Weduwenpensioen in Spanje: recht, uitbetaling en belasting op Mallorca

Als je partner overlijdt en je op Mallorca woont, dient zich naast het verdriet al snel een nuchtere vraag aan: wat gebeurt er met het pensioen en waar moet je er belasting over betalen? Het antwoord op weduwenpensioen in Spanje bestaat uit 2 volledig afzonderlijke onderwerpen, die in veel gidsen door elkaar worden gehaald. Enerzijds is er het Duitse weduwen- of weduwnaarspensioen uit de wettelijke pensioenverzekering, waarop je ook aan de Middellandse Zee onverkort recht hebt. Anderzijds is er de Spaanse pensión de viudedad, die alleen wordt toegekend als de overledene zelf in Spanje premies heeft afgedragen. In deze gids worden beide duidelijk van elkaar onderscheiden. Je leest hoe de belastingregeling volgens het Duits-Spaanse dubbelbelastingverdrag werkt, inclusief de weinig bekende peildatumregeling, en wat je aan wie moet doorgeven om te voorkomen dat de uitbetaling stagneert.

Moet je nu uitzoeken hoe je nabestaandenpensioen op Mallorca correct wordt belast?

• Persoonlijke aanvraag indienen — individuele beoordeling van je situatie
• Vind een Duitstalige belastingadviseur in de gids — voor de Renta en jouw specifieke situatie

2 pensioenen, 2 rechtsstelsels: het fundamentele onderscheid

De meest voorkomende fout bij dit onderwerp is de aanname dat er „het" weduwenpensioen in Spanje bestaat. In werkelijkheid gaat het om 2 onafhankelijke uitkeringen die gekoppeld zijn aan verschillende premiegegevens:

Heeft de overledene in beide landen gewerkt, dan kunnen beide uitkeringen naast elkaar bestaan – de ene sluit de andere niet uit. Wie nooit onder de Spaanse sociale verzekering viel, laat simpelweg geen aanspraak op de Spaanse uitkering na. Meer over het combineren van pensioenaanspraken bij een loopbaan in meerdere landen vind je in de gids Pensioen in Spanje aanvragen.

Wordt je Duitse weduwenpensioen gekort omdat je op Mallorca woont?

Nee – en dat is geen coulance, maar Europees recht. Verordening (EG) nr. 883/2004 verbiedt in artikel 7 uitdrukkelijk zogeheten woonplaatsclausules: uitkeringen waarop je op grond van de wetgeving van een lidstaat recht hebt, mogen niet worden verlaagd, gewijzigd, opgeschort of ingetrokken omdat je in een andere lidstaat woont. Je Duitse weduwen- of weduwnaarspensioen wordt dus ongewijzigd overgemaakt naar een Spaanse rekening, net als een regulier ouderdomspensioen.

Let op: Het exportbeginsel regelt alleen dat er wordt betaald, niet wie belasting over het pensioen heft. Dat is een afzonderlijk onderwerp, dat in de volgende paragraaf aan bod komt.

Wat er in het buitenland verandert, is de administratieve kant: de Deutsche Rentenversicherung vraagt gerechtigden die in het buitenland wonen regelmatig om een levensbewijs. Persoonlijke wijzigingen – een nieuw huwelijk, eigen werkzaamheden, een wijziging van adres of bankrekening – moet je doorgeven aan de DRV. Hoe dit bewijs er in de praktijk uitziet, lees je in de gids over de Lebensbescheinigung Spanien.

Belastingheffing: Duitsland of Spanje – en waarom de datum telt

Hier ligt de kern van het onderwerp, en die wordt in nauwelijks één Duitstalige gids correct weergegeven. Doorslaggevend is de overeenkomst tussen het Koninkrijk Spanje en de Bondsrepubliek Duitsland ter voorkoming van dubbele belasting van 3 februari 2011 (in het BOE gepubliceerd als BOE-A-2012-10212), artikel 17.

De hoofdregel in artikel 17 lid 1: pensioenen die vanuit een verdragsluitende staat worden betaald aan iemand die in de andere verdragsluitende staat woont, mogen alleen in die andere staat worden belast. Voor jou op Mallorca betekent dat in eerste instantie: het Duitse pensioen wordt in Spanje belast, niet in Duitsland.

Artikel 17 lid 2 vormt een uitzondering op deze regel voor socialeverzekeringspensioenen – en precies hier hangt het antwoord af van de datum van de eerste pensioenbetaling, niet van de huidige datum of het overlijden. Volgens het protocol bij de overeenkomst (punt VI) is de dag waarop de gerechtigde de eerste betaling ontvangt bepalend:

Let op: Volgens de tekst van het protocol bij het verdrag geldt de dag van de eerste betaling aan de gerechtigde persoon – bij een weduwenpensioen vermoedelijk dus de dag waarop de nabestaande zelf de eerste betaling ontvangt, en niet de datum waarop de overledene voor het eerst zijn eigen pensioen ontving. Deze specifieke toepassing op nabestaandenpensioenen is hier niet afzonderlijk officieel bevestigd; vraag bij twijfel een belastingadviseur welke peildatum voor jou geldt.

Het tarief van 10 % vanaf 2030 is geen aankondiging, maar staat nu al in de geldende verdragstekst en gaat op een toekomstig moment in. In de gids Deutsche Rente in Spanien versteuern lees je hoe je het Duitse pensioen concreet invult in de Spaanse belastingaangifte; de gids over het Doppelbesteuerungsabkommen Deutschland-Spanien plaatst de volledige verdragstekst in context.

Bijzonder geval: als de overledene ambtenaar was

Voor nabestaanden van ambtenaren geldt een andere bepaling uit hetzelfde verdrag. Artikel 18 lid 2 bepaalt dat pensioenen en soortgelijke vergoedingen die een verdragsluitende staat betaalt voor diensten in overheidsdienst, in principe alleen in die betalende staat worden belast – met een uitzondering: woont de gerechtigde persoon in de andere staat en heeft deze de nationaliteit van die staat, dan gaat het heffingsrecht daarheen.

Voor een Duitse ambtenaarsweduwe geldt doorgaans het volgende: het nabestaandenpensioen blijft in Duitsland belastbaar zolang zij niet de Spaanse nationaliteit heeft, ongeacht of zij op Mallorca woont. Dit is een andere regeling dan voor de wettelijke pensioenverzekering. Meer informatie vind je in de gids Ambtenarenpensioen en Spanje.

Het Spaanse pensión de viudedad: voorwaarden en percentages

Volgens de Seguridad Social ontstaat alleen recht op een zelfstandig Spaans pensión de viudedad als de overledene zelf bij de Spaanse sociale zekerheid was aangesloten of zich in een gelijkgestelde situatie bevond. De hoogte is afhankelijk van de zogeheten base reguladora:

Let op: De inkomensgrens voor het verhoogde tarief van 60 % wordt jaarlijks aangepast. Laat je daarom geen vast bedrag in euro's als blijvend geldig aanpraten – ook niet door oudere adviespagina's waarop nog allemaal een ander bedrag staat. De Seguridad Social kan je de geldende waarde vertellen.

Als meerdere personen met de overledene getrouwd waren (bijvoorbeeld na een scheiding en een nieuw huwelijk), wordt het pensioen naar rato van de duur van ieders samenleven verdeeld. De langstlevende echtgenoot of geregistreerde partner heeft daarbij recht op minstens 40 %. Opmerkelijk en voor velen geruststellend: het recht op de pensión de viudedad verjaart niet – een eenmaal ontstaan recht vervalt niet doordat je afwacht.

De valkuil voor ongehuwde stellen: de vereiste van pareja de hecho

Een uitspraak van het hoogste gerechtshof van de Balearen uit het voorjaar van 2026 laat zien hoe strikt deze vereiste wordt toegepast: een vrouw die meer dan 30 jaar met haar partner op Mallorca samenwoonde en 2 kinderen met hem had, kreeg geen weduwenpensioen omdat het paar nooit als pareja de hecho was geregistreerd. Een eerdere, welwillendere uitspraak van een rechtbank in Palma werd daarvoor vernietigd.

Voor het recht op het Spaanse weduwenpensioen voor ongehuwde stellen geldt dus dwingend het volgende: naast het bewijs van een duurzame samenleving moet de relatie zijn ingeschreven in een daarvoor bestemd register van de Autonome Gemeenschap of de gemeente – of er moet een openbaar document zijn waaruit blijkt dat het paar vóór het overlijden minstens 2 jaar samenwoonde. Gezamenlijke kinderen en tientallen jaren samenwonen zijn volgens deze rechtspraak op zichzelf niet voldoende. In de gids Pareja de Hecho Balearen lees je hoe je zo'n registratie op de Balearen regelt.

Let op: Wie als ongehuwd stel op Mallorca woont en de partner sociaal wil beschermen, doet er goed aan de registratie als pareja de hecho niet uit te stellen. Na een overlijden is het aanzienlijk lastiger om dit alsnog aan te tonen dan om je op tijd in te schrijven.

Wat je moet doorgeven om te voorkomen dat de betaling stilvalt

Na het overlijden van je partner en terwijl je in het buitenland een pensioen ontvangt, heb je verschillende meldingsplichten die in de praktijk gemakkelijk over het hoofd worden gezien:

1. Het overlijden melden – zowel bij de Deutsche Rentenversicherung als, als je mogelijk zelf recht hebt op een Spaanse uitkering, bij het INSS.
2. Een bewijs van in leven zijn indienen zodra de DRV daarom vraagt – zonder actueel bewijs kan de betaling stilvallen.
3. Wijzigingen in je persoonlijke situatie doorgeven: een nieuw huwelijk, het starten met betaald werk, een verhuizing, een nieuwe bankrekening.
4. Fiscale woonplaats vaststellen en dit indien nodig met een woonplaatsverklaring aan de Duitse instantie aantonen – lees meer hierover in de gids Certificado de Residencia Fiscal.
5. Bij een nieuw huwelijk laten nagaan of en hoe je recht verandert – een nieuw huwelijk heeft ingrijpende gevolgen voor het weduwenpensioen, ook al kun je in sommige gevallen een afkoopsom krijgen.

De gids Todesfall Mallorca bundelt praktische stappen rond het overlijden zelf, van de melding tot bezoeken aan instanties op Mallorca.

De meest voorkomende fouten bij het nabestaandenpensioen in Spanje

Wat gebeurt er daarna? De stappen na een overlijden

Na de eerste periode van rouw volgt een administratief traject, dat grofweg uit deze stappen bestaat:

1. Vraag een overlijdensakte aan en laat deze indien nodig voor de Duitse zijde vertalen en van een apostille voorzien.
2. Meld het overlijden bij de Deutschen Rentenversicherung en – bij een mogelijke Spaanse aanspraak – bij het INSS.
3. Laat nagaan of er recht bestaat op de Spaanse pensión de viudedad (eigen premieperioden van de overledene in Spanje en eventueel registratie als pareja de hecho).
4. Leg de fiscale woonplaats vast, zodat het juiste belastingtarief volgens artikel 17 van de overeenkomst wordt toegepast.
5. Houd rekening met doorlopende meldplichten (levensbewijs, wijzigingen).
6. Win bij complexere situaties – bijvoorbeeld een combinatie van een Duits en Spaans pensioen, een ambtenarenpensioen of een onduidelijke partnerschapsstatus – juridisch en fiscaal advies in.

Checklist: weduwenpensioen op Mallorca veiligstellen

• Heeft de overledene in Spanje socialezekerheidspremies betaald? → Onderzoek naar een eigen Spaanse aanspraak
• Waren de partners getrouwd of als pareja de hecho geregistreerd?
• Is het Duitse weduwenpensioen aangevraagd bij de DRV of is het overlijden gemeld?
• Is de fiscale woonplaats in Spanje vastgelegd?
• Is de datum van de eerste eigen pensioenuitkering bekend (voor het belastingtarief volgens Art. 17 Abs. 2 DBA)?
• Gaat het om een ambtenarenpensioen (Art. 18 in plaats van Art. 17)?
• Is het levensbewijs voor de DRV actueel?
• Is onafhankelijk belasting- of juridisch advies ingewonnen?

Voor de juridische kant – bijvoorbeeld bij geschillen rond pareja de hecho of erfrechtelijke kwesties – kun je terecht in het brancheoverzicht Recht & Financiën.

Conclusie

De Duitse weduwe- of weduwnaarspensioen gaat met je mee naar Mallorca, onverkort en juridisch gewaarborgd dankzij het EU-exportbeginsel. Waar deze wordt belast, hangt echter niet alleen af van je woonplaats, maar specifiek van de datum van je eerste pensioenbetaling – een detail dat artikel 17 van het Duits-Spaanse dubbelbelastingverdrag regelt en dat in nauwelijks een algemene gids correct wordt weergegeven. Een zelfstandig Spaans recht bestaat alleen als de overledene zelf in Spanje premies heeft afgedragen – en bij ongehuwde stellen bepaalt tijdige registratie als pareja de hecho of dit recht überhaupt ontstaat. Wie beide aspecten goed van elkaar onderscheidt en de meldingsplicht in het oog houdt, voorkomt de kostbaarste fouten op dit gebied.

Officiële bronnen

• Verordening (EG) Nr. 883/2004 betreffende de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels — https://eur-lex.europa.eu
• Overeenkomst tussen Spanje en Duitsland ter voorkoming van dubbele belasting (BOE-A-2012-10212) — https://www.boe.es
• Seguridad Social, informatie over pensión de viudedad — https://www.seg-social.es
• Agencia Tributaria (AEAT), belastingheffing op pensioenen voor residenten — https://sede.agenciatributaria.gob.es
• Deutsche Rentenversicherung — https://www.deutsche-rentenversicherung.de