Successierechten Spanje voor ingezetenen: wereldwijd vermogen, vrijstellingen & Modelo 650

Als je als ingezetene in Spanje woont, word je bij een erfenis niet alleen belast over je Spaanse vermogen, maar over alles wat je wereldwijd bezit. Deze onbeperkte belastingplicht is het belangrijkste verschil met de situatie van niet-ingezetenen, en veel nieuwe emigranten realiseren zich dit pas als de erfenis al is uitgekeerd. Deze gids legt uit wat de successierechten voor ingezetenen in Spanje precies inhouden: welke vrijstellingen gelden, hoe de belastingtarieven zijn opgebouwd, welke speciale regels er op de Balearen gelden, waarom het ingewikkeld wordt zonder een dubbelbelastingverdrag tussen Duitsland en Spanje – en hoe je het Modelo 650 op tijd indient. Je leert ook welke fouten je het duurst komen te staan en wanneer een Spaans testament het verschil maakt.

Heb je te maken met een erfenis die betrekking heeft op Spanje en Duitsland?

• 📩 Stuur een persoonlijk verzoek — We brengen je in contact met een belastingadviseur of abogado die gespecialiseerd is in Duits-Spaans erfrecht
• Belastingen begrijpen als inwoner van Spanje — Inkomstenbelasting, termijnen en IRPF op een rijtje

Wat houdt onbeperkte belastingplicht als ingezetene in?

De Spaanse successie- en schenkingsbelasting – Impuesto sobre Sucesiones y Donaciones, kortweg ISD – geldt niet alleen voor vermogen dat zich fysiek in Spanje bevindt. Bepalend is de gewone verblijfplaats (residencia habitual) van de erfgenaam op het moment van het overlijden.

Als de erfgenaam zijn gewone verblijfplaats in Spanje heeft, geldt er een onbeperkte belastingplicht (obligación personal de contribuir). Dat betekent: alles wat hij erft – een appartement in München, een effectenrekening bij een Duitse bank, een bos in Brandenburg – valt in principe onder de Spaanse successierechten. Je nationaliteit doet er daarbij niet toe: een Duitser die permanent op Mallorca woont, betaalt ook Spaanse successierechten over een erfenis uit Duitsland.

Let op: Er is geen dubbelbelastingverdrag tussen Duitsland en Spanje op het gebied van successie- en schenkingsrecht. Beide landen kunnen dezelfde erfenis belasten. Er zijn weliswaar wederzijdse verrekeningsmogelijkheden volgens de nationale wetgeving, maar eerst moet in beide landen een aangifte voor successierechten worden ingediend.

Daartegenover staat de beperkte belastingplicht (obligación real): wie geen woonplaats in Spanje heeft, betaalt alleen ISD over vermogen dat zich in Spanje bevindt – bijvoorbeeld over een vakantiehuis op Mallorca.

Wie betaalt de belasting – en wanneer?

Een belangrijk principe dat afwijkt van het Duitse systeem: in Spanje betaalt de erfgenaam of begunstigde de belasting – niet de nalatenschap zelf. Elke erfgenaam dient een eigen aangifte in en betaalt de belasting die op zijn of haar erfdeel van toepassing is.

De wettelijke termijn is 6 maanden vanaf de dag van overlijden. Als je deze termijn niet haalt, kun je te maken krijgen met toeslagen en vertragingsrente. Een verlenging is mogelijk, maar je moet het verzoek daarvoor uiterlijk aan het einde van de 5e maand na het overlijden indienen. Bij schenkingen is de termijn maar één maand.

Let op: De verlenging van de termijn wordt niet automatisch toegekend. Je moet er zelf om vragen, meestal bij de bevoegde autonome gemeenschap of – als je geen ingezetene bent – bij de AEAT in Madrid.

Belastingklassen: wie valt in welke groep?

De Spaanse successierechten kennen vier belastingklassen (Grupos) die de verwantschapsband met de erflater weergeven. Ze bepalen de hoogte van de persoonlijke vrijstellingen en zijn ook van invloed op de vermenigvuldigingsfactor.

Let op: dit zijn de wettelijke basisvrijstellingen (Wet 29/1987). De autonome regio’s – en met name de Balearen – kunnen hier aanzienlijk van afwijken ten gunste van de erfgenamen. Uiteindelijk is de wetgeving van de betreffende regio bepalend.

De belastingtarieven van de staat: basistarief en vermenigvuldigingsfactor

De Spaanse wet op de successierechten werkt met twee tabellen.

Tabel 1 – Basistarief (afhankelijk van het belastbare inkomen na aftrek van de vrijstellingen):

Tabel 2 – Vermenigvuldigingsfactor (afhankelijk van de belastingklasse en het bestaande vermogen van de erfgenaam):

Let op: het concept van de vermenigvuldigingsfactor, waarbij rekening wordt gehouden met het eigen vermogen van de erfgenaam, bestaat niet in het Duitse successierecht. Bij vermogende erfgenamen kan dit de effectieve belastingdruk flink verhogen. In het uiterste geval – groep IV, hoog voorvermogen – kan het absolute maximale belastingtarief oplopen tot 81,6 %.

De speciale regels voor de Balearen: een feitelijke vrijstelling voor naaste familieleden

De Autonome Gemeenschap van de Balearen heeft eind 2023 met Wet 11/2023 (van 23 november 2023) en Wetsdecreet 4/2023 (van 18 juli 2023), gewijzigd bij verordening 1/2014 van 6 juni 2024, een ingrijpende hervorming doorgevoerd.

Het belangrijkste punt: voor erfgenamen uit groep I en II bedraagt de belastingvermindering (bonificación) 100 % van de waarde van de nalatenschap. In de praktijk betekent dit: kinderen, echtgenoten, ouders en grootouders betalen meestal geen successierechten op erfenissen op de Balearen.

Volgens verschillende advocatenkantoren die gespecialiseerd zijn in Duits-Spaans erfrecht geldt deze regeling ook voor erflaters en erfgenamen met banden met Duitsland, voor zover de Balearische regels van toepassing zijn.

Let op – belangrijke beperking bij onroerend goed: Om de 100%-vrijstelling voor een geërfd pand te kunnen krijgen, mag de fiscale waarde op het moment dat je de erfenis aanvaardt niet hoger zijn dan 120% van de zogenaamde referentiewaarde (Valor de referencia). Als de vastgestelde waarde hoger is, vervalt de uitgebreide belastingvrijstelling. In zulke gevallen moet de waardebepaling altijd door een advocaat worden gecontroleerd.

Let op: Ondanks dat er in feite geen belasting hoeft te worden betaald, moet je de aangifte successierechten binnen de termijn van zes maanden indienen. Je bent dus verplicht om de aangifte in te dienen, ongeacht of er daadwerkelijk belasting verschuldigd is.

Welke instantie is bevoegd – ATIB of AEAT?

De bevoegdheid hangt af van waar de erflater zijn gewone verblijfplaats had:

• De overledene woonde op de Balearen: dan is de Agència Tributària de les Illes Balears (ATIB) bevoegd. De aangifte moet je daar indienen; de speciale regels voor de Balearen gelden.
• De overledene woonde in een andere autonome gemeenschap: de belastingdienst van die regio is bevoegd.
• Als de erfgenaam geen ingezetene is: dan is de Agencia Tributaria (AEAT), Oficina Nacional de Gestión Tributaria, Calle Infanta Mercedes 49, 28020 Madrid, bevoegd. Hier geldt de nationale wet op de successierechten – tenzij de erfgenaam er bewust voor kiest om het recht van de autonome gemeenschap toe te passen, wat sinds een uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie en de wijziging van de Spaanse wet onder bepaalde voorwaarden mogelijk is.

Het Modelo 650: zelfaangifte stap voor stap

Het Modelo 650 is het belangrijkste formulier voor de Spaanse aangifte successierechten (autoliquidación). Voor eenvoudigere gevallen is er ook het Modelo 652, een vereenvoudigde versie. Je kunt ze allebei downloaden via de website van de AEAT.

Zo werkt de procedure:

1. Een overlijdensakte regelen (origineel en kopie)
2. Een verklaring van laatste wil aanvragen bij het Spaanse ministerie van Justitie – daar kun je nagaan of er een testament is gedeponeerd
3. Zorg dat jeeen testament of een verklaring van erfrecht hebt; bij Duitse erflaters vaak ook een Europees erfrechtcertificaat
4. Maakeen volledige lijst van alle bezittingen en schulden van de nalatenschap, met vermelding van de waarde op het moment van overlijden
5. Zorg dat jehet NIE-nummer van alle erfgenamen hebt – zonder NIE kun je geen verklaring afleggen
6. Een fiscaal vertegenwoordiger in Spanje aanwijzen (verplicht voor erfgenamen die niet in Spanje wonen)
7. Vulformulier 650 / 652 in, bereken de belasting en pas eventueel de korting toe
8. Indienen en betalen bij de bevoegde instantie – binnen 6 maanden na het overlijden
9. Termijnverlenging indien nodig: vraag dit actief aan vóór het einde van de 5e maand

Let op: Als je geen zelfaanslag wilt doen, kun je in plaats daarvan een overzicht van de nalatenschap indienen en een administratieve aanslag (liquidación administrativa) aanvragen bij de belastingdienst.

Dubbele belasting met Duitsland: wat kun je doen?

Omdat er geen dubbelbelastingverdrag is, kunnen dezelfde vermogensbestanddelen zowel in Spanje als in Duitsland onderworpen zijn aan successierechten. De oplossing ligt in de wederzijdse verrekening:

• In Duitsland: De in Spanje betaalde successierechten kunnen volgens § 21 ErbStG in mindering worden gebracht op de Duitse belasting, voor zover hetzelfde vermogen in beide landen wordt belast.
• In Spanje: Omgekeerd kan volgens de Spaanse wetgeving de buitenlandse belasting worden verrekend.

De verrekening gaat echter niet vanzelf – je moet er actief om vragen, en de aangiften in beide landen moeten op elkaar zijn afgestemd. Als je dit niet goed coördineert, betaal je uiteindelijk meer dan nodig is.

Let op: door het gebrek aan harmonisatie kan er, ondanks de verrekening, in beide landen een resterende belastingplicht ontstaan. Advies op maat van een advocaat die gespecialiseerd is in Duits-Spaans erfrecht is hier onmisbaar.

Ook interessant: Modelo 720 – Aangifteplicht voor vermogen in het buitenland

Bijzonderheid: schenking bij leven

De ISD geldt niet alleen voor erfenissen, maar ook voor schenkingen bij leven. Voor schenkingen geldt op de Balearen in principe dezelfde vrijstelling van 100% voor groep I en II – maar met één belangrijk verschil:

Volgens de huidige stand van zaken geldt deze vrijstelling vooral voor mensen die fiscaal op de Balearen wonen. Als je fiscaal in Duitsland woont en een woning op Mallorca cadeau krijgt, profiteer je meestal niet van deze vrijstelling. Voor niet-ingezetenen die een woning cadeau krijgen, kan er een flinke belastingaanslag ontstaan.

De termijn om een schenking aan te geven is bovendien maar een maand – een stuk korter dan bij erfenissen.

Als je nadenkt over het overdragen van onroerend goed tijdens je leven, dan is het onderwerp ‘Spaans testament’ daar nauw mee verbonden.

De meest voorkomende fouten – en hoe je ze kunt vermijden

1. Termijn gemist: de zes maanden gaan in op de dag van overlijden, niet vanaf het moment dat je van de erfenis hoort. Als je te laat indient, moet je boetes betalen.
2. Geen uitstel aangevraagd: Je moet de aanvraag uiterlijk aan het einde van de 5e maand indienen – daarna is het te laat.
3. NIE mag nooit ontbreken: zonder NIE-nummer kunnen erfgenamen geen verklaring afleggen en een woning niet op hun naam laten zetten. De NIE kan indien nodig ook postuum via een gevolmachtigde worden aangevraagd.
4. Referentiewaarde overschreden: Bij onroerend goed leidt een geschatte waarde van meer dan 120 % van de referentiewaarde tot het verlies van de Balearische belastingvermindering – een dure fout.
5. Geen Spaans testament: als je op Mallorca geen testament hebt, heb je vaak een verklaring van erfrecht of een Europees erfrechtcertificaat nodig – en dat kost tijd en geld.
6. Geen afstemming op het gebied van dubbele belasting: als je in Duitsland en Spanje je belastingaangifte los van elkaar doet, loop je het risico dat je recht op verrekening misloopt.
7. De belastinggroep is verkeerd ingedeeld: adoptiekinderen, stiefkinderen en niet-geregistreerde partners vallen, afhankelijk van de juridische situatie, in verschillende groepen – en dat heeft grote gevolgen.

Wat komt er daarna? Andere fiscale verplichtingen bij een erfenis

Het is niet genoeg om alleen het Modelo 650 in te dienen. Na de successierechten volgen er vaak nog meer stappen:

• Plusvalía Municipal: De gemeentelijke belasting op waardestijging (Impuesto sobre el Incremento de Valor de los Terrenos de Naturaleza Urbana) wordt geheven over de waardestijging van stedelijke percelen sinds de laatste eigendomsoverdracht. Deze belasting wordt door de betreffende gemeente geïnd en moet apart worden aangegeven.
• Overschrijving in het kadaster: Pas nadat de successierechten zijn betaald (of de aangifte is ingediend), kan het onroerend goed in het kadaster op naam van de erfgenaam worden overgeschreven.
• IRPF / Inkomstenbelasting: Als het geërfde onroerend goed later wordt verkocht, moet er inkomstenbelasting (IRPF) worden betaald over de waardestijging sinds je de erfenis hebt aanvaard.
• IBI (onroerendgoedbelasting): Als nieuwe eigenaar neem je de lopende onroerendgoedbelasting over.

Meer over de lopende belastingheffing als ingezetene: Belastingen als ingezetene – IRPF

Checklist: successierechten in Spanje als ingezetene

• Overlijdensdatum genoteerd – de termijn van 6 maanden begint nu te lopen
• NIE-nummers van alle erfgenamen zijn bekend
• Fiscale vertegenwoordiger in Spanje aangewezen (verplicht voor niet-ingezeten erfgenamen)
• Verklaring van de laatste wil aangevraagd bij het Spaanse ministerie van Justitie
• Testament of verklaring van erfrecht / Europees erfrechtcertificaat geregeld
• Volledige inventaris van de nalatenschap met waardeaanduidingen opgesteld
• De referentiewaarde van het onroerend goed is gecontroleerd (120%-grens voor de korting)
• Belastingklasse (Groep I–IV) correct vastgesteld
• Formulier 650 (of 652) ingevuld en ingediend bij ATIB of AEAT
• Indien nodig een verlenging van de termijn aanvragen (tot het einde van de 5e maand)
• Plusvalía apart bij de gemeente aangegeven
• Verzoek ingediend om verrekening met de Duitse successierechten
• Wijziging in het kadaster in gang gezet

Conclusie

Als inwoner is de successierechten in Spanje geen onbelangrijk onderwerp – ze gelden voor je volledige wereldwijde vermogen en er gelden strikte termijnen waar geen uitzonderingen op worden gemaakt. Het goede nieuws: de Balearen bieden voor naaste familieleden (groepen I en II) een feitelijke belastingvrijstelling van 100%, wat veel verder gaat dan wat de nationale regelgeving voorschrijft. Voorwaarde is wel dat de waarde van het onroerend goed correct wordt vastgesteld en dat de aangifte op tijd wordt ingediend – ook al hoef je uiteindelijk geen belasting te betalen.

Het ontbreken van een dubbelbelastingverdrag tussen Duitsland en Spanje blijft de grootste uitdaging: zonder gecoördineerd advies in beide landen kan dezelfde erfenis dubbel worden belast. Een testament dat op Mallorca is opgesteld, in combinatie met professionele begeleiding op het gebied van belastingrecht, is de beste bescherming tegen onaangename verrassingen.

📩 Vraag nu informatie aan — Wij koppelen je aan de juiste specialist op het gebied van Duits-Spaans erfrecht.

Officiële bronnen

• Wet 29/1987 van 18 december inzake de successie- en schenkingsbelasting (Spaanse wetop de successie- en schenkingsbelasting, wettelijke basis): https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-1987-28141
• Wet 11/2023 van de Balearen (van 23 november 2023) – Hervorming van de successierechten op de Balearen; wetsdecreet 4/2023 (van 18 juli 2023) en verordening 1/2014 (van 6 juni 2024)
• ATIB – Agència Tributària de les Illes Balears (bevoegd voor successierechten als de overledene op de Balearen woonde): https://www.atib.es
• AEAT – Agencia Tributaria (bevoegd voor niet-ingezetenen; Modelo 650/652 downloaden): https://www.agenciatributaria.es
• Spaanse ambassade in Berlijn – Procedure voor de Spaanse successierechten (informatieblad met instructies): https://www.exteriores.gob.es/Embajadas/berlin/de/Embajada/Documents/Erbschaftsteuer.pdf