Belasting op pensioenen in Spanje

Wie belast het Duitse pensioen in Spanje?

Als je middelpunt van leven naar Mallorca hebt verlegd, belast Spanje je Duitse pensioen — maar Duitsland mag toch een deel inhouden. Het belastingverdrag tussen beide landen wijst het heffingsrecht in principe toe aan het woonland, maar staat het bronland bij pensioenen uit de wettelijke sociale verzekering een begrensd heffingsrecht toe: maximaal 5% van het brutobedrag als de eerste pensioenuitkering tussen 2015 en 2029 valt, en maximaal 10% vanaf 2030.

Wat veel mensen verrast: deze grens is doorgaans het bedrag dat je daadwerkelijk betaalt. Als je de Duitse belasting volgens de nationale regels berekent, ligt die bijna altijd boven de grens — de rekentool hierboven toont je beide bedragen en geeft aan welke van toepassing is.

Zo wordt de berekening gemaakt

De berekening loopt parallel in 2 landen en wordt aan het eind samengevoegd. De rekentool maakt elke stap inzichtelijk.

Het Duitse deel

Je pensioen is in Duitsland niet volledig belastbaar. Bepalend is het belastbare aandeel dat de Duitse wet op de inkomstenbelasting vastlegt op basis van het jaar waarin je pensioen ingaat — hoe later je pensioen ingaat, hoe hoger het aandeel. De rest blijft belastingvrij.

Hier gaat het het vaakst mis: het belastingvrije deel is een vast bedrag in euro's, geen percentage. Het wordt 1 keer vastgesteld in het jaar na de ingangsdatum van je pensioen en geldt vervolgens gedurende de hele looptijd van je pensioen. Elke latere pensioenverhoging is daardoor volledig belastbaar. Wie in plaats daarvan het percentage toepast op het huidige pensioen, rekent structureel een te laag bedrag uit. Daarom vraagt de rekentool naar het jaarbedrag in het jaar na de ingangsdatum van je pensioen — dat bepaalt de vrijstelling.

Van het belastbare deel trekt de belastingdienst de forfaitaire kostenaftrek van € 102 af. Wat overblijft, is je belastbare inkomen.

En nu komt het punt dat geen enkele andere aanbieder inzichtelijk maakt: als beperkt belastingplichtige — dus zonder woonplaats in Duitsland — krijg je de belastingvrije voet niet. De wet regelt dit via een omweg: het tarief wordt niet toegepast op je belastbare inkomen, maar op dat inkomen plus de belastingvrije voet. In de praktijk betekent dit dat al vanaf de eerste euro van je belastbare pensioen het laagste belastingtarief geldt. Juist daardoor ontstaat er überhaupt Duitse belasting en is de verdragsgrens bijna altijd van toepassing.

Tot slot vergelijkt de rekentool de aldus berekende belasting met de grens en hanteert het laagste bedrag.

Het Spaanse deel

In Spanje valt het pensioen onder de rendimientos del trabajo — inkomsten uit arbeid en pensioenen. Het maakt daarmee deel uit van de algemene heffingsgrondslag voor de inkomstenbelasting, en niet van de lager belaste spaargrondslag.

Allereerst worden forfaitaire beroepskosten van € 2.000 afgetrokken, gevolgd door een aflopende vermindering voor arbeidsinkomsten, die vooral bij lage inkomens sterk doorwerkt. Daarna komt de mínimo personal aan bod — de persoonlijke belastingvrije voet. Die bedraagt € 5.550 en stijgt met € 1.150 zodra je ouder bent dan 65, en vanaf 75 nog eens met € 1.400. Voor gepensioneerden is dit geen detail, maar het verschil tussen wel of geen belasting betalen.

Daar komt een Balearische bijzonderheid bij: voor 65-plussers rekent het autonome deel van de belasting met een belastingvrije voet die 10 procent hoger ligt. De rekentool toont het bedrag van de staat en dat van de autonome regio daarom afzonderlijk.

De verrekening

Om te voorkomen dat hetzelfde pensioen 2 keer wordt belast, verrekent Spanje de Duitse belasting. Die verrekening is wel gemaximeerd: zij kan hoogstens het deel van de Spaanse belasting compenseren dat rekenkundig aan het Duitse pensioen is toe te schrijven. Hiervoor wordt een effectief gemiddeld tarief berekend, dat volgens de wet uitdrukkelijk op 2 decimalen moet worden vastgesteld, en toegepast op het toegewezen deel van de heffingsgrondslag.

De rekentool toont dit maximumbedrag afzonderlijk. De verrekende belasting wordt als prognose weergegeven, want strikt genomen wordt de daadwerkelijk betaalde buitenlandse belasting verrekend — en die staat pas vast zodra de Duitse aanslag er is.

Bijzondere gevallen die de rekentool niet weergeeft

De rekentool behandelt de meest voorkomende situatie: een wettelijk pensioen voor iemand zonder Duitse woonplaats. Voor de volgende gevallen gelden andere regels en deze kunnen niet met de rekentool worden beoordeeld.

• Ambtenarenpensioen. Pensioenen uit openbare middelen blijven in principe uitsluitend in Duitsland belastbaar; Spanje stelt ze vrij, maar houdt er wel rekening mee bij het belastingtarief voor je overige inkomsten. Er zijn 2 uitzonderingen: als je naast je fiscale woonplaats ook de Spaanse nationaliteit hebt, en als het pensioen voortkomt uit een economische activiteit — zoals bij voormalige ambtenaren van post, telecom en spoorwegen. Hiervoor hebben we een aparte pagina over ambtenarenpensioenen in Spanje.
• Bedrijfspensioen, Riester en Rürup. Deze uitkeringen vallen in Duitsland onder een andere inkomenscategorie dan het wettelijk pensioen en volgen eigen regels; het belastbare aandeel op basis van het jaar waarin het pensioen ingaat, geldt hiervoor niet. Of Duitsland daarnaast belasting mag heffen, hangt ervan af of de premies fiscaal werden gestimuleerd en gedurende meer dan 12 jaar zijn betaald. Lees meer op onze pagina over het bedrijfspensioen in Spanje.
• Particuliere lijfrenten. Een particulier aangekocht pensioen zonder overheidssubsidie belast Spanje niet als arbeidsinkomen, maar alleen voor een rendementsdeel dat afhangt van je leeftijd bij ingang van het pensioen — en via de spaargrondslag. Of deze regeling geldt, hangt af van het type contract; voor uitgestelde pensioenen gelden weer eigen regels.
• Meerdere pensioenen naast elkaar. Een eigen pensioen naast een weduwenpensioen, of een wettelijk pensioen naast een ambtenarenpensioen: elke uitkeringsstroom heeft een eigen cohort en een eigen verdragsbepaling, en pas daarna volgt de gezamenlijke aanslag.
• Daarnaast een Duitse woonplaats. Fiscaal inwonerschap in Spanje maakt niet automatisch een einde aan je onbeperkte Duitse belastingplicht. Wie in Duitsland nog een woning ter beschikking houdt, blijft daar onbeperkt belastingplichtig — in dat geval gaat de hele berekening hierboven niet op.
• Verzoek om fictieve onbeperkte belastingplicht. Onder bepaalde voorwaarden kun je verzoeken om in Duitsland te worden behandeld als onbeperkt belastingplichtige — met belastingvrije voet. Of dat voordelig is, moet per geval worden berekend; dat doet deze rekentool niet.

Termijnen, formulieren en bevoegdheden

Aan Duitse zijde is het Finanzamt Neubrandenburg bevoegd — het behandelt centraal de pensioenen van alle ontvangers die in het buitenland wonen. De Duitse fiscus weet sowieso van je pensioen: pensioenuitvoerders geven pensioenuitkeringen automatisch door en Duitsland en Spanje wisselen gegevens uit. Er is hier geen sprake van „niemand merkt het".

Aan Spaanse zijde dien je de Renta in — de jaarlijkse aangifte inkomstenbelasting bij de Hacienda, de Spaanse belastingdienst. Daarin geef je je wereldinkomen op, dus ook je Duitse pensioen, en vraag je verrekening van de Duitse belasting aan. De aangiftetermijn valt in de vroege zomer van het volgende jaar; de Agencia Tributaria maakt de exacte data elk jaar opnieuw bekend.

Of je in Spanje überhaupt aangifte moet doen, hangt allereerst af van je fiscale woonplaats. Hoe die wordt bepaald, lees je in onze gids over belasting als resident; wie nog geen fiscale woonplaats heeft, vindt de regels voor de belasting voor niet-residenten elders. Wie naar Spanje verhuist, heeft eerst de Residencia en inschrijving bij het Empadronamiento nodig. En wie vermogen in Duitsland aanhoudt, moet op de hoogte zijn van de meldplicht volgens Modelo 720. Alle overige belastingonderwerpen voor emigranten hebben we hier verzameld.

Een datum waarover het verdrag niets zegt

Het Duitse recht om bronbelasting te heffen geldt wanneer de gebeurtenis die het recht op pensioen doet ontstaan, plaatsvindt vanaf 31 december 2014 — en volgens het protocol bij het verdrag geldt de eerste betaling als die gebeurtenis. Het plafond van vijf procent is in het verdrag echter geformuleerd voor de periode van 1 januari 2015 tot en met 31 december 2029.

Voor 31 december 2014 zelf noemt het verdrag dus geen plafond. De rekenhulp geeft voor die ene dag daarom geen bedrag, maar meldt dat deze situatie niet op die manier kan worden beantwoord. Dit komt zelden voor, maar wie precies op die dag zijn eerste pensioenbetaling heeft ontvangen, kan de situatie beter fiscaal laten beoordelen dan op een schatting vertrouwen.

De fouten die het meest kosten

In de situaties die ons bereiken, komen er steeds 5 terug.

1. De pensioenbelastingvrijstelling als percentage behandelen. De meest voorkomende en duurste fout. Het belastingvrije deel is een bedrag in euro's dat wordt vastgesteld in het jaar na de ingangsdatum van het pensioen; wie in plaats daarvan elk jaar het percentage op het actuele pensioen toepast, hanteert een te hoge vrijstelling en staat later voor een naheffing.
2. De ingangsdatum van het pensioen en de eerste betaling verwarren. Voor het belastbare deel telt het jaar waarin het pensioen ingaat, maar voor het Duitse recht op bronbelasting de dag waarop de eerste betaling daadwerkelijk is ontvangen. Bij een met terugwerkende kracht toegekend pensioen kunnen dat verschillende jaren zijn — daarom vraagt de rekenhulp beide afzonderlijk op.
3. Aannemen dat inschrijving in Spanje de Duitse belastingplicht beëindigt. Dat is niet zo zolang er in Duitsland nog een woning beschikbaar wordt gehouden. Wie dit over het hoofd ziet, dient in beide landen de verkeerde aangifte in.
4. De Duitse belasting niet in Spanje verrekenen. De verrekening gebeurt niet automatisch; je moet deze in de Spaanse aangifte aanvragen en daarvoor heb je de Duitse aanslag nodig.
5. Het pensioen helemaal niet aangeven in Spanje. Beide belastingdiensten wisselen pensioengegevens uit. Een niet-aangegeven pensioen komt vrijwel altijd aan het licht, waarna toeslagen worden berekend over een belasting die na verrekening vaak beperkt zou zijn geweest.

Wat je stap voor stap moet uitzoeken

Als je net verhuist of je eerste Spaanse aangifte voorbereidt, is dit de logische volgorde: bepaal eerst waar je fiscaal inwoner bent, want dat is bepalend voor alles wat volgt. Ga vervolgens na of je nog een woonadres in Duitsland hebt. Zoek daarna je pensioenbeschikking op en kijk daarin naar de datum van de eerste betaling en het jaarbedrag in het jaar na de ingangsdatum van je pensioen — beide heb je nodig voor de rekenhulp hierboven en voor beide aangiften. Bepaal vervolgens om welk soort pensioen het gaat; alleen voor het wettelijke pensioen geldt de berekening op deze pagina. Dien tot slot je Spaanse aangifte in en verreken daarin de Duitse belasting.

Wettelijke basis en stand van zaken

De toewijzing volgt uit het verdrag tussen Spanje en Duitsland ter voorkoming van dubbele belasting van 3 februari 2011: artikel 17 voor pensioenen, artikel 18 voor overheidsdienst en artikel 22 voor de voorkoming van dubbele belasting. Het verdrag trad op 18 oktober 2012 in werking en geldt voor belastingtijdvakken vanaf 1 januari 2013.

Aan Duitse zijde gelden de Einkommensteuergesetz voor het belastbare deel van het pensioen, de vaste aftrek voor inkomensverwervingskosten, de beperkte belastingplicht en de toepassing van de belastingvrije voet. Aan Spaanse zijde geldt de Einkommensteuergesetz Ley 35/2006 voor de indeling van het pensioen, de aftrekposten, de persoonlijke belastingvrije voet en de verrekening van buitenlandse belastingen, plus de Balearische verhoging van de belastingvrije voet.

Daarbij geldt een voorbehoud: het protocol bij het verdrag koppelt de toepassing van het Duitse bronbelastingrecht aan een tussen beide staten overeen te komen informatie-uitwisseling over pensioenen. De rekenhulp volgt de tekst van het verdrag; hij bewijst niet dat deze procedure in een individueel geval al van toepassing is.

Alle waarden waarmee de rekenhulp werkt, komen uit een bijgehouden register met bronvermelding en datum. De actuele juridische stand zie je rechtstreeks bij de rekenhulp.