

Let op: zorgvergoedingen in natura van de Duitse zorgverzekeraar kunnen meestal niet worden gedeclareerd voor Spaanse instellingen of diensten. De zorgtoeslag wordt wel uitbetaald – en kan worden gebruikt als bijdrage aan de financiering van deze diensten.

Een belangrijke factor bij het plannen: volgens de laatste gegevens liggen de kosten van levensonderhoud op Mallorca deels lager dan in grote Duitse steden. Daardoor kan het verschil tussen de zorgtoeslag en de daadwerkelijke zorgkosten kleiner uitvallen dan gevreesd – maar het wordt er niet helemaal door gedicht. Meer hierover vind je in de gids over de kosten van levensonderhoud op Mallorca.

Fiscale aspecten: wat je moet weten als je een zorgtoeslag ontvangt

De Duitse zorgtoeslag wordt beschouwd als een belastingvrije sociale uitkering en is in Duitsland niet onderworpen aan inkomstenbelasting. Als je als fiscaal ingezetene in Spanje woont – dus meer dan 183 dagen per jaar op het eiland – ben je in principe belastingplichtig in Spanje (IRPF).

Hoe zorgtoeslag in het Spaanse belastingrecht moet worden behandeld, moet je laten uitleggen door een adviseur die gespecialiseerd is in Duits-Spaans belastingrecht, want het dubbelbelastingverdrag tussen Duitsland en Spanje is hier bepalend. Dat geldt ook voor je pensioen: volgens het dubbelbelastingverdrag tussen Duitsland en Spanje zijn pensioenen uit Duitsland in principe belastbaar in Spanje – met uitzondering van ambtenarenpensioenen.

Meer informatie vind je in de gidsen over belastingen voor ingezetenen (IRPF) en over IRPF-aftrek op de Balearen.

De meest voorkomende fouten bij het opstellen van zorgplannen op Mallorca

1. Je GKV-lidmaatschap opzeggen bij een verhuizing – Als je de Duitse wettelijke ziektekosten- en zorgverzekering opzegt, verlies je je recht op Duitse zorgtoeslag. Vanaf een bepaalde leeftijd is het meestal bijna niet meer mogelijk om weer bij de GKV in te treden.

2. Vraag de zorgcategorie pas aan als het echt nodig is – de zorgtoeslag wordt op zijn vroegst vanaf de aanvraagdatum uitbetaald. Als je wacht, loop je met terugwerkende kracht niets meer mis.

3. Verwacht geen vergoedingen in natura van Spaanse zorgdiensten – Dat leidt tot teleurstelling en financieringstekorten. Plan realistisch: zorgtoeslag + eigen middelen + eventueel het Spaanse zorgstelsel.

4. Geen empadronamiento – Als je niet correct bent ingeschreven, heb je geen recht op uitkeringen uit hoofde van de Ley de Dependencia. Empadronamiento is verplicht.

5. Geen S1-formulier aangevraagd – Zonder S1 heb je als gepensioneerde geen toegang tot de openbare gezondheidszorg. Je moet het formulier ruim voor je verhuizing bij de Duitse ziektekostenverzekeraar aanvragen.

6. Te laat een woonvorm met zorg kiezen – Goede seniorenresidenties op Mallorca hebben wachtlijsten. Informeer je op tijd en laat je eventueel op de wachtlijst zetten.

7. Fiscale gevolgen over het hoofd gezien – Als inwoner van Spanje ben je belastingplichtig. Vraag op tijd advies aan een belastingadviseur voor expats in Spanje.

Wat komt er daarna? Een overzicht van de volgende stappen

Als de kwestie rond de zorgverzekering is geregeld, volg je deze praktische stappen:

• Een verblijfsvergunning aanvragen – Als EU-burger is dit verplicht na drie maanden verblijf. Alles over de verblijfsvergunning in Spanje.
• Je pensioen naar Mallorca overzetten – Je Duitse pensioen blijft doorlopen en wordt overgemaakt naar een rekening naar keuze. Meer info vind je in de gids ‘Pensioen aanvragen in Spanje’.
• Particuliere ziektekostenverzekering of S1 – Kies de juiste oplossing, afhankelijk van je situatie. Vergelijking particuliere ziektekostenverzekeringen in Spanje.
• Belastingzaken op een rijtje – Heel belangrijk: Modelo 720, meldingsplicht voor buitenlandse vermogens van meer dan 50.000 €.

Checklist: zorgverzekering voor je verhuizing naar Mallorca

• Controleer of je bij de Duitse GKV bent aangesloten (en dus ook een zorgverzekering hebt) en zorg daar eventueel voor
• Het S1-formulier aanvragen bij de Duitse zorgverzekeraar (voor gepensioneerden)
• Empadronamiento en Spanje en verblijfsvergunning regelen
• Dien je aanvraag voor een zorgniveau in zodra dat nodig is – wacht niet af
• Zoek naar artsen die bij de Duitse ziektekostenverzekering op Mallorca zijn aangesloten
• Het Spaanse zorgstelsel (Ley de Dependencia) bekijken en eventueel een aanvraag indienen
• Kijk al vroeg naar woonvormen en zorginstellingen op Mallorca (let op de wachtlijsten)
• Je fiscale situatie bespreken met een belastingadviseur voor expats
• Het financieringstekort tussen de zorgtoeslag en de werkelijke kosten realistisch berekenen
• Kijk eens naar een aanvullende particuliere zorgverzekering, voor het geval je geen GKV-lidmaatschap hebt

Conclusie

De zorgverzekering in Spanje is geen onoplosbaar probleem – maar je moet er wel vroeg mee beginnen. De zorgtoeslag van de Duitse GKV blijft in principe doorlopen als je je lidmaatschap behoudt en aan alle voorwaarden voldoet. Verstrekkingen vallen weg; het zorgtekort moet worden opgevangen met eigen middelen, het Spaanse zorgstelsel en goed gekozen lokale zorgaanbiedingen. Wie dit gestructureerd aanpakt – het liefst één tot twee jaar voor de verhuizing – kan genieten van zijn pensioen op Mallorca zonder in geval van nood onvoorbereid te zijn.

Officiële bronnen

• Ministerie van Buitenlandse Zaken – Duits consulaat in Palma de Mallorca: Veelgestelde vragen over ziektekosten- en zorgverzekeringen in Spanje – spanien.diplo.de
• Deutsche im Ausland e.V. – Zorgverzekering in het buitenland (EU/EER/Zwitserland): aanvraag- en vaststellingsprocedure, recht op uitkeringen – deutsche-im-ausland.org
• INSS – Instituto Nacional de la Seguridad Social: de instantie die in Spanje verantwoordelijk is voor de sociale verzekering en de Tarjeta sanitaria – seg-social.es
• Govern de les Illes Balears – De bevoegde instantie voor de Ley de Dependencia op de Balearen – caib.es
• GKV-Spitzenverband / Zorgverzekeraars – Informatie over zorgtoeslag en uitkeringen in het buitenland: gkv-spitzenverband.de
• Federaal Ministerie van Volksgezondheid – Basisprincipes van de Duitse zorgverzekering: bundesgesundheitsministerium.de