EU-erfrechtverordening: Duits of Spaans erfrecht kiezen voor Mallorca

Wie als Duitser permanent op Mallorca woont, valt bij overlijden niet automatisch onder Duits recht – sinds 17 augustus 2015 bepaalt de EU-erfrechtverordening (EU-ErbVO, Verordening 650/2012) dat in beginsel het recht van de laatste gewone verblijfplaats geldt. Voor Mallorca-bewoners betekent dit: Balearisch regionaal recht met eigen regels voor het legitieme erfdeel, die duidelijk afwijken van de Duitse regels. Via de rechtskeuze volgens artikel 22 van de EU-ErbVO kun je hierop anticiperen en uitdrukkelijk het recht van je nationaliteit vastleggen. Deze gids legt uit wanneer welk recht geldt, hoe de rechtskeuze formeel correct in een testament moet worden opgenomen, waarom een extra Spaans testament de afwikkeling versnelt en welke termijnen voor de erfbelasting los van de rechtskeuze gewoon blijven doorlopen.

Woon je op Mallorca en weet je niet zeker welk erfrecht voor jou geldt?

• Persoonlijke aanvraag indienen — wij brengen jouw situatie in kaart en verwijzen je door naar de juiste specialisten
• Spaans testament: verloop en kosten

De basisregel van de EU-erfrechtverordening: één recht voor de hele nalatenschap

De EU-ErbVO volgt het principe van eenheid van nalatenschap: voor de gehele nalatenschap – onroerend goed, rekening, effecten, inboedel, ongeacht waar in de EU deze zich bevinden – geldt in principe maar één erfrecht. Aanknopingspunt is niet de nationaliteit van de erflater, maar diens gewone verblijfplaats op het moment van overlijden. Wie zijn levenscentrum op Mallorca heeft, wordt dus erfrechtelijk in beginsel volgens Spaans recht behandeld – ook als hij een Duits paspoort heeft en zijn hele vermogen in Duitsland ligt.

De gewone verblijfplaats is daarbij geen zuiver inschrijvingsadres. Deze volgt uit een totaalbeeld: duur en regelmaat van het verblijf, familiale en sociale banden, levenscentrum, redenen van het verblijf, en beroepsmatige of economische verbindingen. De fiscale woonplaats kan een aanwijzing zijn, maar is daarmee niet automatisch identiek – wie zich ter afbakening nader heeft verdiept in de 183-dagenregel voor de fiscale woonplaats, moet weten: dat is een op zichzelf staand concept met eigen criteria.

Let op: Spanje kent meerdere civielrechtelijke deelrechtsordes (foraalrechten). Zelfs als vaststaat dat "Spaans recht" van toepassing is, moet je bovendien nagaan welk territoriaal civiel recht concreet geldt – op Mallorca is dat doorgaans het Balearische foraalrecht.

Zonder rechtskeuze: wat het Balearische foraalrecht voor erfgenamen betekent

Maakt een inwoner van Mallorca geen rechtskeuze en overlijdt hij na 17 augustus 2015, dan geldt automatisch het Balearische erfrecht – ongeacht of er een Duits testament bestaat. Het Balearische foraalrecht verschilt op essentiële punten van het Duitse BGB, met name wat de legitieme portie betreft.

Let op: Een in Duitsland opgesteld testament blijft formeel geldig, maar wordt zonder uitdrukkelijke rechtskeuze uitgelegd volgens Balearisch recht. De wil om te bepalen dat "mijn vrouw enig erfgenaam wordt" kan zo stranden op de Spaanse regels voor het verplichte erfdeel.

De rechtskeuze volgens artikel 22 EU-Erfrechtverordening: zo verzeker je jezelf van Duits recht

Het goede nieuws: de EU-Erfrechtverordening laat je de keuze. Volgens artikel 22 EU-Erfrechtverordening kun je voor je gehele erfopvolging het recht kiezen van de staat waarvan je de nationaliteit bezit – bij meerdere nationaliteiten een daarvan. Deze rechtskeuze moet uitdrukkelijk worden verklaard in een uiterste wilsbeschikking; een enkele verwijzing of stilzwijgende aanname volstaat niet.

1. Formuleer in het testament een duidelijke zin zoals: "Ik kies voor mijn gehele erfopvolging naar aanleiding van overlijden het recht van de Bondsrepubliek Duitsland conform art. 22 EU-Erfrechtverordening."
2. Laat de formulering controleren door een notaris of gespecialiseerde advocaat internationaal erfrecht – zeker bij patchworkgezinnen of vermogen in meerdere landen.
3. Bewaar het testament zo dat het bij overlijden betrouwbaar terug te vinden is (in Spanje: centraal testamentenregister bij het notariaat).
4. Toets de rechtskeuze opnieuw bij elke ingrijpende verandering in je leven (huwelijk, scheiding, verhuizing, nieuw onroerend goed).

Let op: De rechtskeuze betreft uitsluitend het toepasselijke erfrecht (wie erft, legitieme portie, erfopvolging). Ze verandert niets aan de Spaanse belasting-, kadaster- en registerformaliteiten – die lopen daar los van gewoon door.

Spaans testament versus alleen een Duits testament: het praktische verschil

Zelfs met een correcte rechtskeuze is het voor Mallorca-bewoners met Spaans vermogen aan te raden om daarnaast een Spaans notarieel testament (testamento abierto) op te stellen. De reden ligt niet bij het toepasselijke recht, maar bij de procedure: een Spaans testament wordt centraal geregistreerd bij de notaris en kan direct door Spaanse instanties worden gebruikt. Een puur Duits testament moet eerst grensoverschrijdend worden "vertaald" – met merkbare gevolgen voor de tijd en kosten van de erfgenamen.

Een in Spanje opgesteld notarieel testament wordt dankzij de Europese regelgeving in principe ook in Duitsland als geldig erkend. Bovendien liggen de Spaanse notariskosten doorgaans flink lager dan de Duitse – een dubbel voordeel voor eigenaren met vastgoed op Mallorca.

Zo verloopt het opstellen van een Testamento Abierto bij de notaris

1. Maak een afspraak bij de notaris in Palma of je gemeente (cita previa, afhankelijk van het notariskantoor).
2. Neem je paspoort en NIE-nummer mee – zonder NIE-nummer komt er in Spanje geen notariële akte tot stand.
3. Bespreek je erfrechtelijke wensen en de gewenste rechtskeuze met de notaris en laat ze in het testament opnemen.
4. Laat het testament ondertekenen – de notaris registreert het automatisch in het centrale Spaanse testamentenregister.
5. Neem een kopie mee voor je eigen administratie en informeer je naasten over het bestaan (niet per se de inhoud) ervan.

Let op: een eenvoudig testamento abierto kost als richtprijs vaak tussen de 40 en 80 euro (stand 2026, controleer actuele tarieven en afhankelijk van het notariskantoor) – een overzichtelijke uitgave vergeleken met het latere extra werk zonder Spaans testament.

Het Europese Erfrechtverklaring (ENZ)

Naast de rechtskeuze biedt de EU-Erfrechtverordening nog een praktisch instrument: de Europese Erfrechtverklaring. Het is een EU-breed erkend bewijs van erfopvolging, afgegeven door de bevoegde rechtbank, en vergemakkelijkt de grensoverschrijdende afhandeling, bijvoorbeeld bij banken of kadasters in meerdere landen. Belangrijk voor de praktijk: de ENZ vervangt niet de Spaanse formaliteiten zoals de notariële aanvaarding van de erfenis (aceptación de herencia) bij een Spaanse notaris – ze vult ze aan.

Erfbelasting op Mallorca: termijnen lopen los van de rechtskeuze

De rechtskeuze volgens art. 22 EU-Erfrecht­verordening bepaalt alleen welk burgerlijk recht van toepassing is (legitieme porties, erfopvolging) – niet de erfbelasting. Die wordt geregeld door het Spaanse, respectievelijk Balearische belastingrecht en kent eigen, strikte termijnen, ongeacht welk erfrecht van toepassing is.

Let op: de termijn van zes maanden geldt ook wanneer er vanwege de Balearische belastingvrijstellingen voor naaste familieleden helemaal geen belasting verschuldigd is. Wie de termijn mist, riskeert boetes wegens te late aangifte – ongeacht het eigenlijke belastingbedrag. Details over belastingtarieven en vrijstellingen vind je in onze gidsen over erfenis uit Duitsland belasten en over erfbelasting voor residenten.

Elke erfgenaam van Spaans vermogen heeft bovendien een eigen NIE-nummer nodig voor de belastingaangifte en de inschrijving in het kadaster – ook als hij zelf nooit naar Spanje verhuist.

Rechtskeuze en vastgoed op Mallorca: waar eigenaren op moeten letten

Wie een finca, appartement of villa op Mallorca bezit, moet de rechtskeuze niet los van de rest bekijken. De EU-Erfrechtverordening verandert niets aan de Spaanse kadaster- en registerformaliteiten – de woning moet na het overlijden alsnog gewoon op naam worden gezet in het Spaanse kadaster, ongeacht of Duits of Balearisch erfrecht van toepassing is. Bij vermogen in twee landen of patchwork-situaties (tweede huwelijk, kinderen uit een eerder huwelijk, mede-eigendom) loont het om vooraf advies in te winnen bij een advocaat die beide rechtsstelsels kent.

Meest voorkomende fouten bij rechtskeuze en testament

• Rechtskeuze alleen mondeling besproken, maar niet uitdrukkelijk in het testament vastgelegd.
• Duits testament na de verhuizing naar Mallorca nooit geactualiseerd of aangevuld met een rechtskeuzeclausule.
• De aanname dat een Duits paspoort alleen al automatisch Duits erfrecht garandeert – zonder EU-Erfrechtverordening-rechtskeuze geldt de gewone verblijfplaats.
• Verwarring tussen gewone verblijfplaats (erfrecht) en fiscale woonplaats (183-dagenregel), alsof het identieke begrippen zijn.
• De termijn van 6 maanden voor de erfbelasting gemist, omdat men dacht dat "er toch geen belasting verschuldigd is".
• Geen Spaans testament opgesteld, ondanks een woning of rekening op Mallorca – erfgenamen betalen dan het gelag in extra tijd en vertaalkosten.

Wat gebeurt er na een overlijden? Het praktische verloop voor erfgenamen

Treedt het overlijden in, dan volgen ongeacht de rechtskeuze diverse Spaanse formaliteiten: de notariële aanvaarding van de erfenis, het aanvragen van het NIE-nummer voor elke erfgenaam, het indienen van de aangifte erfbelasting (Modelo 650) binnen de termijn van zes maanden, en de tenaamstelling in het kadaster. Een overzicht van de eerste stappen na een overlijden op het eiland – van de overlijdensakte tot het contact met instanties – vind je in onze gids over overlijden op Mallorca. Wie documenten uit Duitsland nodig heeft, ontkomt bovendien nauwelijks aan een apostille en beëdigde vertaling.

Checklist: rechtskeuze en testament voor inwoners van Mallorca

• Schat je gewone verblijfplaats realistisch in: levenscentrum, familiebanden, duur van het verblijf.
• Leg de rechtskeuze volgens art. 22 EU-Erfrechtverordening uitdrukkelijk en schriftelijk vast in het testament.
• Laat bij de notaris een aanvullend Spaans testament (testamento abierto) opstellen.
• Regel het NIE-nummer voor jezelf en potentiële erfgenamen, of vraag dit tijdig aan.
• Laat een bestaand Duits testament na de verhuizing naar Mallorca controleren en aanvullen.
• Houd de erfrechtelijke termijnen (6 maanden, verlenging binnen de eerste 5 maanden) in de gaten.
• Bij onroerend goed of vermogen in meerdere landen: raadpleeg een advocaat gespecialiseerd in internationaal erfrecht.

Conclusie

De EU-Erfrechtverordening heeft voor Duitsers op Mallorca het nodige veranderd: sinds 2015 bepaalt niet meer de nationaliteit, maar de gewone verblijfplaats welk erfrecht van toepassing is – voor de meeste inwoners dus het Balearische foraal recht, met legitieme-portieregels die aanzienlijk afwijken van het Duitse recht. Via de rechtskeuze op grond van artikel 22 kun je dit gericht sturen, mits deze uitdrukkelijk en tijdig in het testament wordt vastgelegd. Wie daarnaast een Spaans notarieel testament laat opstellen, bespaart zijn erfgenamen maanden aan vertaal- en apostillewerk – tegen overzichtelijke kosten. Ongeacht de rechtskeuze blijven de Spaanse belastingtermijnen en formaliteiten van kracht, zodat een volledige nalatenschapsplanning altijd beide niveaus moet meenemen: het toepasselijke burgerlijk recht en de fiscale verplichtingen op Mallorca.

Officiële bronnen

• Verordening (EU) Nr. 650/2012 (EU-Erfrechtverordening) – EUR-Lex
• Boletín Oficial del Estado (BOE) – officiële Spaanse wetteksten
• Agencia Tributaria (AEAT) – Spaanse belastingdienst
• Agència Tributària de les Illes Balears (ATIB) – Modelo 650 erfbelasting
• Dirección General de los Registros y del Notariado / Colegio Notarial