Een pensioen in Spanje aanvragen: hoe je als expat je pensioen kunt combineren

Als je jarenlang in Duitsland en Spanje hebt gewerkt of als gepensioneerde op Mallorca woont, sta je voor een vraag die veel mensen onderschatten: hoe vraag je op de juiste manier je pensioen in Spanje aan – en hoe combineer je dat met je Duitse pensioen, zonder aanspraken te verliezen of dubbel belast te worden? Spanje en Duitsland zijn allebei EU-lidstaten, wat veel dingen vereenvoudigt, maar lang niet alles automatisch regelt. Deze gids legt uit welke instanties bevoegd zijn, hoe het samenvoegen van verzekeringsperiodes werkt, welke documenten je nodig hebt, hoe de uitbetaling op een Spaanse rekening verloopt en wat je fiscaal te wachten staat. Je komt er ook achter hoe je het S1-formulier voor de ziektekostenverzekering gebruikt – en welke fouten expats op Mallorca steeds weer maken.

Ben je van plan om met pensioen te gaan op Mallorca en wil je weten of je pensioenrechten echt veilig zijn?

• 📩 Stuur een persoonlijk verzoek — een individuele beoordeling van jouw situatie
• Alles over belastingen als ingezetene — IRPF-verplichtingen voor gepensioneerden

Het Europese pensioenrecht: de basis voor expats

Spanje is lid van de EU. Dat betekent: de Europese coördinatieverordeningen (tegenwoordig Verordening (EG) nr. 883/2004 en Uitvoeringsverordening nr. 987/2009, die de oudere verordeningen nr. 1408/71 en nr. 574/72 hebben vervangen) zorgen ervoor dat verzekeringsperiodes in verschillende EU-landen bij elkaar worden opgeteld. Er gaat geen enkel jaar verloren.

Voor jou als expat geldt het volgende:

• Als je maar in één EU-land hebt gewerkt, wordt je pensioen berekend volgens de wetgeving van dat land – ongeacht waar je nu woont.
• Als je in meerdere EU-landen hebt gewerkt, krijg je een pensioen uit elk land waar je aan de betreffende minimumvoorwaarden voldoet.
• De pensioenen worden apart berekend en apart uitbetaald – er bestaat geen gezamenlijk „EU-pensioen”.

Let op: waar je in Spanje woont, heeft geen invloed op de hoogte van je Duitse pensioen. Als EU-burger krijg je je Duitse pensioen volledig op een Spaanse bankrekening gestort.

Het Duitse pensioen in het buitenland: wat verandert er en wat niet

Als je permanent op Mallorca woont, blijft de Duitse pensioenverzekering (DRV) je Duitse premieperiodes erkennen en je pensioen uitbetalen – op voorwaarde dat je je nieuwe woonplaats doorgeeft.

Wat je aan de DRV moet doorgeven:

1. Nieuw woonadres in Spanje
2. Bankgegevens voor de buitenlandse overschrijving: IBAN en BIC van de Spaanse rekening (of je kunt ook een Duitse rekening gebruiken)
3. Een door de bank bevestigde betalingsverklaring

Let op: De kosten voor buitenlandse overschrijvingen binnen de SEPA-zone zijn wettelijk beperkt tot het niveau van binnenlandse overschrijvingen – hier komen er meestal geen extra kosten bij.

Het Spaanse pensioen (Jubilación): wie komt ervoor in aanmerking?

Het Spaanse ouderdomspensioen (pensión de jubilación contributiva) wordt beheerd door het INSS. Het is een premiegebonden pensioen – je moet dus premies hebben betaald aan de Spaanse Seguridad Social.

Minimale vereisten voor de contributiva:

Als je minder dan 15 jaar in Spanje hebt gewerkt, geldt de EU-samenvoeging: het INSS telt je Duitse verzekeringsperiodes erbij op om te bepalen of je de minimumduur haalt. De hoogte van je pensioen wordt dan echter alleen pro rata berekend op basis van je daadwerkelijke Spaanse premiejaren (cálculo pro rata temporis).

Er zijn ookniet-premiegebonden pensioenen (pensiones no contributivas). Hiervoor hoef je geen premie te betalen, maar je moet wel al jarenlang legaal in Spanje wonen en de hoogte hangt af van je inkomen.

Een pensioenaanvraag indienen: het ‘één-aanvraag’-principe

Een belangrijk principe van de EU-pensioenwetgeving: je hoeft maar één aanvraag in te dienen – en wel in het land waar je op het moment van de aanvraag woont. De bevoegde instantie van dat land stuurt de aanvraag automatisch door naar alle andere betrokken landen.

Woon je op Mallorca: dien dan je aanvraag in bij het INSS. Woon je nog in Duitsland: dien de aanvraag dan in bij je DRV-instantie – die zorgt ervoor dat het INSS op de hoogte wordt gebracht.

Stap voor stap: aanvraag in Spanje (INSS)

1. Zorg dat jeje verblijfsvergunning en empadronamiento bij de gemeente regelt – je moet als inwoner geregistreerd staan. Meer hierover vind je in de gids over verblijfsvergunningen.
2. Je NIE-nummer laten zien – dat is verplicht voor alle administratieve zaken in Spanje. Een NIE-nummer aanvragen.
3. Maakeen afspraak bij het INSS – dat kan online via de website van het INSS of telefonisch.
4. Neem de benodigde documenten mee (zie de volgende paragraaf).
5. Dien je aanvraag in – het INSS neemt dan zelf contact op met de DRV.
6. Wacht op een besluit – de verwerkingstijd kan enkele maanden duren.

Let op: Het INSS gebruikt voor de afstemming met Duitse instanties gestandaardiseerde EU-formulieren (vroeger E-formulieren, nu SED-formulieren). Je hoeft deze niet zelf te regelen.

Benodigde documenten voor de pensioenaanvraag bij het INSS

Zorg dat je de volgende documenten bij de hand hebt. Hoe completer het dossier, hoe sneller de afhandeling:

Je kunt je verzekeringsgeschiedenis bij de DRV gratis online opvragen via het portaal van de Duitse pensioenverzekering, of schriftelijk bij je bevoegde DRV-instantie.

Pensioenbedragen in 2026: wat je concreet kunt verwachten

Vanaf 1 januari 2026 gelden in Spanje nieuwe pensioenbedragen volgens Real Decreto-ley 16/2025 van 23 december 2025:

De Complemento de brecha de género (aanvullende uitkering om de pensioenkloof tussen mannen en vrouwen te verkleinen) is in 2026 met 2,7 % verhoogd naar 36,90 euro per maand per kind. De buitengewone extra verhoging van 10 %, die in 2024 en 2025 gold, vervalt vanaf 2026.

Samenvoeging van verzekeringsperiodes: het pro-rata-principe

Als je zowel in Duitsland als in Spanje hebt gewerkt, profiteer je van de EU-coördinatie – maar je moet wel snappen hoe de hoogte van je pensioen precies wordt berekend.

Eenvoudig voorbeeld:

• 30 premiejaren in Duitsland, 10 premiejaren in Spanje = 40 jaar in totaal
• Spanje kijkt eerst of je met alleen 10 Spaanse jaren al recht hebt (nee, want de minimale premieperiode is 15 jaar)
• Door alles bij elkaar op te tellen: 40 jaar → je hebt er recht op
• Spanje berekent een fictief volledig pensioen op basis van 40 jaar
• Er wordt echter alleen het Spaanse deel uitbetaald = 10/40 van het fictieve volledige pensioen (pro rata)
• Duitsland berekent dit apart op basis van 30 Duitse jaren

Let op: als je genoeg Spaanse premiejaren hebt voor een zelfstandig pensioenrecht (15+), wordt er ook het zogenaamde nationale pensioen berekend. De expat krijgt dan het hoogste van de twee bedragen (nationale of pro-rata-pensioen) – de EU-coördinatieregels zorgen ervoor dat je er niet slechter van wordt dan iemand die maar in één land heeft gewerkt.

S1-formulier: ziektekostenverzekering voor gepensioneerden op Mallorca

Als iemand met een wettelijke ziektekostenverzekering in Duitsland heb je als gepensioneerde op Mallorca recht op het Spaanse gezondheidszorgstelsel – maar alleen als je het juiste formulier aanvraagt.

Het S1-formulier (voorheen E121) bevestigt aan het Spaanse gezondheidszorgsysteem dat je ziektekosten worden vergoed door je Duitse zorgverzekeraar.

Procedure S1 voor gepensioneerden:

1. Vraagde S1 aanbij je Duitse zorgverzekeraar (gratis)
2. Je S1 bij het INSS in Spanje inleveren en je daar laten registreren
3. Een Tarjeta Sanitaria Individual (TSI) aanvragen – je Spaanse zorgpas
4. Hiermee heb je toegang tot het openbare Spaanse gezondheidszorgstelsel (Sistema Nacional de Salud)

Gedetailleerde informatie over de procedure vind je in de handleiding bij het S1-formulier voor Spanje.

Let op: zorgvoorzieningen uit de Duitse zorgverzekering gelden niet in het buitenland. De zorgtoeslag wordt wel gewoon doorbetaald en kun je gebruiken voor zorg ter plaatse – maar je moet zelf de zorg regelen.

Belasting: Waar wordt het pensioen belast?

Dat is de vraag die expats het vaakst bezighoudt. Het antwoord hangt af van waar je fiscaal ingezetene bent.

Als belastingplichtige in Spanje ben je in de regel onbeperkt belastingplichtig vanaf een verblijf van meer dan 183 dagen in het kalenderjaar en moet je je wereldwijde inkomsten – dus ook je Duitse pensioen – opgeven in je Spaanse IRPF-aangifte. De Duitse inkomsten worden daarbij in principe niet dubbel belast (verrekening volgens het belastingverdrag).

Meer over de fiscale gevolgen: belasting over een Duits pensioen in Spanje en IRPF-aftrek op de Balearen.

De meest voorkomende fouten bij het aanvragen van een pensioen in Spanje

Uit de praktijk op Mallorca komen steeds weer dezelfde struikelblokken naar voren:

1. Woonplaats niet geregistreerd Je moet de DRV op de hoogte brengen van je verhuizing naar Spanje. Als je dat vergeet, loop je het risico dat je uitkering wordt onderbroken of dat je problemen krijgt met je belastingverklaring.

2. Aanvraag te laat ingediend Het Spaanse pensioen wordt op zijn vroegst vanaf de maand waarin je de aanvraag indient uitbetaald – meestal zonder terugwerkende kracht. Dien de aanvraag op tijd in, voordat je pensioen ingaat.

3. Vida laboral heb je niet bij de hand Het Spaanse arbeidsverleden (Informe de Vida laboral) is het belangrijkste document voor het INSS. Je kunt het gratis opvragen via het portaal van de Seguridad Social – maar veel mensen weten dit niet.

4. S1-formulier vergeten Zonder S1 krijg je geen toegang tot het Spaanse gezondheidszorgstelsel op kosten van de Duitse zorgverzekeraar. Als je de aanvraag te laat indient, moet je een particuliere ziektekostenverzekering kunnen laten zien – dat is verplicht voor de verblijfsvergunning.

5. Fiscale woonplaats niet geregeld Als je in Spanje woont, maar je hebt je niet officieel afgemeld, kun je in beide landen belastingplichtig zijn. Dat kun je voorkomen – maar alleen door er actief iets aan te doen.

6. Ambtenarenpensioen verkeerd opgegeven Ambtenarenpensioenen worden volgens het belastingverdrag nog steeds in Duitsland belast – ook al woon je in Spanje. In Spanje moet je ze wel aangeven, maar ze zijn vrijgesteld van belasting (met voorbehoud van progressie).

Wat komt er daarna? Overheidsinstanties, rekeningen & dagelijkse organisatie

Zodra je beide pensioenen ontvangt, is het handig om nog een paar praktische stappen te regelen:

• Een Spaanse bankrekening openen voor de INSS-uitkering en je dagelijkse uitgaven in Spanje → Een bankrekening in Spanje openen
• Een Certificado digital aanvragen: hiermee kun je online INSS-zaken regelen, belastingaangiften doen en zaken bij de overheid afhandelen → Een Certificado digital aanvragen
• Een gestoría inschakelen: Een Spaanse gestoría regelt je jaarlijkse belastingaangifte (IRPF) en kan de communicatie met het INSS en de DRV coördineren → Gestoría Spanje
• Plan zorgkwesties op tijd: de zorgtoeslag krijg je nog steeds uit Duitsland, maar de zorg in natura niet → denk op tijd na over woonvormen en ambulante zorg op Mallorca
• Modelo 720 controleren: als je als belastingplichtige buitenlandse vermogensbestanddelen hebt die boven bepaalde drempelwaarden liggen, moet je die aangeven → Aangifteplicht Modelo 720

Checklist: Een pensioen in Spanje aanvragen

• Je verhuizing bij de DRV doorgeven, nieuwe bankgegevens (IBAN/BIC) doorgeven
• NIE-nummer aanwezig en geldig
• Empadronamiento bij de gemeente op Mallorca geregeld
• Residencia (verklaring dat je EU-burger bent) aangevraagd of al in je bezit
• Vida laboral (Spaans arbeidsverleden) opgevraagd bij het INSS of online
• Mijn Duitse pensioenverloop opgevraagd bij de DRV
• S1-formulier aangevraagd bij de Duitse ziektekostenverzekering
• S1 geregistreerd bij het INSS, Tarjeta sanitaria aangevraagd
• Afspraak bij het INSS gemaakt, papieren zijn compleet
• Fiscale woonplaats in Spanje geregeld (controleer of je je in Duitsland hebt afgemeld)
• Een gestoría of belastingadviseur ingeschakeld voor de IRPF-aangifte
• Spaanse bankrekening geopend voor pensioenuitkeringen
• Een certificado digital aangevraagd voor online zaken bij de overheid
• Zorgkwesties en ziektekostenverzekering: alles goed geregeld voor als het nodig is

Conclusie

De combinatie van een Duits en een Spaans pensioen op Mallorca werkt – dankzij de EU-coördinatiewetgeving betrouwbaar en zonder verlies van verzekeringsperiodes. De sleutel zit ’m in de juiste volgorde: eerst je verblijfsvergunning (Residencia) en empadronamiento, dan een aanvraag bij het INSS, vergeet het S1-formulier niet en zorg dat je fiscale woonplaats duidelijk is. Als je de aanvraag op tijd indient en alle documenten compleet aanlevert, kun je je pensioen op Mallorca goed gepland tegemoet zien. De kosten van levensonderhoud op Mallorca liggen vaak flink onder die van grote Duitse steden – wat twee pensioenen nog aangenamer maakt.

Officiële bronnen

• Duitse pensioenverzekering – Pensioen in het buitenland: https://www.deutsche-rentenversicherung.de/DRV/DE/Rente/Ausland/Rente-im-Ausland/rente-im-ausland-antrag-detailseite
• Duitse pensioenverzekering – Brochure „Mijn tijd in Spanje” (9/2025): https://www.deutsche-rentenversicherung.de/SharedDocs/Downloads/DE/Broschueren/international/europaeische_vereinbarungen/meine_zeit_spanien.pdf
• INSS – Instituto Nacional de Seguridad Social: https://www.seg-social.es/wps/portal/wss/internet/InformacionUtil/44539
• Koninklijk wetsbesluit 16/2025 (pensioenaanpassing 2026): BOE, 23 december 2025
• Duits consulaat in Palma – Als gepensioneerde in Spanje: https://spanien.diplo.de/es-de/service/2565300-2565300
• EU-coördinatieverordening (EG) nr. 883/2004: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/?uri=CELEX%3A32004R0883
• ATIB – Belastingdienst van de Balearen (voor de IRPF op de Balearen): https://www.atib.es
• AEAT – Agencia Tributaria (IRPF-aangifte): https://www.agenciatributaria.es