Belasting betalen over een Duits pensioen in Spanje: belastingverdrag, bronbelasting & belastingdienst Neubrandenburg

Als je in Spanje van je Duitse pensioen geniet, sta je voor een vraag die veel mensen onderschatten: welk land mag belasting heffen — en hoeveel? Het antwoord vind je in het Duits-Spaanse verdrag ter voorkoming van dubbele belasting (VDB), dat op 18 oktober 2012 in werking is getreden en sinds 1 januari 2013 van kracht is. Het verving de oude regeling uit 1966. Het hangt af van het soort pensioen dat je ontvangt, wanneer je met pensioen gaat en of je fiscaal gezien echt in Spanje woont. Deze gids laat je stap voor stap zien hoe de belastingregeling werkt, welke Duitse en Spaanse instanties bevoegd zijn, welke termijnen gelden en welke fouten je geld kunnen kosten. Je leert ook wanneer de belastingdienst van Neubrandenburg in beeld komt en hoe je de Spaanse inkomstenbelastingaangifte (IRPF) correct indient.

Heb je je pensioenaanvang, je pensioensoort en je verblijfsstatus al gecontroleerd — of wil je dat liever met een belastingadviseur bespreken?

• 📩 Een persoonlijk verzoek indienen — Wij brengen je in contact met gecertificeerde belastingadviseurs met ervaring in Spanje
• Belastingen als inwoner van Spanje (IRPF)

De oude en de nieuwe DBA: wat er in 2013 is veranderd

Tot eind 2012 gold er tussen Duitsland en Spanje een verdrag uit 1966. De regel was simpel: het land waar je je hoofdverblijfplaats hebt, mag je pensioen belasten. Als je in Spanje woonde, betaalde je alleen daar belasting — in Duitsland helemaal niets.

Het nieuwe belastingverdrag is op 18 oktober 2012 in werking getreden en wordt sinds 1 januari 2013 toegepast. Het was een reactie op de geleidelijke invoering van de belastingheffing op pensioenen achteraf in Duitsland vanaf 2005. Duitsland wilde ook van gepensioneerden die in het buitenland wonen ten minste een deel van de belasting inhouden. Het resultaat is een gedeeld belastingrecht, waarvan de invulling echter afhangt van het soort pensioen dat je hebt.

Let op: het nieuwe belastingverdrag geldt niet met terugwerkende kracht voor pensioenen die vóór 2015 zijn ingegaan. De precieze overgangsregels zijn ingewikkeld — laat ze even door een expert nakijken.

De drie soorten pensioenen en waar je er belasting over moet betalen

Het DBA maakt een fundamenteel onderscheid op basis van de herkomst en de aard van het pensioen. De volgende tabel geeft een overzicht:

Let op: Het bedrijfspensioen is in Duitsland alleen onderworpen aan bronbelasting als het door de overheid is gesubsidieerd en de opbouw meer dan 12 jaar heeft geduurd. Niet-gesubsidieerde bedrijfspensioenen vallen onder de belastingregels van Spanje, waar je woont.

Bronbelasting in Duitsland: wie betaalt hoeveel?

Voor pensioengerechtigden die vanaf 1 januari 2015 voor het eerst een wettelijk pensioen, bedrijfspensioen, Riester- of Rürup-pensioen uit Duitsland ontvangen en in Spanje wonen, geldt een beperkt Duits belastingrecht in de vorm van een bronbelasting:

Deze Duitse belasting wordt niet bovenop de Spaanse belasting geheven: Spanje verrekent de in Duitsland betaalde bronbelasting met de Spaanse inkomstenbelasting (IRPF). Er is dus geen sprake van echte dubbele belasting, maar je moet wel zelf actie ondernemen en de verrekening aanvragen.

Fiscale woonplaats in Spanje: de 183-dagenregel

Voordat je weet in welk land je in de eerste plaats belastingplichtig bent, moet je je fiscale status ophelderen. In Spanje word je als fiscaal ingezetene beschouwd als je meer dan 183 dagen per kalenderjaar in Spanje doorbrengt. Tijdelijke afwezigheden tellen hierbij mee, tenzij je kunt aantonen dat je een andere fiscale woonplaats hebt.

Als belastingplichtige in Spanje moet je daar belasting betalen over je totale inkomen — dus ook over je Duitse pensioen, buitenlandse beleggingsinkomsten en andere inkomsten.

Als je minder dan 183 dagen in Spanje woont en je levenscentrum nog steeds in Duitsland ligt, blijft Duitsland het belangrijkste belastingland. In dat geval ben je in Duitsland onbeperkt belastingplichtig en profiteer je van de basisvrijstelling.

Let op: Als je in Spanje de residencia (verblijfsvergunning) hebt aangevraagd, maar je woonplaats in Duitsland niet meer hebt geregistreerd, ben je in Duitsland nog maar beperkt belastingplichtig — de basisvrijstelling geldt in dit geval in principe niet meer. Dat kan leiden tot een verrassend hoge belastingdruk.

Meer over de verblijfsvergunning en aanmelding in Spanje: Verblijfsvergunning Spanje

De belastingdienst van Neubrandenburg (RiA): jouw Duitse aanspreekpunt

Voor iedereen die in het buitenland woont en uitsluitend een pensioen uit Duitsland ontvangt, is er in Duitsland één centraal belastingkantoor: het belastingkantoor Neubrandenburg (RiA). De afkorting „RiA” staat voor „pensioengerechtigden in het buitenland”.

Als je naast je pensioen nog andere Duitse inkomsten hebt (bijvoorbeeld huurinkomsten uit een Duits onroerend goed), kan een ander belastingkantoor bevoegd zijn. Het belastingkantoor van Neubrandenburg kan op verzoek nagaan of het in jouw geval bevoegd is.

Let op: De belastingdienst van Neubrandenburg biedt een procedure voor ambtelijke aanslag aan: onder bepaalde omstandigheden hoef je geen eigen belastingaangifte in te dienen — de belastingdienst voert de aanslag dan zelf uit. Kijk op de website of dit voor jou van toepassing is.

Beperkte versus onbeperkte belastingplicht in Duitsland

Dit verschil bepaalt hoeveel belasting je in Duitsland betaalt:

De belastingdienst van Neubrandenburg wijst er zelf op dat mensen met een beperkte belastingplicht onder bepaalde omstandigheden geld kunnen besparen door vrijwillig aan te vragen om als onbeperkt belastingplichtige te worden behandeld — bijvoorbeeld als de basisvrijstelling de belastingdruk tot nul terugbrengt. Laat dit even voor jou nakijken.

Spaanse inkomstenbelasting (IRPF): zo werkt de belasting in Spanje

Als belastingplichtige in Spanje moet je al je inkomsten wereldwijd — inclusief je Duitse pensioen — opgeven in de Spaanse inkomstenbelastingaangifte (Declaración de la renta, IRPF).

Het Spaanse belastingstelsel verschilt fundamenteel van het Duitse:

• Er is geen inkomenssplitsing tussen echtgenoten
• De belasting bestaat uit twee delen: de staat (Hacienda) en de autonome regio heffen elk een deel
• De autonome regio (op de Balearen: de Comunitat Autònoma de les Illes Balears) mag haar eigen belastingtarieven en aftrekposten vaststellen
• De berekeningsgrondslagen voor vrijstellingen en aftrekposten zijn anders dan in Duitsland

Spaanse inkomstenbelastingtarieven voor pensioenen (algemeen tarief, vereenvoudigd)

Let op: dit zijn richtcijfers. Het exacte belastingtarief hangt af van je autonome regio, de beschikbare aftrekposten en je totale inkomenssituatie. Inkomsten uit vermogen worden in Spanje vaak gunstiger belast (ca. 19–21 %) dan in Duitsland (ca. 26,4 % definitieve belasting).

Belangrijke deadlines voor de belastingaangifte in Spanje

Let op: De Spaanse belastingdienst (Hacienda/AEAT) stuurt geen rekeningen. Je hebt een passieve schuld: wie de deadline mist, betaalt boeterente en toeslagen.

Meer over de aangifteverplichtingen voor buitenlandse vermogens: Modelo 720

De verrekening van de Duitse bronbelasting in Spanje

Als Duitsland bronbelasting op je pensioen inhoudt (5 % of straks 10 %), wordt dit in de Spaanse belastingaangifte verrekend met de Spaanse IRPF. Je betaalt in Spanje dus alleen het verschil tussen de Spaanse belasting en de bronbelasting die je al in Duitsland hebt betaald.

Om dit te laten werken, moet je:

1. De in Duitsland ingehouden bronbelasting moet je kunnen aantonen (besluit of bericht van de belastingdienst in Neubrandenburg)
2. Vul het betreffende bedrag in je IRPF-aangifte in als „verrekenbaar bedrag voor buitenlandse belastingen”
3. Schakel eventueel een belastingadviseur in Spanje in die bekend is met het belastingverdrag

Let op: de aftrek gebeurt niet automatisch — je moet er zelf actief om vragen in je belastingaangifte. Als je dat vergeet, betaal je in feite dubbel.

Bijzonder geval: ambtenarenpensioenen en de publieke sector

Voor voormalige ambtenaren, rechters, militairen en werknemers van de Duitse overheid geldt het ‘Kassenstaatsprincipe’: Duitsland behoudt het volledige recht om belasting te heffen, ongeacht waar je woont. Spanje mag deze inkomsten niet belasten — maar moet er wel rekening mee houden bij het berekenen van het belastingtarief voor andere inkomsten (progressievoorbehoud).

Dat betekent voor jou:

• Je blijft je Duitse belastingaangifte in Duitsland indienen (belastingkantoor Neubrandenburg of, indien van toepassing, het belastingkantoor dat voorheen bevoegd was)
• In Spanje geef je het pensioen op als „belastingvrije inkomsten met voorbehoud van progressie“
• Daardoor kan er voor andere Spaanse inkomsten een hoger belastingtarief gelden

Controlemeldingen: Duitsland en Spanje wisselen gegevens uit

Een belangrijk punt dat veel mensen onderschatten: Duitsland en Spanje wisselen automatisch belastinggegevens uit in het kader van het belastingverdrag en de EU-richtlijn inzake administratieve bijstand. De Duitse pensioenverzekering en andere instanties geven pensioenuitkeringen door aan het Duitse centrale belastingbureau, dat de gegevens deelt met de Spaanse autoriteiten.

Wie denkt dat hij in Spanje ‘onder de radar’ van zijn Duitse pensioen kan genieten, loopt het risico dat:

• Achteraf te betalen belastingen plus rente
• Boetes voor het niet indienen van de IRPF-aangifte
• In het ergste geval kun je strafrechtelijke gevolgen krijgen als je belasting ontduikt

De meest voorkomende fouten bij de belastingaangifte van het Duitse pensioen in Spanje

1. Startdatum en soort pensioen niet gecontroleerd — De belastingregels verschillen aanzienlijk, afhankelijk van de startdatum van het pensioen (vóór/vanaf 2015) en het soort pensioen (wettelijk, ambtenarenpensioen, particulier).
2. Bronbelasting niet verrekend — De bronbelasting die je in Duitsland hebt betaald, wordt niet meegenomen in de IRPF en blijft dus onbenut.
3. Verwacht basisvrijstellingsbedrag, hoewel je daar geen recht op hebt — Mensen met beperkte belastingplicht hebben geen recht op het Duitse basisvrijstellingsbedrag.
4. De deadline voor de belastingaangifte in Spanje gemist — 30 juni is een strikte deadline; Hacienda stuurt geen herinnering.
5. Modelo 720 niet ingediend — Als je buitenlandse vermogensbestanddelen van meer dan 50.000 € hebt en die niet aangeeft, loop je het risico op flinke boetes.
6. Verkeerde inschatting van je fiscale status — Als je de Residencia hebt, maar denkt dat je nog steeds fiscaal in Duitsland woont, loop je een groot risico.
7. Eenmalige kapitaaluitkeringen worden op dezelfde manier behandeld als doorlopende pensioenen — Eenmalige uitkeringen worden beschouwd als inkomsten uit loondienst en zijn in Duitsland belastbaar.
8. Geen adviseur met DBA-ervaring ingeschakeld — De DBA is complex; algemene belastingadviseurs zonder buitenlandse ervaring maken hier vaak fouten.

Wat komt er daarna? Nog meer belastingverplichtingen als gepensioneerde in Spanje

Alleen de juiste belastingaangifte voor je pensioen is niet genoeg. Als gepensioneerde die op Mallorca of de Balearen woont, kun je nog met andere belastingverplichtingen te maken krijgen:

• Vermogensbelasting (Impuesto sobre el Patrimonio): Spanje heft vermogensbelasting over het nettovermogen boven een vrijstellingsbedrag. De Balearen hebben hun eigen regels.
• Modelo 720: Buitenlands vermogen van meer dan 50.000 € moet je aangeven (deadline: 31 maart).
• Belasting voor niet-ingezetenen: Dit is van toepassing zolang je nog niet officieel fiscaal ingezetene bent in Spanje, maar daar wel een woning bezit.
• Erfenis en schenking: Spanje en de Balearen hebben hun eigen regels voor successierechten, die flink kunnen afwijken van de Duitse vrijstellingen.

Meer over het totaaloverzicht: Belastingen & financiën op Mallorca

En dan de belasting voor niet-ingezetenen: belasting voor niet-ingezetenen in Spanje

Checklist: Je Duitse pensioen in Spanje correct aangeven

• Je belastingstatus checken: ben ik fiscaal inwoner van Spanje (>183 dagen)?
• Controleer de status van je verblijfsvergunning: heb je je verblijfsvergunning aangevraagd en is deze geldig?
• Bepaal het soort pensioen: wettelijk pensioen, ambtenarenpensioen, bedrijfspensioen, Riester/Rürup, particulier?
• Noteer de ingangsdatum van je pensioen: vóór of vanaf 1 januari 2015?
• Neem contact op met de belastingdienst in Neubrandenburg: kijk wie bevoegd is en controleer eventueel of er een ambtelijke aanslag is
• Bewaar je bronbelastingaanslag: voor verrekening met de Spaanse IRPF
• IRPF-belastingaangifte voorbereiden: zorg dat je de deadline van 30 juni haalt
• Controleer Modelo 720: heb je buitenlandse vermogens van meer dan 50.000 €? De deadline is 31 maart
• Schakel een belastingadviseur in die ervaring heeft met DBA’s: voor een belastingstrategie op maat
• Let op de gegevensuitwisseling tussen Duitsland en Spanje: verzwijg geen inkomsten

Meer over je inschrijving in Spanje: Empadronamiento Mallorca

Conclusie

Of je Duitse pensioen in Spanje belastbaar is, is geen simpele ja-of-nee-vraag. Het belastingverdrag uit 2013 verdeelt het belastingrecht per soort pensioen: Wettelijke pensioenen en door de staat gesubsidieerde oudedagsvoorzieningen vallen onder een Duitse bronbelasting (5 % voor nieuwe gepensioneerden vanaf 2015, 10 % voor nieuwe gepensioneerden vanaf 2030), die in Spanje wordt verrekend. Ambtenarenpensioenen blijven volledig in Duitsland belastbaar. Particuliere en niet-gesubsidieerde bedrijfspensioenen worden uitsluitend in Spanje belast.

De belastingdienst van Neubrandenburg (RiA) is het enige Duitse aanspreekpunt voor iedereen die alleen een pensioen uit Duitsland ontvangt en in het buitenland woont. In Spanje is 30 juni de uiterste deadline voor het indienen van de IRPF-aangifte. Als je beide systemen kent, de bronbelasting correct verrekent en de Modelo 720-verplichting in de gaten houdt, betaal je geen cent te veel — en loop je niet in de dure valkuil van dubbele belasting of boetes.

Zoek op tijd een belastingadviseur met aantoonbare ervaring op het gebied van dubbelbelastingverdragen: het is een ingewikkeld onderwerp, de cijfers zijn echt — en onwetendheid beschermt je niet tegen Hacienda.

Officiële bronnen

• Belastingdienst Neubrandenburg (RiA) — Centrale belastingdienst voor gepensioneerden in het buitenland: www.finanzamt-rente-im-ausland.de
• Duits-Spaanse overeenkomst ter voorkoming van dubbele belasting (van kracht vanaf 18-10-2012, van toepassing vanaf 01-01-2013): Bundesgesetzblatt / Bondsministerie van Financiën
• § 49 EStG — Inkomsten met beperkte belastingplicht: www.gesetze-im-internet.de/estg/__49.html
• § 22 EStG — Overige inkomsten / Soorten pensioenen: www.gesetze-im-internet.de/estg/__22.html
• § 1, lid 3, EStG — Aanvraag voor onbeperkte belastingplicht: www.gesetze-im-internet.de/estg/__1.html
• § 122a AO — Elektronische kennisgeving van bestuursbesluiten: www.gesetze-im-internet.de/ao_1977/__122a.html
• Agencia Estatal de Administración Tributaria (AEAT) — Spaanse belastingdienst, informatie over de inkomstenbelasting (IRPF): www.aeat.es
• Agència Tributària de les Illes Balears (ATIB) — Belastingdienst van de Balearen: www.atib.es
• Deutsche Rentenversicherung Bund (DRV) — Informatie over pensioen in het buitenland: www.deutsche-rentenversicherung.de