Riester-pensioen in Spanje: wat er met je Duitse pensioenregeling gebeurt

Je hebt jarenlang bijgedragen aan een Riester-pensioen, een Rürup-basispensioen of een bedrijfspensioen – en je bent nu van plan om je pensioen op Mallorca of ergens anders in Spanje door te brengen. De cruciale vraag is: wat gebeurt er dan met je Riester-pensioen in Spanje – moet de subsidie worden terugbetaald, waar worden de uitkeringen belast en welke rol speelt het dubbelbelastingverdrag? Deze gids legt de basisregels op belastinggebied uit, het huidige dubbelbelastingverdrag tussen Duitsland en Spanje, de verschillen tussen Riester, Rürup en bedrijfspensioenen, en de belangrijkste valkuilen waar emigranten op moeten letten.

Weet je niet zeker hoe je persoonlijke pensioenregeling fiscaal wordt behandeld als je naar Mallorca verhuist?

• 📩 Een persoonlijk verzoek indienen — Wij brengen je in contact met gecertificeerde belastingadviseurs die gespecialiseerd zijn in Spanje
• Belastingen begrijpen als inwoner van Spanje

De basis: het nieuwe belastingverdrag tussen Duitsland en Spanje uit 2013

Lange tijd gold er een oud dubbelbelastingverdrag uit 1966, waarbij Duitse gepensioneerden die in Spanje woonden hun pensioen uitsluitend daar moesten belasten. Daar is nu een grote verandering in gekomen: het nieuwe dubbelbelastingverdrag tussen Duitsland en Spanje is op 18 oktober 2012 in werking getreden en wordt sinds 1 januari 2013 toegepast.

Het belangrijkste principe van de nieuwe overeenkomst: Duitsland krijgt als uitkerende staat een beperkt recht op bronbelasting op wettelijke pensioenen. Voor gepensioneerden die vanaf 2015 voor het eerst een pensioen ontvangen, bedraagt dit bronbelastingtarief 5 %. Wie vanaf 2030 voor het eerst met pensioen gaat, betaalt in Duitsland 10 % bronbelasting over zijn wettelijke pensioen.

Voor gepensioneerden die al vóór 1 januari 2015 een pensioen ontvingen, geldt daarentegen nog steeds de oude regeling: het pensioen wordt uitsluitend in Spanje belast, je hoeft in Duitsland geen belastingaangifte te doen.

Overzicht van de bronbelasting na de eerste uitkering van het pensioen

Let op: deze bronbelastingregeling geldt niet automatisch. Als inwoner van Spanje moet je je totale wereldwijde inkomen opgeven in je Spaanse IRPF-aangifte. De in Duitsland ingehouden bronbelasting wordt daarbij meestal verrekend om echte dubbele belasting te voorkomen.

Riester-pensioen in Spanje: geen terugbetalingsverplichting meer in andere EU-landen

Dat was lange tijd het grootste struikelblok: wie naar Frankrijk, Spanje of Oostenrijk emigreerde, moest tot nu toe alle overheidssubsidies en belastingvoordelen uit de Riester-regeling terugbetalen – het zogenaamde „schadelijk gebruik”. Het Europees Hof van Justitie heeft dit met zijn arrest van 10 september 2009 (zaaknummer C-269/07) als onverenigbaar met het EU-recht verworpen. Het Hof oordeelde dat deze terugbetalingsverplichting het vrije verkeer binnen de EU belemmert.

Duitsland heeft daarop de Riester-regeling bij wet aangepast: als je na je pensionering naar een EU-land of een EER-land verhuist, hoef je de overheidssubsidie niet terug te betalen. Dat geldt ook voor Mallorca en heel Spanje.

Wat er precies is veranderd

Let op: het feit dat je niet meer verplicht bent om het geld terug te betalen, betekent niet dat de uitkeringen belastingvrij zijn. Integendeel – uitkeringen uit een Riester-pensioen moeten in Spanje volledig worden belast. Aangezien je daar als ingezetene belastingplichtig bent over je wereldwijde inkomen, worden de uitkeringen meegenomen in de Spaanse IRPF-berekening.

De belastingverdrag bevat ook een regeling voor door de staat gesubsidieerde pensioenproducten: de hierboven beschreven bronbelasting van 5 % of 10 % geldt uitdrukkelijk ook voor Riester- en Rürup-pensioenen, mits de opbouw daarvan gedurende een periode van meer dan twaalf jaar in Duitsland door de staat is gesubsidieerd.

Rürup-pensioen (basispensioen) in het buitenland: geen risico op terugvordering

De Rürup-pensioenregeling – ook wel basispensioen genoemd – werkt anders dan de Riester-regeling: de staat ondersteunt deze regeling uitsluitend via belastingaftrek, niet via directe toeslagen. Dat heeft een belangrijk gevolg voor mensen die naar het buitenland verhuizen: er is geen overheidssubsidie die teruggevorderd zou kunnen worden. De Rürup-pensioenregeling is dus in principe geen probleem als je naar het buitenland verhuist.

De belangrijkste kenmerken van de Rürup-pensioenregeling met het oog op Spanje

Omdat Rürup-uitkeringen worden behandeld als terugkerende lijfrentebetalingen en het nieuwe belastingverdrag geldt voor door de staat gesubsidieerde pensioenen met een opbouwperiode van meer dan twaalf jaar, kunnen ook hier de Duitse bronbelastingtarieven van 5 % of 10 % van toepassing zijn – afhankelijk van het moment waarop je voor het eerst een uitkering ontvangt. Spanje belast het resterende deel in het kader van de IRPF.

Let op: als je nog belastingplichtig bent in Duitsland en van plan bent om in Spanje met pensioen te gaan, kun je het beste tot je verhuizing maximaal gebruikmaken van de Rürup-regeling – de premies zijn in 2026 voor 100% aftrekbaar. Na de verhuizing vervalt het Duitse belastingaftrekvoordeel, omdat je dan geen onbeperkte belastingplicht meer hebt in Duitsland.

Bedrijfspensioenregeling (bAV): hoe zit het in Spanje?

De bedrijfspensioenregeling omvat directe verzekeringen, pensioenfondsen, pensioenkassen, ondersteuningskassen en directe toezeggingen. Bepalend voor de fiscale behandeling in Spanje is het dubbelbelastingverdrag.

Volgens het nieuwe belastingverdrag tussen Duitsland en Spanje geldt voor bedrijfspensioenen in principe het woonplaatsbeginsel: wie in Spanje woont, betaalt daar belasting over zijn bedrijfspensioen – meestal volgens de normale IRPF-schaal, dus samen met al je andere inkomsten. Duitsland heeft voor de meeste vormen van bedrijfspensioenen geen of slechts een beperkt recht op bronbelasting, tenzij het pensioen langer dan twaalf jaar door de staat is gesubsidieerd en onder de speciale regeling van het belastingverdrag valt.

Let op bij ambtenarenpensioenen: deze worden volgens het kasprincipe in het land van de pensioenkas – dus in Duitsland – belast, ongeacht waar de ontvanger woont. Dit is een uitzondering op het algemene woonplaatsbeginsel. Meer hierover vind je in de gids over ambtenarenpensioenen en Spanje.

Spaanse IRPF: hoe pensioeninkomsten worden belast

Als je in Spanje woont – dus als je daar meer dan 183 dagen per kalenderjaar doorbrengt of als je daar je hoofdverblijfplaats hebt – ben je onbeperkt belastingplichtig over je wereldwijde inkomen. Dat betekent: Riester-pensioen, Rürup-pensioen, bedrijfspensioen, wettelijk pensioen uit Duitsland – alles moet worden opgegeven in de Spaanse IRPF-aangifte (Modelo 100).

Spanje heeft een progressief inkomstenbelastingtarief. Voor gepensioneerden zijn er geen forfaitaire, gunstige speciale regelingen zoals in sommige andere EU-landen, maar de persoonlijke vrijstelling en leeftijdsgebonden aftrekposten kunnen de effectieve belastingdruk verlagen. Een gedetailleerd overzicht van de mogelijke aftrekposten vind je in de gids over de IRPF-aftrekposten op de Balearen.

Let op: De concrete IRPF-tarieven variëren afhankelijk van het belastingjaar, de hoogte van je inkomen en de Balearische toeslag. Alleen een lokale belastingadviseur met ervaring met expats in Spanje kan je een definitief advies geven over je persoonlijke belastingdruk.

Woon-Riester en onroerend goed in Spanje

Een heel interessant punt voor mensen die op Mallorca een huis willen kopen: sinds de wetswijziging na de uitspraak van het Hof van Justitie van de EU is het in principe mogelijk om de Riester-subsidie ook te gebruiken voor de aankoop van een woning voor eigen gebruik in een ander EU-land – dus ook voor een Finca of een appartement op Mallorca.

Er is wel een belangrijke voorwaarde: het pand moet je hoofdverblijfplaats zijn. Een puur vakantiehuis of een tweede woning komt niet in aanmerking. Daarnaast gelden de gebruikelijke regels voor de Wohn-Riester-regeling: het kapitaal dat je uit de zogenaamde woonstimuleringsrekening haalt, wordt pas op pensioengerechtigde leeftijd belast – het zogenaamde „Eigenheimrentenplan”. Ook in Spanje geldt: de opgebouwde fictieve bedragen op de woonstimuleringsrekening worden vanaf je pensioen jaarlijks belast, hetzij in Duitsland (bronbelasting), hetzij in Spanje (IRPF), afhankelijk van de toewijzing volgens het dubbelbelastingverdrag.

Let op: Wohn-Riester is een ingewikkeld systeem en de fiscale gevolgen bij de verkoop van het onroerend goed of het opgeven van je hoofdverblijfplaats kunnen aanzienlijk zijn. Het is echt aan te raden om je te laten adviseren voordat je het contract tekent.

Spaanse pensioenregeling als aanvulling: Plan de Pensiones

Als je in Spanje werkt of als ingezetene inkomsten hebt, kun je ook geld storten in de Spaanse variant van de particuliere pensioenregeling: het Plan de Pensiones. De stortingen zijn in Spanje fiscaal aftrekbaar en verlagen je belastbaar IRPF-inkomen. Het jaarlijks maximaal aftrekbare bedrag ligt volgens de beschikbare bronnen op 8.000 euro. Het ingelegde kapitaal kan – in tegenstelling tot bij Rürup – ook in verschillende beleggingsstrategieën worden geïnvesteerd.

De Plan de Pensiones is vooral interessant voor emigranten die nog in Spanje werken of als Autónomo actief zijn en hun Spaanse belastingdruk actief willen beïnvloeden.

Modelo 720: Aangifteplicht voor buitenlandse vermogensbestanddelen

Als je fiscaal in Spanje woont en in Duitsland vermogen hebt – waaronder ook Riester- of Rürup-rekeningen met een totale waarde van meer dan 50.000 euro per categorie – moet je dit in principe aangeven op het Modelo 720. Deze aangifte van buitenlands vermogen is een van de belangrijkste en meest over het hoofd geziene verplichtingen voor Duitsers in Spanje.

Pensioenproducten vallen onder de meldingsplicht als ze als levensverzekeringen of banksaldi worden aangemerkt. De precieze afbakening is ingewikkeld en hangt af van de productstructuur. Meer hierover vind je in de uitgebreide gids over de meldingsplicht volgens Modelo 720.

De meest voorkomende fouten als het gaat om het Riester-pensioen in Spanje

1. Je verblijfsvergunning vergeten of te laat aangevraagd: als je langer dan 183 dagen in Spanje woont, maar geen verblijfsvergunning hebt aangevraagd, kom je in een juridisch grijs gebied terecht – zowel op fiscaal gebied als wat de ziektekostenverzekering betreft. Meer hierover: Een verblijfsvergunning aanvragen in Spanje.

   

2. Niet op tijd controleren of er sprake is van dubbele belasting: veel emigranten betalen in eerste instantie dubbel – bronbelasting in Duitsland en IRPF in Spanje – zonder de verrekening aan te vragen. Een bewijs van fiscale woonplaats (Certificado de residencia fiscal) van de Spaanse belastingdienst AEAT is essentieel om bij de Duitse belastingdienst een vrijstelling of korting aan te vragen.

3. Je Riester-contract opzeggen in plaats van het opschorten: Als je je Riester-contract opzegt wanneer je naar een ander EU-land verhuist, wordt dat gezien als oneigenlijk gebruik en moet je de subsidie terugbetalen. Het is meestal verstandiger om het contract op te schorten of door te laten lopen zonder nieuwe stortingen.

4. Modelo 720 niet indienen: Als je je buitenlandse vermogen niet aangeeft, kan dat in Spanje tot flinke boetes leiden, ook al is het vermogen zelf helemaal legaal.

5. Behandel het ambtenarenpensioen als een gewoon pensioen: ambtenarenpensioenen worden in Duitsland belast, niet in Spanje – ook al heb je daar een verblijfsvergunning. Wie dat niet weet, dient een verkeerde belastingaangifte in.

6. De toewijzing van de bronbelasting na het begin van je pensioen negeren: de 5%-/10%-regel hangt af van het jaar waarin je voor het eerst pensioen ontvangt, niet van de verhuisdatum. Als je in 2028 naar Spanje verhuist, maar al sinds 2018 pensioen ontvangt, val je in de 5%-categorie.

Wat komt er daarna? Registratie, belastingnummer, ziektekostenverzekering

Voordat je Duitse pensioenuitkeringen op de juiste manier fiscaal naar Spanje kunnen worden overgemaakt, moet je een aantal stappen doorlopen:

1. Een NIE-nummer regelen – zonder belastingnummer lukt er in Spanje helemaal niets.
2. Empadronamiento – Je inschrijven bij de gemeente: Empadronamiento op Mallorca.
3. Een verblijfsvergunning aanvragen – EU-burgers vragen de verblijfsvergunning (CUE) aan als bewijs van hun verblijf: verblijfsvergunning in Spanje.
4. Een Certificado de residencia fiscal aanvragen bij de AEAT – dit bewijs van fiscale woonplaats is de basis voor vrijstellingsaanvragen op grond van een belastingverdrag bij de Duitse belastingdienst.
5. Ziektekostenverzekering regelen – als gepensioneerde uit Duitsland kun je, afhankelijk van je situatie, kiezen voor het S1-formulier of een particuliere ziektekostenverzekering: S1-formulier Spanje.
6. Een bankrekening openen in Spanje – voor het ontvangen van pensioenuitkeringen en het betalen van Spaanse belastingen: een bankrekening openen in Spanje.
7. Eerste IRPF-aangifte – uiterlijk in het jaar na je verhuizing moet je in Spanje een IRPF-aangifte indienen als je totale inkomen boven de aangifteplichtgrens ligt.

Checklist: Riester, Rürup en bedrijfspensioen als je naar Spanje verhuist

• Zeg je Riester-contract niet op – zet het op non-actief of laat het zonder premiebetaling doorlopen
• Controleer of er gebruik is gemaakt van de ‘Wohn-Riester’ en wat de gevolgen zijn van de verkoop of het opgeven van de woonplaats
• Het jaar waarin je voor het eerst pensioen ontvangt, moet je vastleggen (bepalend voor de bronbelasting van 5 %/10 %)
• Maak tot aan de verhuizing maximaal gebruik van de Rürup-bijdragen (100 % aftrekbaar in Duitsland)
• Zorg dat je de documenten over de bedrijfspensioenen hebt en laat controleren of ze onder de dubbelbelastingverdragen vallen
• Un Certificado de residencia fiscal solicitar en la AEAT
• Een vrijstellingsaanvraag indienen bij de Duitse belastingdienst (als je in aanmerking komt op grond van een dubbelbelastingverdrag)
• Controleer of Modelo 720 onder de meldingsplicht valt (pensioenrekeningen > 50.000 €)
• Bekijk het pensioenplan in Spanje als een aanvullende fiscale optie
• Een belastingadviseur inhuren die verstand heeft van dubbele belasting: Belastingadviseur Spanje Expat

Conclusie

Het goede nieuws: je Riester-pensioen gaat in Spanje niet verloren. Dankzij de uitspraak van het Hof van Justitie van de EU en de daaropvolgende wetswijziging in Duitsland hoef je de overheidssubsidie niet terug te betalen als je naar een ander EU-land verhuist. Het Rürup-pensioen is sowieso geen probleem, omdat daar geen directe toeslagen bij horen. Maar wat daarna komt, is cruciaal: alle uitkeringen – Riester, Rürup, bedrijfspensioen – worden in Spanje als wereldinkomen belast in het kader van de IRPF. Daar komt, afhankelijk van wanneer je met pensioen gaat, nog Duitse bronbelasting van 5 % of 10 % bij. Wie op de hoogte is van beide zaken, op tijd plant en de juiste verklaringen regelt, kan dubbele belasting betrouwbaar voorkomen. De sleutel is individueel advies vóór de verhuizing – niet erna.

Officiële bronnen

• Arrest van het Hof van Justitie C-269/07 (Riester-pensioen en EU-recht): curia.europa.eu
• Belastingverdrag Duitsland–Spanje (van kracht sinds 18-10-2012, van toepassing vanaf 01-01-2013): Federaal Ministerie van Financiën – Verdragsdatabase
• Duitse pensioenverzekering – Pensioen in het buitenland: www.deutsche-rentenversicherung.de
• Agencia Tributaria (AEAT) – IRPF en fiscale woonplaats: www.agenciatributaria.es
• Modelo 720 – Aangifteplicht voor buitenlandse vermogens: www.agenciatributaria.es/modelo720
• De Duitse regering – Derde steunpakket (Rürup vanaf 2023 voor 100 % aftrekbaar): www.bundesregierung.de